Eski AİHM yargıcı Türmen, AYM’nin gazeteci Şahin Alpay ve Mehmet Altan’la ilgili hak ihlâli kararının ağır ceza mahkemelerince reddedilmesiyle ilgili olarak, “AYM kararının uygulanmamasıyla yeni ihlâller oluştu” dedi.
Tutuklu gazeteciler Şahin Alpay ve Mehmet Altan’ın Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) hak ihlâli kararına rağmen tahliye edilmemeleriyle ilgili tartışmalar sürüyor. Her iki gazetecinin bireysel başvurularını değerlendiren Anayasa Mahkemesi gazetecilerin tahliye edilmelerine karar vermiş, Alpay’ın dosyasına bakan İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi ile Altan’ın dosyasına bakan 26. Ağır Ceza Mahkemesi tahliye kararını reddetmişti. Uzun yıllar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) yargıçlık yapan Rıza Türmen, ağır ceza mahkemelerinin Anayasa Mahkemesi (AYM) kararını uygulamamasının, Türkiye’de bireysel hak aramada AYM’yi işlevsiz hale getireceği görüşünde. Türmen AYM kararının reddedilmesinin sonuçlarını DW Türkçe’ye değerlendirdi.
DW Türkçe: Uzun yıllar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde yargıçlık yaptınız. Bugüne kadar, diğer ülkelerde anayasa mahkemelerinin kararlarına uyulmaması gibi bir örnek karşınıza çıktı mı?
Türmen: Azerbaycan’da bu oldu. Anayasa Mahkemesi kararları uygulamayınca, AİHM, Azerbaycan’daki Anayasa Mahkemesi’ni tanımadı ve oradan gelecek başvuruları direkt kabul etti. Türkiye’de daha önce de Anayasa Mahkemesi’nin verdiği idari kararlar uygulanmadı. Fakat hiçbir zaman alt mahkeme “Ben Anayasa Mahkemesi’nin kararlarını tanımayacağım” demedi. Bu bir ilk. Anayasa Mahkemesi kararlarının alt mahkeme tarafından bozulması gibi tuhaf bir durum sadece Türkiye’de görülebilir. Dünyada böyle bir örnek hiç hatırlamıyorum. Bu tartışma aslında bir hukuk devleti tartışmasıdır. “Türkiye bir hukuk devleti mi, değil midir?” Buna karar verecek. Burada iki eşit görüş ve iki eşit taraf arasında bir tartışmadan söz etmiyoruz. Buradaki mesele, hukuk devletinin varlığı ya da yokluğudur.
DW Türkçe: AYM kararlarının uygulanmaması, AİHM ve Avrupa Konseyi açısından nasıl sonuçlar doğurur?
Türmen: Bir kere Anayasa Mahkemesi kararından sonra gazetecilerin hala tutuklu olmalarının hiçbir hukuki dayanağı kalmamıştır. Bu gazeteciler tamamen hukuksuz olarak cezaevindedir. Anayasa Mahkemesi’nin tespit ettiği ihlaller dışında yeni ihlâller oluşmuştur. İkincisi, 13. Ağır Ceza Mahkemesi, “Gerekçeyi okuduk serbest bırakıyoruz” derse, bu gecikmenin doğurduğu hak ihlâli vardır. Ayrıca Türkiye’de iç hukuk yolunun ne kadar etkisiz olduğu ortaya çıkacak. AİHM, “bireysel başvuru hakkı için önce Anayasa Mahkemesi’ne gidin” diyordu. Ama bu yolun işlemediği görülüyor. Talimatla, birinci derece mahkeme, Anayasa Mahkemesi’ni dinlemiyor ve bu hak arama yolu etkisiz hale getiriliyor. Türkiye’de iç yargı yolunun etkili olmadığı ortaya çıkar. O zaman AİHM, “AYM’ye gitmeye gerek yoktur, direkt bana gelin” diyecektir. Bundan sonra Anayasa’da tanınmış olan bireysel başvuru hakkı uygulanmaz hale gelir. Bireysel başvuru bakımından Anayasa Mahkemesi’nin hiçbir işlevi kalmadığı için AİHM, başvuruları direk kabul eder.









