AİHM’den Türkiye’ye bir günde üç ihlal kararı birden: Tutuklamalar hukuksuz, cezaevindeki dinlemeler hak ihlali

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Türkiye hakkında aynı gün açıkladığı üç ayrı kararda hak ihlali tespit etti. Mahkeme, tutuklamalarda makul şüphe ve yeterli gerekçe bulunmaması ile cezaevindeki aile görüşmelerinin dinlenmesini Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırı buldu. Türkiye’nin başvuruculara tazminat ödemesine hükmedildi.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 13 Ekim 2026 tarihinde açıkladığı Kaya/Türkiye, Cengiz/Türkiye ve Ocak ve Diğerleri/Türkiye kararlarında Türkiye’yi hak ihlallerinden sorumlu tuttu. Kararlarda, tutuklamaların somut delillerle gerekçelendirilmemesi, mahkemelerin kalıplaşmış ifadelerle tutukluluğa karar vermesi ve cezaevindeki görüşmelerin dinlenmesi eleştirildi.Hukukçu Emre Turkut, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda AİHM’in üç kararının ayrıntılarını kamuoyuyla paylaştı.

DEM PARTİ MİLLETVEKİLİ ADALET KAYA’NIN TUTUKLANMASI HUKUKSUZ BULUNDU

AİHM’in ilk kararı, Rosa Kadın Derneği Başkanı ve daha sonra DEM Parti milletvekili seçilen Adalet Kaya’nın tutuklanmasına ilişkin oldu. 22 Mayıs 2020’de PKK/KCK üyeliği şüphesiyle tutuklanan Kaya, yaklaşık üç ay cezaevinde kaldıktan sonra 18 Ağustos 2020’de tahliye edilmişti.

AİHM, Kaya’nın tutuklanmasına dayanak gösterilen gizli tanık ifadelerinin somut olgularla desteklenmediğini belirledi. Rosa Kadın Derneği’nin yasal faaliyet gösteren bir sivil toplum kuruluşu olduğuna dikkat çeken Mahkeme, Kaya’nın katıldığı basın açıklamaları ve eylemlerin ifade özgürlüğü ile toplantı ve örgütlenme özgürlüğü kapsamında kaldığını vurguladı.
Mahkeme, el konulan materyallerin de tutuklama için makul şüphe oluşturmadığına hükmetti.AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5. maddesinin 1. ve 3. fıkralarının ihlal edildiğine karar verdi. Türkiye’nin Kaya’ya 4 bin euro manevi tazminat ve bin euro yargılama gideri olmak üzere toplam 5 bin euro ödemesine hükmedildi.

CEZAEVİNDE AİLE GÖRÜŞMELERİNİN DİNLENMESİNE İHLAL KARARI

İkinci karar, Sincan Cezaevi’nde hükümlü bulunan eski Yargıtay üyesi Abdi Cengiz’in ailesiyle yaptığı kapalı görüşmelerin dinlenmesi ve kaydedilmesine ilişkin oldu.Cengiz’in aile görüşmeleri, 5275 sayılı Kanun’un 83/4. maddesi uyarınca 16 Eylül 2021’den itibaren bir yıl boyunca dinlendi ve kaydedildi. Cengiz’in bu uygulamaya yönelik itirazları ile Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı bireysel başvuru reddedildi.

AİHM, görüşmelerin dinlenmesine ilişkin tedbir için azami bir süre öngörülmediğine ve cezaevi idaresinin mahkûmların bireysel durumlarını değerlendirmeden uygulamayı ayrım gözetmeksizin hayata geçirdiğine dikkat çekti.
Mahkeme, Türkiye’deki yasal düzenlemelerin keyfi müdahalelere karşı yeterli güvence sağlamadığına hükmederek özel hayat ve aile hayatına saygı hakkını düzenleyen AİHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi.

Türkiye’nin Cengiz’e bin 500 euro manevi tazminat ödemesine hükmedilirken maddi tazminat ve yargılama gideri talepleri reddedildi.

15 TEMMUZ SONRASI 26 TUTUKLAMA İÇİN İHLAL KARARI

AİHM’in üçüncü kararı ise 15 Temmuz darbe girişiminin ardından tutuklanan 26 kişinin başvurularına ilişkin oldu.
Ocak ve Diğerleri/Türkiye davasında birleştirilen başvurularda, kişilerin tanık beyanları, çalıştıkları kurumlar, ByLock kullanımı, dernek üyelikleri ve yayın abonelikleri gibi gerekçelerle tutuklandıkları belirtildi. Başvurucuların tutukluluk süreleri 11 ay 10 güne kadar uzandı.

AİHM, Türkiye’deki mahkemelerin tutuklama ve tutukluluğun devamı kararlarında Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100/3. maddesindeki katalog suç düzenlemesine dayandığını, kaçma ve delilleri karartma şüphesine ilişkin soyut ve kalıplaşmış gerekçeler kullandığını tespit etti.

Mahkeme, tutuklama kararlarında kişilerin bireysel durumlarının değerlendirilmediğini vurguladı. AİHM ayrıca, olağanüstü hâl kapsamında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 15. maddesine dayanılarak yapılan yükümlülüklerden sapma bildiriminin de söz konusu uygulamaları haklı kılamayacağına karar verdi.

Bu gerekçelerle AİHS’nin 5/3. maddesinin ihlal edildiğine hükmeden Mahkeme, başvurucuların 5/1(c) maddesi kapsamındaki ve diğer şikâyetlerinin ayrıca incelenmesine gerek görmedi.Türkiye’nin 26 başvurucunun her birine manevi tazminat ve masraflar karşılığında toplam bin 500 euro ödemesine karar verildi.
Üç kararda Türkiye’nin ödemesine hükmedilen tazminat ve masrafların toplamı 45 bin 500 euroya ulaştı.