AKP ve Erdoğan rejiminin Hizmet Hareketi’ne yönelik hem yurt içindeki hem yurt dışındaki hukuksuz ve insanlık suçu içeren uygulamaları Avustralya’nın ‘Türkiye Raporu’na girdi.
Avustralya Federal Hükümeti Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı’nın (DFAT) yayımladığı Türkiye Ülke Bilgi Raporu’nda, onbinlerce insanın ‘yasal’ faaliyetleri nedeniyle suçlanarak KHK’larla ihraç edildiği, gözaltına alındığı ve tutuklandığı aktarılıyor.

Raporda, Hizmet Hareketi üyelerinin yüksek risk altında olduğu net ifadelerle belirtiliyor: “DFAT, Gülen Hareketi üyeliğiyle suçlananların, isimlerinin yayınlanması yoluyla ve damgalanma dahil toplumsal ayrımcılıkla yüksek risk altında olduğunu değerlendirmektedir.”
Raporda işkence ve kötü muameleye dair önemli tespitler de yer aldı: “İşten atılan veya tutuklananların çok az bir kısmı darbe girişimine katılmakla suçlanmıştır. Çoğu, harekete üyelik iddiasıyla ve kamu görevlileri için uygunsuz şekilde kamu görevine atanma gerekçesiyle tutuklanmıştır. 2016 darbe girişiminin ardından tutuklananların çoğu gözaltında işkenceye maruz kalmıştır. Amnesty International ve Human Rights Watch, dayak, stres pozisyonları, yiyecek, su ve tıbbi bakımın engellenmesi, sahte infazlar, cinsel saldırı ve tecavüz vakalarını kaydetmiştir. İşkence genellikle polis tarafından, sıkça gayri resmi gözaltı merkezlerinde sorgulamalar sırasında ve bazen polis doktorlarının gözetiminde gerçekleştirilmiştir. Mağdurlar arasında hakimler, savcılar, polisler, askerler ve diğer kamu görevlileri bulunmaktadır.”
Avustralya Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı (DFAT) tarafından yayınlanan Türkiye Ülke Bilgi Raporu, Türkiye’deki siyasi, ekonomik, sosyal ve insan hakları durumuna dair kapsamlı bir analiz sunuyor. Raporun ‘Siyasi Görüş’ bölümünde Hizmet Hareketine yönelik soykırıma varan hukuksuzluklar ve insan hakları ihlallerine de değiniliyor.

Hizmet Hareketi’ne yönelik AKP rejimi politikalarının, insan hakları savunucuları tarafından ciddi şekilde eleştirildiği aktarılan raporda, 2016 darbe girişimi sonrası ilan edilen olağanüstü hal kapsamında 100.000’den fazla kişinin tutuklandığı, 330.000 kişinin göaltına alındığı, 130.000 kamu görevlisinin işten çıkarıldığı aktarılıyor.
Raporda, ‘tutuklamaların çoğunun Hizmet Hareketi ile bağlantı için zayıf kanıtlara dayandığı’ açıkça belirtiliyor. Örneğin, Bylock mesajlaşma uygulamasının kullanımı sıkça tek delil olarak gösteriliyor. 2017’de Ankara savcılığının, 11 bin 500 kişinin yanlışlıkla Bylock kullanıcısı olarak suçlandığını kabul ettiği hatırlatılıyor. Dolayısıyla ByLock’un ‘şüpheli’ bir delil olduğu ima ediliyor.
Rapordan bazı bölümler şöyle:
Terörle Mücadele Yasaları
- Son on yılda, Türkiye Hükümeti binlerce kişiyi sözde terör suçlamalarıyla gözaltına almıştır. Bu kişiler arasında PKK ve Gülen Hareketi ile bağlantılı olduğu iddia edilenler bulunmaktadır; Türkiye, Gülen Hareketi’ni Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak adlandırmaktadır. PKK birçok hükümet tarafından (Avustralya dahil) terör örgütü olarak sınıflandırılırken, Gülen Hareketi Türkiye dışında genellikle böyle tanınmamaktadır.
- Terörizmle ilgili temel iç mevzuat, Terörle Mücadele Kanunu (1991, son olarak 2019’da değiştirildi) ile Ceza Kanunu’nun (2004) ilgili maddeleridir; bu maddeler arasında suç örgütleriyle ilgili 220. madde ve silahlı örgütlerle ilgili 314. madde bulunmaktadır. Bu yasalar, AİHM, BM İnsan Hakları Konseyi ve BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu tarafından belirsiz ve aşırı geniş kapsamlı olarak eleştirilmiştir.
- Türk hukuku, 6722 Sayılı Kanun (2016) kapsamında terörle mücadele operasyonlarına katılan yetkililere yüksek derecede dokunulmazlık sağlamaktadır. Geriye dönük olarak uygulanan bu yasa, terörle mücadele operasyonlarına katılan herhangi bir asker veya sivilin herhangi bir suçtan yargılanması için yürütme organının iznini gerektirmektedir.

- BM İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muamele veya Cezaya Karşı Özel Raportör’ün 2017 raporuna göre, bu yasa terörle mücadele güçlerine fiilen yargılanmama dokunulmazlığı tanımakta ve onlara yönelik işkence veya kötü muamele iddialarına ilişkin soruşturmaları zorlaştırmakta, hatta imkansız hale getirmektedir.
‘Cumhurbaşkanına Hakaret’
Raporda Cumhurbaşkanına Hakaret suçlamasıyla yapılan tutuklamalara da değiniliyor:
- Ceza Kanunu’nun (2004) 299(1). maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanına hakaret bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır ve suç alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır. Hükümet yetkilileri, Cumhurbaşkanı adına dava açabilir. Ülke içindeki kaynaklara ve uluslararası insan hakları gözlemcilerine göre, bu yasa hükümet eleştirmenlerini susturmak için yaygın şekilde kullanılmıştır.
- Almanya merkezli bir haber sitesi olan Turkish Minute, 2014’ten bu yana bu yasa kapsamında 160.000’den fazla kişinin soruşturulduğunu, 45.000 kişinin suçlandığını ve 13.000 kişinin mahkum edildiğini bildirmiştir.
- Hakaret davalarının çoğu gazetecilere uygulanmış, ancak yazarlar, politikacılar, sporcular, öğrenciler, akademisyenler ve okul çocuklarına da dava açılmıştır. Öne çıkan bir davada, Temmuz 2018’de CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Erdoğan ve ailesinin yurtdışına para transferi yaptığını iddia ederek Erdoğan’a hakaretten suçlu bulunmuş ve 359.000 TL (o dönemde 100.000 AUD) para cezasına çarptırılmıştır.
- Daha yakın tarihli davalar arasında, Mayıs 2024’te bir cumhurbaşkanlığı kortejine küfrettiği iddia edilen 16 yaşındaki bir genç ve Temmuz 2023’te bir WhatsApp grubunda paylaşım yaptığı için suçlanan 14 yaşındaki bir çocuk bulunmaktadır.
- Ceza Kanunu’nun 299. maddesi kapsamında yargılanan çoğu dava hapis cezasıyla sonuçlanmamakta, ancak suçlananların çoğu yargılama öncesi gözaltında zaman geçirmektedir. Ülke içindeki kaynaklar, DFAT’a 299. maddenin kullanımının gazeteciler ve sıradan vatandaşlar arasında bir korku ve oto-sansür ortamı yarattığını belirtmiştir.
Olağanüstü Hal
Raporun ‘Olağanüstü Hal’ bölümünde ise AKP hükümetinin OHAL bahanesiyle parlamentoyu fesh ettiği aktarılıyor. OHAL’in, hukukun dışına çıkan yetkililere ‘dokunulmazlık’ sağladığı kaydediliyor.
- 15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından Türkiye Hükümeti, üç aylık bir ülke geneli olağanüstü hal ilan etmiştir. Olağanüstü hal, yedi kez üç aylık uzatma ile 18 Temmuz 2018 gece yarısında sona ermiştir.
- Olağanüstü hal, hükümetin parlamentoyu bypass ederek kararname ile yönetmesine olanak tanımış ve kararname çerçevesinde hareket eden idari yetkililere hukuki, idari, cezai ve mali dokunulmazlık sağlamıştır. Kasım 2016’da Yargıtay, kararnamelerin yargısal denetime tabi olmadığını hükmetmiştir.
- Hükümet, olağanüstü hal kapsamında geniş kapsamlı yetkilere sahip 32 kararname çıkarmıştır. Bu yetkiler arasında, Gülen Hareketi gibi ‘terörist’ örgütlerle bağlantılı kamu görevlilerini işten çıkarma, kurum ve kuruluşları kapatma ve hakimlerin görevden alınması bulunmaktadır.
- İnsan hakları gözlemcileri, tıbbi merkezlerin kapatılmasından araçlarda kış lastiği kullanımına kadar olağanüstü halle ilgisiz konuları düzenleyen kararnameler hakkında endişelerini dile getirmiştir. Parlamento, olağanüstü hal kapsamında çıkarılan kararnamelerin çoğunu kalıcı olarak kabul etmiştir.
- Hükümet, Şubat 2023 depremlerinin ardından tekrar üç aylık bir olağanüstü hal ilan etmiştir. Bu dönemde, hükümetin depreme yanıtını eleştiren sosyal medya paylaşımlarını sansürlemek için ‘dezenformasyon yayma’ ve ‘provokatif paylaşımlar yapma’ya karşı yasalar kullanılmış ve Twitter geçici olarak yasaklanmıştır; bu, hayatta kalanların kurtarma çabalarını engellediğini iddia etmiştir.
Gülen Hareketi
Raporun Gülen Hareketi başlıklı bölümünde Hizmet’in, Fethullah Gülen’in vaazlarına dayanan bir dini hareket olduğu aktarılıyor. “Cemaat (‘topluluk’) veya Hizmet (‘hizmet’) olarak da bilinen hareket, dini, eğitim ve sosyal organizasyonları içeren bir sivil toplum hareketine dönüşmüştür.” denilen raporda, şu ifadeler kullanılıyor:
- İnsan hakları gözlemcileri, Türkiye Hükümeti’nin bireyleri Gülen Hareketi ile ilişkilendirmek için net kriterler yayınlamadığını ifade etmiştir. Bazı durumlarda, Gülen Hareketi ile bağın tek kanıtı, yetkililerin yalnızca Gülen Hareketi için oluşturulduğunu iddia ettiği Bylock mesajlaşma uygulamasının kullanımı olmuştur.

- Diğer tutuklama ve işten çıkarmalar, Asya Bankası (hareketle bağlantılı olduğu iddiasıyla hükümet tarafından kapatılmıştır) ile finansal işlemler, harekete bağlı bir sendika veya derneğe üyelik, kamu hizmetinde veya orduda hızlı terfi, çocuğun harekete bağlı bir okula gitmesi, açıklanmayan polis veya gizli servis raporları, sosyal medya bağlantılarının ve internet tarama geçmişinin analizi veya iş arkadaşlarından veya komşulardan gelen bilgiler gibi gerekçelere dayanmıştır.












