Türkiye’de 32 yıldır fiilen uygulanmayan ve 14 yıldır da hukuken bulunmayan idam cezası, 15 Temmuz darbe girişiminden sonra meydanlarda atılan “İdam isteriz” sloganlarıyla yeniden gündeme geldi.
Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, idam cezasının yeniden yürürlüğe girmesi yönündeki çağrıları destekleyerek, “AKP hazırsa, MHP dünden hazırdır” dedi.Başbakan Binali Yıldırım ise Bahçeli’nin çağrısına, “Diğer partilerle uzlaşma sağlanırsa, geriye doğru işlemeyecek şekilde sınırlandırılmış düzenleme yapılabilir”yanıtını verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise daha önce “Demokrasilerde halk ne diyorsa karar odur” diyerek hükümetin muhalefetle görüşerek bir karara varacağını açıklamıştı.Öyle anlaşılıyor ki; yakın siyasi tarihte daha çok askeri darbe dönemlerinde artan idam cezaları bu kez darbeciler için ülke gündemine giriyor.
Türkiye tarihinin idam bilançosu
Türkiye’de 1920 ile 1984 yılları arasında 15’i kadın toplam 712 kişi idam edildi.İstiklal Mahkemeleri kararlarıyla idam edilenler bu sayıya dahil değil.İdamların tarihi askeri darbelere koşut görünüyor..Bülent Tanör’ün Türkiye’de İnsan Hakları Sorunu kitabındaki verilere göre “sivil yılların infaz ortalaması yaklaşık olarak 2, askeri yılların ise 13,5.”27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Başbakan Adnan Menderes ile bakanları Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan idam edildi.12 Mart 1971 muhtırasından sonra bu kez Mecliste “3-3” bağırışları arasında Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idamına onay verildi.12 Eylül 1980 darbesinden sonra da “ölüm cezasının yerine getirilmemesinde kamu yararı görülmediğinden” 50 kişi darağaçlarında yaşamını yitirdi.”Ölüm cezasının yerine getirilmesinde” nasıl bir “kamu yararı” olduğu tartışılamadı.Öyle ki, örneğin İlyas Has’ın ölüm cezasının yerine getirilmesine ilişkin tasarının mecliste görüşme tutanakları bir sayfayı bile bulmuyordu.Son olarak 1984’te İlyas Has ve Hıdır Aslan idam edildi.Bu idamlardan sonra Meclis hiçbir idam dosyasını görüşmedi.
Öcalan’ın asılması tartışmaları ve idamın kaldırılması
TBMM’de DSP-MHP-ANAP hükümeti döneminde 3 Ağustos 2002’de “Savaş ve çok yakın savaş tehdidi hâllerinde işlenmiş suçlar hariç” idam cezası kaldırıldı.Bu pek kolay olmadı. Erken seçim kararı alınırken, AB paketi çıkarılıp idam cezası kaldırıldı ve ortaklık bozuldu.Seçimlerden önce meydanlarda “Apo’yu asacağız” diye oy isteyen MHP’liler görüşmeler sırasında ortağı oldukları hükümetin Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk’ün “hükümet adına” konuşmasını bile engellediler.Başbakan Bülent Ecevit ise “DSP olarak uzun yıllardır idam cezasına karşıyız. Dünyada zaten büyük ölçüde kalktı. Türkiye’de de kalkması bizi sevindiriyor” diyordu.Konunun “Apo ile ilgisi olmadığını” da ekliyordu.Türkiye “barış zamanında” idam cezasının kaldırılmasını öngören Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 6. Protokol’ü 15 Ocak 2003 tarihinde imzaladı.TBMM, 26 Haziran 2003 tarihinde bu protokolün onaylanmasını uygun buldu.6. Protokol’deki “savaş ve yakın savaş tehlikesi zamanında işlenmiş fiiller için ölüm cezası öngörülebileceği” istisnası 13. Protokol’le kaldırıldı ve ölüm cezasının her koşulda kaldırılması benimsendi.Türkiye, 2004’te 13. Protokol’ü imzaladı. 7 Mayıs 2004 tarihinde gerçekleştirilen anayasa değişikliği ile anayasadan idam cezasının kalıntıları tamamen ayıklandı. Arkasından yasalardan da çıkarıldı.Böylece ölüm cezası Türkiye hukukundan tamamen çıkarılmış oldu. 30 Haziran 2007 tarihinde Erzurum istasyon meydanında “Tek başına iktidar olan sensin. Neden asmadın? Oğluna gemi alacak kadar paran var da onu asacak kadar ip mi alamıyorsun? Haydi as” diyerek elindeki ipi fırlatıyordu.
Dönemin başbakanı Erdoğan bir gün sonra Mersin mitinginde şu yanıtı verdi:
“Dün Erzurum’da -gayet de aktörlük yönü var- elinde iple dolaşıyor. Bana ip gönderiyor, ‘al da idam et’ diyor. Bu kadar mahirdin de sana teslim ettikleri zaman yasalar, kanun, yargı ne ise yargı kararını verdiği zaman iktidardaydın, ip yoksa millet sana ip gönderirdi, bu işi halletseydin ya niye etmedin? Şu anda bir hukuk devletinde yaşıyoruz. Artık idamların, ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüştürüldüğü bir dönemi yaşıyoruz. Böyle bir dönemde ip atmak, kanunlara ne kadar uzak olduğunun da bir gereğidir. Bunlardan da haberi yok. Ne gelişiyor, ne bitiyor haberi yok.”
Milletvekillerinin idamı
İnsanlık tarihi biraz da darağaçlarında yazılmış. Mısır’da firavunun kabul ettiği ekonomik düzene karşı suç işlemenin cezası ölümmüş.Eski Yunan’da ‘şehir devletinin bekası’ için ölüm cezası öngörülüyormuş.Osmanlı’da “İslam hükümetinin kamu rahatı için çıkardığı kanun ve nizamlara aykırı cürümler, padişahın mutlak otoritesinin sınırlanmak istenmesi, padişahın tahtına karşı tehlike, hayatına kast, padişahı tahkir, devlete karşı isyan” idam gerekçesiymiş.Türkiye’de 1926 yılında çıkarılan Türk Ceza Yasası’nda adli suçların yanı sıra ‘devletin şahsiyetine karşı cürümlerin’ yer aldığı bazı siyasal eylemler için idam cezası öngörülüyordu.Siyasal suçlarda “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilga” içerikli 146/1. madde ve “devletin hakimiyeti altında bulunan topraklardan bir kısmını devletin idaresinden ayırmak” suçu düzenlenen 125. maddeden idam cezaları verildi.









