‘Adalet’ çığlıkları bugün bir kez daha Strazburg’da yankılandı. Binlerce aktivist Türkiye’de yaşanan hak ihlallerini haykırdı ve uygulanmayan AİHM kararlarının uygulanması için Avrupa Konseyi’ni göreve davet etti. Barışçıl eyleme birçok Avrupalı milletvekilinin yanı sıra sivil toplum örgütleri ve aktivistler de büyük destek verdi.
Avrupa Parlamentosu’ndan 11 milletvekili de gönderdikleri video mesajlarla adalet buluşmasına destek verdi. Destek mesajı gönderen parlamenterler arasında Daniel Freund, Michael Bloss (Almanya), Raquel García Hermida-van der Walle (Hollanda), Sakis Arnaoutoglou (Yunanistan), Brando Benifei (İtalya), Carla Tavares ve Ana Vasconcelos (Portekiz), Hanna Gedin (İsveç), Vladimir Prebilič (Slovenya) ve Kathleen Van Brempt (Belçika) yer aldı.
JAMES MACCLEARY: “HAKLARINIZ ELİNİZDEN ALINMIŞ OLABİLİR AMA YALNIZ DEĞİLSİNİZ”
Toplantının en dikkat çeken konuşmalarından birini yapan Birleşik Krallık Milletvekili James MacCleary, Avrupa Konseyi’nin varlık sebebinin temel hak ve özgürlükleri korumak olduğunu vurguladı.
Konuşmasına katılımcıları selamlayarak başlayan MacCleary, Avrupa Konseyi binasını işaret ederek şu ifadeleri kullandı:
“Bugün burada, aranızda bulunmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Arkamızda gördüğünüz bu bina ve burada görev yapan herkes sizlere bir söz veriyor: Haklarınız herhangi bir devlet tarafından elinizden alınmaya çalışıldığında, sizin yanınızda olmak ve sesinizi duyurmak onların görevidir. Bu binada bulunan herkes bu sorumluluğu taşımaktadır.”
Türkiye’de belediye başkanlarının, öğrencilerin, öğretmenlerin ve akademisyenlerin cezaevlerinde bulunduğunu hatırlatan MacCleary, Avrupa kurumlarının bu tablo karşısında sessiz kalmaması gerektiğini söyledi.
“Bugün burada bulunmamızın nedeni, Ekrem İmamoğlu’nun ve onun gibi birçok insanın özgürlüklerinden mahrum bırakılmış olmasıdır. Sizin haklarınız elinizden alınmış olabilir, ancak yalnız değilsiniz” diyen MacCleary, dünyanın farklı ülkelerinde de aktivistlerin, gazetecilerin, akademisyenlerin ve sıradan vatandaşların aynı özgürlükler için mücadele verdiğini belirtti.
“SİZE SÖZ VERİYORUM”
İnsan haklarının evrensel olduğunun altını çizen İngiliz parlamenter, “Bir yerde yaşanan hak ihlali, herkesin meselesidir. Bu nedenle Avrupa Konseyi’nin ve burada görev yapan insanların, hakları ihlal edilenlerin yanında durması, onların sesini duyurması ve adalet taleplerini savunması gerekir” dedi.
Katılımcılara doğrudan hitap eden MacCleary, “Size söz veriyorum; haklarınızı savunmak, özgürlüklerinizi korumak ve adalet mücadelenizde yanınızda olmak için elimden geleni yapacağım, mücadele edeceğim” ifadelerini kullandı.
Türkiye hakkında verilen uluslararası mahkeme kararlarının eksiksiz uygulanması gerektiğini vurgulayan MacCleary, hukukun üstünlüğü ve temel haklar konusunda ciddi sorunlar yaşandığını söyledi. Her insanın adil bir ülkede yaşama hakkına sahip olduğunu belirten MacCleary, insanların oy verdikleri siyasetçilere ulaşabildiği, düşüncelerini özgürce ifade edebildiği ve barışçıl şekilde bir araya gelebildiği bir düzenin temel bir hak olduğunu ifade etti.
Konuşmasının sonunda hem katılımcılara hem de Türkiye’deki yetkililere seslenen MacCleary şu çağrıda bulundu:
“Buradan sizlere sesleniyorum: Yalnız değilsiniz. Sesiniz duyuluyor. Mücadeleniz görülüyor. Aynı zamanda Sayın Erdoğan’a ve yargı makamlarına da çağrıda bulunuyorum: Siyasi nedenlerle özgürlüğünden mahrum bırakılan herkesi serbest bırakın. Mahkemeleri yeniden bağımsız, tarafsız ve hukukun üstünlüğüne bağlı kurumlar haline getirin. Adalet ancak hukuk, siyasetin değil vicdanın ve evrensel ilkelerin rehberliğinde işlediğinde mümkündür.”
SANDRA REGOL: ADALET TALEBİNİZDEN ASLA VAZGEÇMEYİN
AKPM üyesi ve Fransa Milletvekili Sandra Regol da Türkiye’de yaşanan hak ihlallerine dikkat çekti.
“Bugün burada olmamızın sebebi Türkiye için adalet istememizdir” diyen Regol, çok sayıda belediye başkanının ve hukuksuz şekilde cezaevine konulan kişinin bulunduğunu belirtti. Kadın hakları savunucularının, gazetecilerin ve farklı kesimlerden insanların adaletsiz biçimde hapsedildiğini ifade eden Regol, katılımcılara “Davalarınızdan ve adalet talebinizden asla vazgeçmeyin” çağrısında bulundu.
SOPHIA PANDYA: ADALET İÇİN BURADAYIM
Amerikalı gazeteci ve yazar Sophia Pandya ise dayanışma mesajı verdi.
Kaliforniya’dan katıldığını belirten Pandya, “Yaşadığınız tüm zorluklardan sonra bugün burada sizinle birlikte olmaktan mutluyum. Haklarınız elinizden alındı. Ben sizin için ve adalet için buradayım” dedi.
Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni ilk imzalayan ülkelerden biri olduğunu hatırlatan Pandya, buna rağmen birçok kişinin temel haklarından mahrum bırakıldığını söyledi.
Özellikle annelerin ve çocukların yaşadığı mağduriyetlere dikkat çeken Pandya, Yunanistan’da 25 aileyle görüşmeler yaptığını anlattı. Gülen hareketi mensubu oldukları gerekçesiyle zulüm gördüklerini söyleyen insanların hikâyelerini dinlediğini belirten Pandya, işkence, kötü muamele, cinsel şiddet ve zorla kaybetme iddialarını kayıt altına aldığını, bu tanıklıkları daha sonra kitaplaştırdığını ifade etti.
Peaceful Actions Platform’un öncülüğünde; Solidarity With OTHERS, HRD, HRD ve HRS gibi 17 uluslararası sivil toplum kuruluşu ve derneklerin katkılarıyla düzenlenen saat program Youtube‘tan canlı yayınlandı.
HERKES İÇİN ADALET
Merkezi Avrupa’da bulunan Peaceful Actions Platformu’nun düzenlediği 5. Strazburg Adalet Buluşması bu yıl da “Herkes İçin Adalet” teması çerçevesinde gerçekleştirildi. Avrupa Konseyi ile AİHM binalarının önündeki Allée de la Robertsau Caddesi üzerinde 900 metrelik alanda gerçekleştirilen programa, Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ihraç edildikten sonra Türkiye’den ayrılan yaklaşık 3 bin KHK’lı katıldı.
Geçen yıl Avrupa Konseyi’ne “Yalçınkaya kararı uygulansın” çağrısında bulunan KHK’lılar, Konsey’den insiyatif almasını, Yalçınkaya, Kavala ve Demirtaş kararlarının Türkiye tarafından geciktirmeden uygulanmasını talep etti. Ayrıca hala Türkiye’de Yalçınkaya kararına rağmen insanların kanunsuz suç ve ceza uydurularak hapse atılmasının önüne geçilmesini istedi.
AVRUPA KONSEYİ’NE SLOGANLARLA ÇAĞRI YAPILDI
Türkiye’yi de ilgilendiren önemli kararların alındığı Avrupa Konseyi’ne önüne gelen sarı tişörtlü KHK’lılar, Konsey’in kapısında durarak, “Konsey uyuma, adalet gecikme”, “Geciken adalet, adalet değildir”, “Dur de, dur de, gecikmeye dur de”, “Mağdurlar burada, Konsey nerede?”, “Hak, hukuk, adalet” şeklinde Türkçe ve İngilizce sloganlar attı ve Konsey’in ile AİHM’in ana kapısında yetkililere taleplerini ileten mektuplar verdi.
AVRUPA KONSEYİ VE AİHM TEMSİLCİLERİNE MEKTUP VERİLDİ
Barışçıl sivil toplum hareketi Peaceful Action Platform yetkilileri tarafından Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Başkanı Ms. Petra Bayr, Bakanlar Komitesi Başkanı Isabelle Berro-Amadei, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O’Flaherty ve AİHM Başkanı Mattias Guyomar hitaben mektup yazıldı.
“AİHM’İN KARARLARININ UYGULANMAMASI AİHS’NİN ZAYIFLATIYOR”
Avrupa Konseyi’nin üst düzey kurum ve temsilcilerine sunulan mektupta, Türkiye’de 2016 sonrası yaşanan insan hakları ihlalleri, yargı bağımsızlığı sorunları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmamasına dikkat çekildi. Mektupta, sorunun yalnızca Türkiye’deki mağdurları değil, Avrupa insan hakları sisteminin güvenilirliğini de ilgilendirdiği vurgulanarak, AİHM tarafından tespit edilen ihlallerin sürmesinin ve mahkeme kararlarının uygulanmamasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin otoritesini zayıflattığı ifade edildi.
“İNSAN HAKLARI İHLALLERİ ETKİLİ BİÇİMDE İNCELENMELİ”
Platform, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri’nden terörle mücadele mevzuatının kötüye kullanılması, keyfi tutuklamalar, ifade ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar, avukatlara yönelik baskılar ve 2016 sonrası ihraçların insan hakları üzerindeki etkilerini daha görünür biçimde incelemesini istedi. AİHM Başkanı’na ise OHAL kararnameleriyle yapılan ihraçlar, pasaport iptalleri, mal varlığına el koymalar ve diğer kitlesel mağduriyetlere ilişkin başvurulara öncelik verilmesi ve benzer ihlal iddialarının etkin şekilde değerlendirilmesi çağrısında bulunuldu.
“AVRUPA İNSAN HAKLARI SİSTEMİ KRİTİK BİR SINAVLA KARŞI KARŞIYA”
Mektupta ayrıca Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nden Türkiye’den yargı bağımsızlığı, terörle mücadele uygulamaları ve sınır ötesi baskı iddiaları konusunda ayrıntılı açıklama talep etmesi; Bakanlar Komitesi’nden Türkiye hakkındaki AİHM kararlarının uygulanmasını daha sıkı denetlemesi; Parlamenter Meclis’ten ise demokratik gerileme, yargı bağımsızlığı ve mahkeme kararlarının uygulanmaması gibi konuları gündemde tutması istendi. Platform, beş yıldır Strazburg’da sürdürülen barışçıl çağrıların Avrupa Konseyi kurumlarına duyulan güvenin göstergesi olduğunu belirterek, Avrupa insan hakları sisteminin kendi ilkelerini savunma kapasitesinin kritik bir sınavla karşı karşıya olduğunu ifade etti.
HAKKINI ARAMAKTAN VAZGEÇMEYEN KHK’LILAR DA STRAZBURG’DAYDI
Yaklaşık beş bin kişinin katıldığı programda, 15 Temmuz’dan sonra tutuklanan ve hem gözaltında hem cezaevinde kötü muamele ve işkence gören Tuncer Çetinkaya, Sincan Cezaevinde 18 ay hapis yatan KHK’lı öğretmen Erhan Doğan, bebeğiyle tutuklanan ve çıplak arama ve kötü muamele mağduru Gurbet Karabağ bir konuşma yaptı.
Gazeteci Tuncer Çetinkaya, Strazburg’daki konuşmasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) geçen hafta verdiği kararla haksız tutuklandığının, ifade özgürlüğünün ihlal edildiğinin ve cezaevinde hukuka aykırı şekilde tutulduğunun tescillendiğini söyledi. Ancak kararın dokuz yıl sonra geldiğine dikkat çeken Çetinkaya, “Gecikmiş adalet, adalet değildir” diyerek, buna rağmen kararın yalnızca kendi davasıyla ilgili olmadığını, gazeteciliğin suç olmadığını ortaya koyan önemli bir hukuk tespiti niteliği taşıdığını vurguladı.
Öğretmen Erhan Doğan ise 15 Temmuz sonrasında gözaltına alındığını, işkence gördüğünü, 18 ay cezaevinde kaldığını ve suçsuz olmasına rağmen hapis cezasına çarptırıldığını anlattı. Cezaevinden çıktıktan sonra da dışlanma ve baskılar nedeniyle ülkesini terk etmek zorunda kaldığını belirten Doğan, bugün Almanya’da yeni bir hayat kurmaya çalıştığını ancak yaşadıklarının yalnızca kendisine ait olmadığını, Türkiye’de adalet arayan binlerce insanın ortak hikâyesini temsil ettiğini ifade etti.
“40 GÜNLÜK BEBEĞİMLE GÖZALTINA ALINDIM, TEHDİT EDİLDİM”
Adalet Buluşması’nda konuşan Gurbet Kaya, 2017 yılında Afyonkarahisar’da henüz 40 günlük bebeğiyle birlikte gözaltına alındığını ve bu süreçte ağır psikolojik baskılara maruz kaldığını anlattı. Emniyette bebeği üzerinden tehdit edildiğini belirten Kaya, daha sonra pandemi döneminde tutuklanarak Afyon Cezaevi’ne gönderildiğini söyledi. Cezaevine girişte çıplak aramaya maruz kaldığını, ardından insan onuruna aykırı koşullara sahip tek kişilik bir hücrede yaklaşık 75 gün tutulduğunu ifade eden Kaya, cezaevi yönetiminden daha insani koşullar talep ettiği için tehdit edildiğini ve aynı dönemde avukatının da kendisine “etkin pişmanlık” baskısı yaptığını dile getirdi.
Yaşadığı tüm baskılara rağmen kendisine güç veren şeyin, cezaevindeki diğer mahpuslardan gördüğü dayanışma olduğunu belirten Kaya, yalnız olmadığını hissettiği o anın kendisine yeniden yaşama gücü verdiğini söyledi. Konuşmasının sonunda Türkiye’de hâlâ benzer koşullarda yaşam mücadelesi veren binlerce insan bulunduğunu vurgulayan Kaya, içerideki ve dışarıdaki mağdurların unutulmaması gerektiğini ifade ederek dayanışma çağrısında bulundu. “Yaralarımızı birlikte saralım. Çünkü biz birlikte güçlüyüz” sözleriyle konuşmasını tamamladı.
Buluşmaya birçok mağdur da katıldı. Eşini ve oğlunu Ege’de kaybeden Hasan Aksoy’un kızkardeşi Hatice Aksoy, KHK’lı polis Ahmet Öztürk, 15 Temmuz’dan sonra tutuklanan ve yaklaşık bir cezaevinde kalan gazeteci merhum Mehmet Kamil Oğuz’un, Demet Oğuz, anne-babası tutuklandıktan sonra kanser yakalanan ve Ahmet Burhan Ataç’ın babası Harun Ataç adalet için Strazburg’daydı.
SANATSAL ETKİNLER DE YAPILDI
5. Adalet Buluşması’nda, insan hakları ihlalleri, hukukun üstünlüğü ve adalet taleplerini görünür kılmayı amaçlayan çeşitli sanatsal etkinlikler yer aldı. Etkinlik boyunca uzun yıllardır devam eden hak ihlallerinin insani sonuçlarına dikkat çekilirken, mağdurların sesinin duyurulması ve Avrupa kurumlarının sorumluluklarını yerine getirmesi yönünde çağrılar yapıldı.
ADALET DUVARI VE TİYATRO GÖSTERİSİ DİKKAT ÇEKTİ
Etkinliğin öne çıkan çalışmalarından biri olan “Adalet Duvarı”, AİHM kararlarının uygulanmamasının bireyler ve aileler üzerindeki etkilerini görseller ve katılımcıların mesajlarıyla yansıttı. Göç yollarında hayatını kaybeden çocuklar, cezaevlerindeki hasta ve yaşlılar, sosyal dışlanma ve farklı meslek gruplarının yaşadığı hak kayıpları duvarda işlendi. Ayrıca sahnelenen tiyatro gösterisinde, bir öğretmenin hikâyesi üzerinden hukuki güvencelerin zayıfladığı dönemlerde yaşanan mağduriyetler ve adalet arayışı anlatıldı.
CEZAEVİ MEKTUPLARI VE ÇALAR SAATLERLE MESAJ VERİLDİ
“Cezaevi Mektupları” çalışmasında Türkiye’deki cezaevlerinden gönderilmiş anonimleştirilmiş gerçek mektuplar katılımcılarla paylaşıldı. “Çalar Saatler” enstalasyonu ise cezaevlerinde bekleyen insanları, ailelerinden ayrı kalan çocukları ve uygulanmayan AİHM kararlarını sembolize ederek geciken adalet sorununa dikkat çekti.
EVRENSEL ADALET VURGUSU YAPILDI
Etkinlik kapsamında ayrıca Batman ve Superman karakterlerinden ilham alan “Justice League”, Dünya Kupası konseptiyle hazırlanan “Justice XI”, çocukların gözünden hak ihlallerini anlatan “Ege ve Meriç” karakterleri ile “Esir Oyuncaklar ve Avrupa Yıldızları” enstalasyonu da sergilendi. Farklı anlatım biçimlerinin kullanıldığı tüm çalışmalarda, adaletin yalnızca mahkeme kararlarının verilmesiyle değil, bu kararların zamanında ve eksiksiz uygulanmasıyla anlam kazandığı mesajı öne çıktı.
DÜNYA KUPASI’NDAN İLHAM ALAN JUSTICE XI İLE ADALETİN EVRENSEL DİLİNE VURGU YAPILDI
Etkinliğin dikkat çeken çalışmalarından biri de “Justice XI – Adalet İçin Onbir” konsepti oldu. 2026 FIFA Dünya Kupası’ndan ilham alınarak hazırlanan performansta, farklı ülkeleri temsil eden 11 futbol forması ve dünyaca tanınan futbolcuların maskelerini taşıyan katılımcılar sessiz bir kortej oluşturdu. Futbolun milyonlarca insanı ortak bir heyecan etrafında buluşturan evrensel dilinden yararlanan çalışma, adalet talebinin de sınır, dil ve milliyet farkı gözetmeksizin tüm insanlığın ortak değeri olduğunu vurguladı.
“Farklı bayraklar altında oynayan insanlar, adalet söz konusu olduğunda aynı takımın parçasıdır” mesajının öne çıktığı performansta, insan hakları ve hukukun üstünlüğü mücadelesinin evrensel niteliğine dikkat çekildi. “One World, One Justice” (Tek Dünya, Tek Adalet) sloganıyla sunulan çalışma, sporun birleştirici gücü ile adalet arayışını bir araya getirerek etkinliğin en dikkat çekici sembolik eylemlerinden biri olarak öne çıktı.
