Selin Girit-BBC.COM/TURKCE
Birleşmiş Milletler’in işkence özel raportörü Nils
Melzer, hükümetin davetiyle geldiği Türkiye’de bu hafta incelemelerde
bulunacak. Ankara, bir önceki raportörün ziyaretini iptal etmişti. Melzer
ziyareti çerçevesinde polis merkezlerini ve hapishaneleri ziyaret etmeyi
planlıyor. Ancak darbe girişimi ve OHAL ilanından bu yana Türkiye’de işkence
iddialarında artış gözleniyor.
Kağıdın başına darbe girişiminden bir gün sonrasının
tarihi atılmış. Tam ifade: “16 Temmuz 2016 tarihi itibarıyla gözaltı
sürecinde yaşadıklarım.”
Darbe girişimi sonrası gözaltına alınan üst düzey
generallerden birinin ifadesinin bir kopyası elimizde. Avukatından teslim
alıyoruz.Bazı yerlerin üzerini renkli kalemle çiziyor avukat. Bazılarının
yanına ben notlar düşüyorum.
“Asfalt çok sıcaktı. Ayaklarım yanıyordu. Yanığa
bağlı oluşan yaralarım 52’inci günde hala iyileşmedi.”Üzerimde sadece iç
çamaşırlarım vardı. Biri elinde 40-50 cm’lik bir şeyi yüzüme yaklaştırarak
‘fantezi yapabilirsin, zevk alacaksın’ gibi ifadelerde bulundu. Utancımı
anlatamam.
“Anneme, eşime, kız kardeşlerime, çocuklarıma,
akıllarına gelen her şeye küfrediyorlardı. Keşke beni öldürselerdi diye
düşündüm sık sık.
“Evlerimize gidip eşlerimize…….. Bunları
yazarken inanın çok zorlanıyorum.”
Altı sayfalık ifadenin sonuna bir de not düşülmüş:
“Eşime söylemeyin ama yaşadığım süreçten psikolojim çok olumsuz etkilendi.”
Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nde çekilen ve Anadolu
Ajansı tarafından da yayımlanan bir videoyu Avukat Selcen Bayun’un cep
telefonunda izliyoruz.
15 Temmuz günü yaşananlar nasıl meşru değilse, bugün yaşananlar da meşru
değil. Biz sadece hukuk istiyoruz.Selcen Bayun, Avukat
Videoda hükümetin TBMM’yi bombalama, tankları sokağa
çıkarma, vatandaşların üzerine ateş açma gibi birçok emri vermekle suçladığı
üst düzey generallerin gözaltı görüntüleri var. Görüntülerde bir generalin
başında bir kızarıklık görülüyor, diğerinin yüzü kesik içinde, bir diğerinin
kulağı sargıda, bir başkasının burnu kanıyor.
Avukat Selcen Bayun, müvekkillerinin suç duyurusunda
bulunması ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurması için kendisine
anlattıklarını şöyle sıralıyor:
“Müvekkillerin kızgın asfalta oturtulması,
ayaklarının üstünün ve dizlerinin yanması, ters ve sıkı takılan kelepçe
nedeniyle bileklerinin kesilmesi, kafalarının duvara vurulması sebebiyle
başlarında yaralar oluşması, atılan tekmeler nedeniyle oluşan kaburga kırıkları
veya çatlamaları veya aşırı şiddetli vurmalar, özellikle başa alınan darbeler
nedeniyle kafatası kırıkları…”
Bayun bazı kötü muamele uygulamalarına bizzat tanık da
olmuş. Müvekkilinin kafasının duvara vurulduğunu, bir ifade sırasında bir kolluk
kuvveti mensubunun bir başka müvekkilinin boğazına yapıştığını görmüş.”Benim
gördüklerim hiçbir şey. Yaşananlar karşısında bunlar hiçbir şey” diyor.15
Temmuz darbe girişimin ardından geçen dört ay zarfında yaklaşık 40 bin kişi
gözaltına alındı. Bu kişiler arasında üst düzey generaller, yargıçlar,
savcılar, avukatlar, öğretmenler, gazeteciler de bulunuyor.Hükümet, bu
kişilerin darbe girişimini planlamakla suçladıkları Fethullah Gülen cemaatiyle
bağlantılı olduğunu söylüyor.Ancak işkence ve kötü muamele iddiaları sadece
FETÖ/PDY soruşturmasıyla ilgili gözaltına alınanlardan ibaret değil…
‘Doktorlar, birçok durumda İstanbul Protokolü’ne
uymuyor’
Bir diğer avukatın, Gülhan Kaya’nın müvekkilleri
örneğin, 23 Temmuz’da Marksist Leninist Komünist Parti MLKP üyesi oldukları
suçlamasıyla Şanlıurfa’da gözaltına alınmışlar.Kaya, müvekkilleriyle gözaltına
alınmalarından üç gün sonra görüşebildiğini, bu üç gün zarfında çok ağır kaba
dayak ve cinsel tacize, hatta copla tecavüz girişimine maruz kaldıklarını
söylüyor.Ancak birçok işkence vakasının aksine, müvekkillerinden birinin
yaşadıklarını adli tıp raporuyla belgeleyebildiğini anlatıyor. Bizim de bir
kopyasına ulaştığımız raporda, Kaya’nın müvekkilinin kafasında, sağ böbreğinde,
kaburgalarında darp izleri olduğu, ayrıca cinsel organında 0,5 cm çapında bir
“cilt yırtığı” bulunduğu ve cinsel organlarının sıkılmak suretiyle
işkenceye uğradığının anlaşıldığı ifade ediliyor.İşkence iddiası olan kişilerin
nasıl muayene edilmeleri gerektiğine dair doktorların uymaları gereken birtakım
kurallar var. Bu kurallar İstanbul Protokolü çerçevesinde listeleniyor.
OHAL’le birlikte uzun gözaltı süreleri işkencenin önünü açtı. Avukat-müvekkil
görüşmesi gizli yapılamıyor, işkence mağdurları açıkça konuşamıyor.Gülhan Kaya,
Avukat
Ancak Gülhan Kaya birçok durumda bu kurallara
uyulmadığını, bazı doktorların müvekkillerini görmeye bile gerek duymadan rapor
yazdığını, bazılarının ise kötü muamele bulgularını rapora geçirmek istemesine
karşın polis tarafından engellendiğini söylüyor.Gülhan Kaya’nın müvekkillerinin
işkence iddialarıyla ilgili henüz dava açılmamış. Kaya, müvekkillerinin
ifadesinin bile henüz alınmadığını söylüyor.
‘Avukat-müvekkil gizliği kalmadı’
Bu haber için görüştüğümüz avukatlar, özellikle OHAL
ilanından sonra çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler’le (KHK) mesleki
haklarının çok sınırlandırıldığından da şikayet ediyorlar. Bakanlar Kurulu’nun
çıkardığı 667 sayılı KHK 23 Temmuz’da, 668 sayılı KHK da 27 Temmuz’da yürürlüğe
girmişti.Birinci KHK ile terör ve organize suçlar için azami gözaltı süresi 30
güne çıkarılmış, ikinci KHK’ya göre de savcılığa gözaltına alınan kişinin
avukatıyla görüşme hakkını beş güne kadar sınırlandırma yetkisi verilmişti.Ayrıca,
bir terör örgütüne bilgi iletmekle suçlanan bir avukatın müvekkiliyle görüşmesi
de yasaklanmıştı. Ancak avukatlar uygulamada, bu yasağın herkesi kapsayacak
şekilde genişletildiğini, müvekkilleriyle yalnız kalamadıklarını söylüyorlar.Gülhan
Kaya, “OHAL’le birlikte uzun gözaltı süreleri işkencenin önünü açtı.
Avukat-müvekkil görüşmesi gizli yapılamıyor, işkence mağdurları açıkça
konuşamıyor,” diyor.Selcen Bayun da avukat-müvekkil gizliğinin olmadığını,
her görüşmenin kameralarla kayıt altına alındığını ya da bir gardiyan
tarafından konuşmaların dinlendiğini anlatıyor.Bayun, “Hatta o kadar
sıradanlaştı ki bu durum, müvekkilinizle sohbet ediyorsunuz diyelim, oradan
gardiyan laf atarak sohbete girebiliyor. Savunma hakkı falan kalmadı,”
diyor.Avukat Selcen Bayun, yaşadıkları duruma tepkisini şu sözlerle dile
getiriyor: “15 Temmuz günü yaşananlar nasıl meşru değilse, bugün
yaşananlar da meşru değil. Biz sadece hukuk istiyoruz.”
‘Orantılı güç kullanıldı’
Görüştüğümüz bir diğer avukat ise kendisinin de kötü
muameleye maruz kaldığını savunuyor.Avukat Günay Dağ, yasadışı silahlı örgüt
propagandası yapmakla suçlanan 17 yaşındaki müvekkilinin fiziki işkence, küfür,
tehdit ve hakaret gördüğünü, bunları tutulduğu Maltepe Çocuk ve Gençlik Kapalı
Ceza İnfaz kurumunun nöbetçi müdürüyle görüşmek istediğini, bu sırada
kendisinin de darp edildiğini söylüyor: “Müdür bey ısrarla benimle
görüşmek istemediğini, odadan çıkmamı istediğini söyledi. İnfaz koruma
memurlarını, gardiyanları çağırarak beni zorla dışarıya attırdı. “Bu
dışarıya atılma sırasında ben de işkenceye maruz kaldım. Koridor boyunca
yerlerde sürüklendim. Merdivenlerden sürüklenerek indirildim. Hapishanenin
dışına atıldım.”Dışarı atılırken de bir infaz koruma memuru dizini sırtıma
dayayarak beni kendisine doğru çekip yere yapıştırdı. Kafamı beton zemine
çarptı. Bu sırada elimden ve başımdan yaralandım.”
Günay Dağ, kendisinin yaşadıklarının işkence
iddialarının gerçekliğini gösterdiğini öne sürüyor ve şöyle diyor: “Bir
avukat hapishane içerisinde kapalı bir ortamda, kameraların önünde, üstelik
cezaevinin yetkili bir kişisiyle görüşmesi sırasında bu kişinin talimatı
üzerine işkenceye maruz kaldı. Bir avukat olarak ben bunu yaşarken, içeride
müvekkilim ve onun gibi savunmasız durumda olan tutuklu insanlar çok daha ağır
işkencelerle karşı karşıya kalıyorlar muhtemelen.”
Konuyla ilgili olarak Adalet Bakanlığı Ceza Tevkif
Evleri Genel Müdürlüğü’nden de görüş istedik. Gönderilen açıklamada Günay
Dağ’ın güç kullanılarak odadan dışarı çıkarıldığı kabul edilirken bu gücün
“orantılı olduğu” belirtildi ve şu ifadeler kullanıldı:”Yapılan
ilk incelemede, kurumda bulunan güvenlik kameralarından olayın kayıt altına
alındığı, infaz koruma memurlarınca avukat G.D.’nin kurum dışına çıkarılması
esnasında herhangi bir darp ve cebir uygulanmadığı, kurum müdürü talimatıyla
avukatın darp edildiği iddiasının tamamen gerçek dışı ve asılsız olduğu tespit
edilmiştir. Olayla ilgili adli ve idari soruşturma devam etmektedir.”









