Hudâ’nın tâcı baş üstüne diyerek edep ile başlayayım mürekkep yolculuğuna. Taki haddimi bilerek yürüyeyim bu yolda. Zira edebin ilk basamağı haddi bilmek, acziyetin, fakriyetin farkında olmaktır. Kalem, Rabb’in ihsanı. Ona layık olmak zor zanaat. İhsan-ı ilahiye mazhar olan kalem erbabı, akl-ı selim, kalb-i selim, ruh-u selimle, “ciğerinden çektiği kanı” mürekkep olarak kullanır yazılarında. Benim yazacaklarımın sadece bir kırıntı olduğunu baştan kabul ve ifade de edeb olacaktır bu babda.
“Edep; nezaket, zarâfet, hayâ, iffet ve saygı… gibi hususların umumi nâmı; iyi-kötü, acı-tatlı her hâdise karşısında kibar ve nazik davranmanın, içtimaî münasebetlerde herkese karşı yumuşak ve sıcak tavırlar sergilemenin, elden geldiğince kırıcı, incitici olmamaya çalışmanın; ifade ve üslûpta şartları, konjonktürü nazar-ı itibara almanın; muhatabın/muhatapların seviye, konum, pâye ve mansıplarına göre hitap etmenin farklı bir unvanıdır” der edebi tacına sorguç eden.
Ahlak-ı ilahiye ile mütehallik olmaktır derler bazıları edebe, yahut Efendiler Efendisinin (sav) ahlakıyla ahlaklanmaktır edep. En güzel yaratıcının, en güzel yarattığının söz, fiil ve davranış itibariyle herkesin sevip memnun olacağı davranışları sergilemesinin adıdır hem.
“Rabbim beni edeplerin en güzelleriyle te’dip etti” diyen bir peygamberin ümmeti olarak, bütün güzel ahlaki değerlerin çiçek gibi açtığı bir alan olmamız gerekirken, maalesef en başta rüzgara verdiğimiz değerimiz edeb oldu. Güzel Kitabımız, Efendimiz (sav)’in bu yönünü şöyle takdir ediyor; “Gerçekten sen, çok büyük bir ahlak üzeresin.” (68/4) Kur’an “büyük ahlak sahibi” olarak vasf eder Efendimiz’in (sav) ahlakını. Güzel ahlakta zirvedir O (sav).
İnsa her şeyden evvel her an, her nefes ve her solukta edepli olunmalı Rabbisine karşı. Şah damarından, soluklarından daha yakın olan Rabbimize karşı edeb: her an O’nun huzurunda olduğunu hissetme, O’nun tarafından görülüyor olmanın şuuru içerisinde bulunma ve yapılan her işi O’na sunma hassasiyetinde yapma. Bakılan her şeyi gördüğü, konuşulan her şeyi duyduğu, saklanan şeyleri dahi bildiği şuuruyla yaşama. İradeyi, zihni, hissi ve latifeleri Alah’ın (cc) emir ve nehiylerine uygun işletme.
Gecenin karanlığında süte su katmasını isteyen anneye, kızının verdiği cevap tam bir edep misali. Şöyle der kız annesine; anneciğim belki süte su kattığımızı halife görmez, lakin her an her şeye nigehban olan Allah görüyor ya! Allah (cc) hakkında konuşurken niyaz makamında konuşmadır edeb. Ağızdan çıkan cümlelerin kelimelerin hurufatın, Zatına, Sıfatlarına, Esmasına halel getirmemesi için âzami dikkatli olma.
Allah’a (cc) karşı edebden sonra, Allah’ın en sevgilisine karşı da edebli olunmalı. Zira Habibullah (sav) Allah’ın (cc) değer verdiği, üzerine salât getirdiği Zat’tır. Hem kendisine itaati O’nun (sav) sevilmesine bağladığı inci-mercandır O (sav). O’na karşı edep ise; davasına, sünnetine sadakatle sarılma, o yolda sabır, sebat ve istikamet içerisinde bulunmakla olacaktır. O’nun (sav) hayatını, hayata hayat kılmakla varılacaktır Nebevi edebe. Salavatlarla, şahlanılacaktır o yüce divanda. Şair Nabi Peygamberimize (sav) karşı edebe güzel bir misal sunmuştur şiirinde. Bir gün hacca giderlerken Medine yakınlarında konaklarlar. Bir devlet büyüğü Medine’ye karşı ayaklarını uzatıp yatmak ister. Bunu gören Nabi şöyle döktürür ruhunun ilhamlarını;
Sakın terk-i edebden
kûy-ı Mahbûb-Nazargâh-i ilâhidir,
Makam-ı Mustafâ’dır bu,
Evet insanlığın yıldızları (ra) Resulullah’a karşı da edepte zirve olmuşlardır. O’nun (sav) huzurunda tazimle dururken, başlarının üzerinde talih kuşu varmış da, en küçük yanlışta kaçacakmış gibi temkinli olurlardı. Konuştuğu tek kelimeyi atlamaz, yanında seslerini yükselterek birbirilerine konuştukları gibi asla konuşmazlardı (bir itab üzerine). Adının anıldığı heryerde hazır olacağının şuuruyla, her adını anınca salavat getirirlerdi.


