Amerika Birleşik Devletleri ve İran, Orta Doğu’daki savaşı sona erdirecek mutabakata imza attı. Cuma günü İsviçre’de düzenlenecek resmi törenle birlikte, nihai barış için 60 günlük müzakere süreci resmen başlayacak.
Şubat ayında ABD-İsrail ortaklığının İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlayan, tüm bölgeyi kaosa sürükleyen ve küresel ekonomiyi sarsan aylardır süren çatışmaları bitirmeyi amaçlayan iyi niyet anlaşmasında öne çıkan gelişmeler şu şekilde:
Petrol fiyatlarında sert düşüş
Anlaşma haberinin hafta sonu basına sızmasından bu yana düşüş trendinde olan petrol fiyatları, perşembe günü %2’nin üzerinde daha değer kaybetti. Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı, TSİ 08:25 itibarıyla %2,1 azalarak 77,87 dolara geriledi.
ABD ve İran imzaları doğruladı
ABD Başkanı Donald Trump, Fransa’daki G7 zirvesine katıldıktan sonra çarşamba gecesi Versay Sarayı’nda düzenlenen mum ışığındaki bir akşam yemeği sırasında mutabakat metnini imzaladı. İmza anı, bir Trump danışmanının sosyal medyada paylaştığı videoyla ortaya çıktı.İran devlet haber ajansı IRNA’ya konuşan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de belgenin “devlet başkanlarının imzalarıyla nihai halini aldığını” doğruladı. İran’ın başmüzakerecisi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ise bu anlaşmanın ABD adına bir “başarısızlık” olduğunu savundu.Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, X hesabı üzerinden yaptığı açıklamada mutabakatın derhal yürürlüğe gireceğini belirterek ilk somut adımları şöyle duyurdu:
“İlk adım olarak İran İslam Cumhuriyeti Hürmüz Boğazı’nı anında trafiğe açacak, Amerika Birleşik Devletleri ise uyguladığı deniz ablukasını derhal kaldıracaktır.”
Şerif ayrıca Pakistan’ın, Katar’ın da desteğiyle cuma günü İsviçre’de bu tarihi olayı anmak ve teknik düzeydeki görüşmeleri başlatmak için bir törene ev sahipliği yapacağını teyit etti.
İran, boğazdan geçen gemilerden ücret alacak
Tahran yönetimi, belgede öngörülen 60 günlük sürenin dolmasının ardından Hürmüz Boğazı’nı geçen gemilerden ücret alma planını yineledi. İran devlet televizyonuna konuşan başmüzakereci Galibaf, “Hürmüz Boğazı savaş öncesindeki koşullara dönmeyecek. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinde egemenlik hakkı vardır ve elbette sağlanan hizmetler karşılığında bir ücret alacağız” dedi.
Anlaşmanın şartlarında neler var?
Uranyum Şartı: Taslak metne göre Tahran, zenginleştirilmiş uranyum stokunu BM gözetiminde seyreltmeyi kabul etti. ABD’li bir yetkili bu gelişmeyi “çok bir zafer” olarak nitelendirdi. İran ise nükleer meselelerin ancak bu ilk imzanın ardından gelecek sonraki görüşmelerde tartışılabileceğini yineledi.Uranyumun nererde seyreltileceği ise belirsizliğini koruyor. İran kendi topraklarında bu işlemi yapmayı kabul ederken ABD tarafı uranyumun ülke dışında çıkarılmasını savunuyor.
Petrol ve Yaptırımlar
Anlaşma Tahran’ın yeniden petrol satışı yapmasına izin veriyor. 60 günlük müzakere sürecinin sonunda nihai bir anlaşmaya varılırsa İran’a yönelik tüm yaptırımlar kaldırılacak.
İran’ın savaş sonrası ülkeyi ayağa kaldırmak için 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılanma fonuna erişim sağlayabileceği belirtiliyor; ancak yetkililer Washington’ın bu fona katkıda bulunma taahhüdü olmadığını vurguladı.
Trump’tan tehdit:
Anlaşmaya rağmen ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü G7 zirvesinde yaptığı açıklamada, Tahran’ın yükümlülüklerine uymaması halinde askeri eyleme yeniden başlamaya hazır olduğu konusunda net bir uyarıda bulundu: “Eğer uslu durmazlarsa, hemen gidip tekrar tam kafalarının ortasına bomba yağdırmaya başlarız.”
Lübnan cephesinde ise çatışmalar sürüyor. İsrail ordusu perşembe günü yaptığı açıklamada, bir gün önce Güney Lübnan’daki çatışmalarda bir askerinin öldüğünü, yedi askerinin de yaralandığını duyurdu.
ABD-İsrail-İran arasındaki bu anlaşmanın Lübnan dahil tüm cephelerdeki savaşı durdurması öngörülüyordu. Ancak İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, İsrail güçlerinin İran destekli Hizbullah ile savaştığı Lübnan’da kalmaya devam edeceğini açıkladı. Hizbullah lideri Naim Kasım ise anlaşmayı “büyük bir zafer” olarak nitelendirerek Lübnan hükümetine İsrail güçlerini topraklardan çıkarmak için bu anı değerlendirme çağrısı yaptı.
