Malatya Doğanşehir’e bağlı Alevi köylerinde, 6 Şubat depreminin üzerinde iki hafta geçmesine rağmen yardım ulaştırılmış değil. Özellikle çadır ihtiyacının sürdüğü köylerden biri de yüzde 80′ yıkılan Ecevit’in ilk ‘köy kent’ projesi olan Örnek Köy.
6 Şubat’ta Maraş merkezli 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremler Malatya, Adıyaman, Hatay, Kilis, Adana, Urfa ve Diyarbakır başta olmak üzere bir kentte yıkıma neden oldu. Yıkımın yaşandığı kentlerden biri olan Malatya’da kent merkezinde enkaz kaldırma işlemleri devam ederken, yıkımın yaşandığı Doğanşehir başta olmak üzere merkez ilçeleri ve bağlı köylerde mağduriyet devam ediyor.
500 HANELİK KÖYÜN YÜZDE 80’İ HASARLI
Depremden etkilenen yerlerden biri Yeşilyurt mahallesine bağlı, merkeze yaklaşık 20 kilometre mesafede kurulan Cumhuriyet Örnek Köyü. Malatya-Doğanşehir arasında bulunan köyün temel geçim kaynağı hayvancılık ve kayısı üreticiliği. Geniş bir ovaya kurulan ve yaklaşık 500 hanelik köyde hasarsız ev neredeyse yok. Geniş araziler üzerinde kurulan tek katlı evler dahi kullanılamaz halde. Köyde gönüller ve sivil toplum kuruluşlarının oluşturduğu yoğun bir dayanışma var. AFAD, Kızılay ya da resmi kurumlardan ise göze çarpan kimse yok. İmkânı olan kendi bahçesinde kuruluna çadırda kalıyor. Çadırı olmayanlar ise hasar kaydı verilen evlerine girmek zorunda kalıyor.
ECEVİT’İN ‘ÖRNEK KÖY’ MODELİ
Depremin vurduğu Cumhuriyet Örnek köyünün ilginç bir geçmişi var. 1974’de dönemin Başbakanı Bülent Ecevit tarafından oluşturulan köyün tamamı Alevi. Köy dağlık alanda bulunan Işıklı, Mamazar (Mamzaran), Kilise, Cevizpınar ve Zeydanlı (Oluklu) köylerinin bir araya getirilmesi ile oluşturuldu. 1974’te hane başına bir dönüm arazi verildi. Köyde ayrıca hamam ve değirmen de yapıldı. Ecevit’in ‘Köy-Kent’ projesi kapsamında oluşturduğu köyün tamamı Alevi olmasına rağmen değirmen ve hamamın yanında bir de cami inşa edildi. Köy ilk oluşturulduğunda ismi ‘Örnek Köy’dü. 12 Eylül 1980 askeri darbesinde köy ismine ‘Cumhuriyet’ eklendi, köyün ismi Cumhuriyet Örnek Köy oldu.
ALEVİ KÖYÜNE CAMİ
Köyün ilk oluşumunu hatırlayan yaşlılardan biri o tarihte köyün projesinin bizzat kaymakam tarafından çizildiğini anlatarak, “Yerleşimi, arazileri gayet iyiydi. Çevrede bulunan dağ köylerinde kalıyorduk. Köye geldiğimizde değirmeni, hamamı ve camisi hazırdı. İyi hatırlıyorum, Kıbrıs savaşı dönemiydi. Köy arazileri istimlak etti. O tarihte dönümüne 500 lira verdiğimi hatırlıyorum. İlk kurulduğunda 300 haneydi. Şu anda 500’ün üzerinde ev var” sözleri ile köyün oluşum sürecini anlattı. Bir araya getirilen köylerin tümü Alevi köyleriydi. “Köye Cemevi yerine neden Cami yapıldı sizce?” diye sorduğumuzda bir yurttaş şu cevabı verdi:
“Belli değil mi? Aslında asimilasyon için bu yapıldı. Kürt aileviler buraya toplandı. Geldiğimizde cami yapılmıştı. Hiç kimse kullanmadı. Ne imamı vardı ne de cemaati. Atıl durumda zaten. Doğrumu bilmiyoruz ama geçen yıla kadar bu cami imamı olduğu söylendi. Kadro verilmiş, ilçe merkezindeymiş. Hiç gelmedi köye. Bankamatik imam sanırım.”

DEPREM ZEYDANLI KÖYÜ’NÜ VURDU
Cumhuriyet Örnek Köyü’ne taşınan köylerden biri dağlık alanda bulunan Zeydanlı Köyüydü. 1970’li yıllarda Zeydanlı’dan herkes gitmedi, bazı yurttaşlar köyde kalmayı tercih etti. Depremin vurduğu köylerden biri olan Zeydanlı’da 15 hane var. Temel geçim kaynağı hayvancılık olan köyün tamamı Kürt Alevi. Köyden Cumhuriyet Örnekli’ye taşınanların geneli ağırlıklı olarak Türkçe konuşurken, Zeydanlı’da kalanların geneli Kürtçe (Kurmanci) konuşuyor.
Alevi inanç yapısı ve geleneklerinin hala yoğun olarak yaşandığı Zeydanlı’ya gittiğimizde köydeki yıkım karşımıza çıkıyor. Depremin yaşandığı 6 Şubat’ta ilk depremde evler yıkılmadı ancak ağır hasar gördü. İlk depremde genellikle hayvanların kaldığı ahırlar yıkıldı, yüzlerce küçükbaş hayvan enkaz altında kaldı. İkinci depremde herkes dışarıda olduğu için ölümler yaşanmadı. Kendi canlarını kurtardılar ancak temel geçim kaynağı olan hayvanları kaybetmek üzereler. Köy halkının anlattığına göre o gün yoğun kar yağışı vardı ve yollar kapalıydı. Günlerce kimse köye gelmedi. Yiyecekleri, elbiseleri her şey enkaz altındaydı. Ancak üç gün sonra bir yakınları karlı havada köye ulaşıp yiyecek ulaştırabildi.
OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE ÜÇ DEFA YAKILDI
Depremin yerle bir ettiği köyün yıkılması ilk değil. Köyde bulunan yaşlıların anlattığına göre Osmanlı döneminde bir defa yakılmış. Köy halkı tekrar bir araya gelerek köylerini inşa etmişler. Ancak yetmemiş. Cumhuriyet’in ilk yıllarında da köy iki defa yakılmış. 1930’ların sonu ve 1940’larda askerlerin köyü yaktığını söyleyen bir yaşlı o günleri şöyle anlattı:
“Dersim olaylarının yaşandığı dönemdi. Asker köye gelip yakıyor. Tabi köy Alevi köyü. Herkes kaçıp dağ kısmına mağaralara sığınıyor. Yaklaşık 2 buçuk yıl mağarada kalıyorlar. Daha sonra tekrar gelip köyü inşa ediyorlar. Bu defa dördüncü oldu”

EVLER YERLE BİR OLDU
Deprem gecesi yoğun kar yağışı olduğunu söyleyen köy sakinlerinden Mehmet Hanefi Taştan, depremin ardından üç gün yollarının kapalı olduğunu belirtti ve yaşadıklarını şöyle anlattı:
“Zaten sürekli kar yağıyordu. Üç gün yol kapalıydı. Aslında depremden bir hafta sonra yolumuz açıldı. Depremden üç gün sonra yardımımıza bir yakınımız çift çeker pikap bir araçla geldi. O bize gıda getirdi. Yolumuz ise bir hafta sonra açıldı. Hayvanlarımız telef oldu. 80 küçükbaş, üç tane de büyük baş hayvanımız gitti. Hayvanlarımızı 10 gün sonra çıkarabildik. Özel olarak kendi imkânımızla kepçe getirdik. Çünkü kokuyordu enkazlar. O kepçe ile ölen hayvanları enkaz altından çıkarabildik. Durumu yetkililere bildirdik. Herhalde yoğunluk nedeni ile gelemediler. Bize ulaşmadılar. Deprem köyümüzü yerle bir etti, her şeyimizi kaybettik. Devletten bize destek vermesini bekliyoruz.”













