Anayasa Mahkemesi, 15 Temmuz sonrasında yenilediği pasaportu büyükelçilik tarafından verilmeyen emekli öğretmenin hak ihlaline uğradığına hükmetti. Ancak AYM gerekçeli kararda pasaport iptalinin hukuki temeli olduğu savunuldu.
Yurt dışında ikamet eden N.P.’ye, yenilenen ve büyükelçiliğe ulaşan pasaportunun teslim edilmemesiyle yaşatılan mağduriyet, Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) taşındı. AYM kararında hak ihlaline hükmedilirken, pasaport iptalinin hukuki temeli olduğu öne sürüldü.
BÜYÜKELÇİLİK YENİLENEN PASAPORTU TESLİM ETMEDİ
Emekli öğretmen N.P., işlem sayfası tükenen pasaportunu yenilemek için 26 Temmuz 2016’da online başvuru yaptı. Pasaportunun Bükreş Büyükelçiliği’ne ulaştığına dair bildirim üzerine N.P., 23 Ağustos’ta evrağını almaya gitti. Ancak büyükelçilik çalışanları, sebep açıklamadan pasaportu teslim etmedi.
Emekli öğretmen N. P., bu hukuksuzluğu yargıya taşıdı. İki aşamalı mahkeme sürecinden olumsuz cevap alan emekli öğretmen, 2 Kasım 2018’de Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.
AYM, SEYAHAT HAKKINA MÜDAHALE SAYDI
Anayasa Mahkemesi, geçtiğimiz günlerde kesinleşen kararıyla seyahat hakkı engellenen N.P.’ye yapılan muamelenin, Anayasa’nın 20. maddesi ile güvence altına alınan özel hayata saygı hakkına müdahale olduğu sonucuna vardı. AYM, mağduriyetin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına ve mağdura 13 bin 500 TL ödenmesine hükmetti.
EŞİ YÜZÜNDEN KISITLAMAYA UĞRATILAMAYACAĞINA VURGU YAPILDI
Eşine yöneltilen suçlama yüzünden mağdurun kısıtlamaya uğratılamayacağına hükmeden Anayasa Mahkemesi, bu hukuksuzluğa imza atan yargıyı da aklaması dikkat çekti. AYM’nin gerekçeli kararında, pasaport iptalinin 667 sayılı KHK’ya ve bu KHK’nın yasalaştığı maddeye dayandırıldığı kaydedilerek, ‘’İdari işlemin yukarıda anılan düzenlemelere dayandığı anlaşıldığından yargısal kararların yeterli bir hukuki temele sahip olduğu görülmektedir. Bu durum gözetildiğinde somut olayda başvurucunun özel hayata saygı hakkına yapılan müdahalenin kanuni bir dayanağının mevcut olduğu anlaşılmaktadır” denildi.
AYM 2021’DE DE KARAR ALMIŞTI ANCAK BAKANLIK UYGULAMADI
Gerekçeli kararında AYM, özel hayata yapılan bu müdahaleyi, milli güvenliğin sağlanması meşru amacına dayandırıyor. Ancak kararın ilerleyen bölümünde, somut neden gösterilmeden başvurucunun seyahat hakkının engellenmesi, ‘demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı’ olarak nitelendiriliyor.
15 Temmuz sonrasında çıkarılan 667 sayılı KHK ile 180 bine yakın vatandaşın pasaportu iptal edildi. Yıllardır yurt dışında ikamet eden binlerce kadın, çocuk ya da yetişkin, bir mahkeme kararı olmaksızın bulundukları ülkelerde mahsur kaldı.
2021’de Anayasa Mahkemesi, pasaport iptali için mahkeme kararını şart koşan bir karar aldı. Bu karar 14 Temmuz 2022’de yürürlüğe girdi. Ancak bu tarihten sonra İçişleri Bakanlığı’nın, ‘milli güvenlik’ şerhi ile pasaportlara yeniden tahdit koyması dikkat çekti.
