Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu’nun Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasına ilişkin verdiği kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından üç gün sonra, benzer hukuki sorunları içeren bir başvurunun kabul edilemez bulunması tepki gördü. Uluslararası ceza hukukçusu Dr. Ufuk Yeşil, yüksek mahkemenin biri PKK diğeri ise Hizmet Hareketi gönüllerine yönelik iki dosyaya yaklaşımı arasındaki farklılığa dikkat çekerek, “Başvurucunun AYM’ye neden geldiğini bile açıklamayan iki sayfalık bir metin nasıl gerekçeli bir yargı kararı olabilir?” diye sordu. Yeşil, kararlar arasındaki farklılığın yüksek mahkemenin içtihat tutarsızlığını ortaya koyduğu söyledi.
Anayasa Mahkemesi (AYM), PKK’ye yardım iddiasıyla mahkum edilen üç gazetecinin dosyasında AİHM kararının uygulanmamasını hak ihlali sayarken, Hizmet Hareketi gönüllüsü iddiasıyla açılan başka dosyada benzer gerekçelerle yapılan başvurunun reddedilmesi tartışmaya neden oldu. AYM Genel Kurulu’nun kararının yayımlanmasından yalnızca üç gün sonra gelen ret kararına dikkat çeken uluslararası ceza hukukçusu Dr. Ufuk Yeşil, yüksek mahkemenin AİHM kararlarına yönelik ayrımcılığını eleştirdi.
Anayasa Mahkemesi’nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen ihlal kararlarının uygulanmasına ilişkin ayrımcı yaklaşımları, hukuk çevrelerinde yeni bir tartışmanın konusu oldu.Tartışmanın merkezinde, PKK’ye yardım iddiasıyla mahkûm edilen üç gazeteci hakkında verilen ihlal kararı ile Gülen Hareketi gönüllüsü iddiasıyla mahkûm edilen bir kişinin başvurusunun kabul edilemez bulunması yer alıyor.
AYM Genel Kurulu, 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan kararında AİHM ihlal kararlarının iç hukukta etkili biçimde uygulanması gerektiğini vurguladı. Ancak uluslararası ceza hukukçusu Dr. Ufuk Yeşil’in aktardığına göre, yalnızca üç gün sonra AYM 1. Bölüm 1. Komisyonu, aynı temel hukuki sorunu gündeme getiren H.Y. başvurusunu kabul edilemez buldu.Yeşil, iki karar arasındaki farklılığın gerekçelendirilmemesinin yüksek mahkemenin içtihat tutarlılığı ve bireysel başvuru sisteminin etkinliği açısından ciddi soru işaretleri doğurduğuna dikkat çekti.
PKK dosyasında AYM’den ihlal ve yeniden yargılama kararı
AYM Genel Kurulu’nun 30 Nisan 2026 tarihinde verdiği Ali Buluş ve Diğerleri kararı, üç gazetecinin AİHM tarafından tespit edilen hak ihlalinin giderilmesi talebiyle ilgiliydi.Başvurucular, PKK’ye bilerek ve isteyerek yardım etmek iddiasıyla mahkûm edilmişti. AİHM ise 23 Haziran 2020’de verdiği kararda gazetecilerin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetmişti.
Gazetecilerin AİHM kararına dayanarak yaptıkları yeniden yargılama talebi, Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedildi.Dosya bunun üzerine Anayasa Mahkemesi’ne taşındı.AYM Genel Kurulu, yerel mahkemenin AİHM kararında tespit edilen ihlalin sonuçlarını ortadan kaldıracak nitelikte bir inceleme yapmadığına karar verdi.Yüksek mahkeme, ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmederek yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.Karar, 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı.
AYM Genel Kurulu: AİHM kararlarının uygulanmasını denetlemek görevimiz
Genel Kurul kararını önemli kılan nokta, yalnızca üç gazetecinin başvurusu hakkında verilen ihlal kararı değildi.AYM, kararının 25 ve 26. paragraflarında AİHM kararlarının uygulanmasına ilişkin temel ilkeleri ortaya koydu.Yüksek mahkemeye göre Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınan hakların etkili biçimde korunması, AİHM’in verdiği ihlal kararlarının iç hukukta gereği gibi uygulanmasına bağlı.
AYM ayrıca, AİHM tarafından verilen bir ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediğinin Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi gerektiğini açıkça belirtti.Genel Kurul, yeniden yargılama taleplerini değerlendiren yerel mahkemelerin AİHM kararlarının niteliğini ve sonuçlarını dikkate almakla yükümlü olduğunu vurguladı.Bu ilkeler, bir AİHM kararının yalnızca tanınmasının yeterli olmadığını, tespit edilen ihlalin sonuçlarının etkili biçimde giderilmesi gerektiğini ortaya koydu.
Üç gün sonra Hizmet Hareketi dosyasında ret kararı
Dr. Ufuk Yeşil’in eleştirilerine konu olan ikinci dosya ise AYM 1. Bölüm 1. Komisyonu’nun 9 Kasım 2026 tarihli olduğu belirtilen H.Y. başvurusu.Yeşil’in aktardığına göre başvurucu, AİHM’in 16 Aralık 2025 tarihli Karslı ve Diğerleri/Türkiye kararında hak ihlali tespit edilen kişiler arasında bulunuyor.AİHM, Hizmet Hareketi gönüllüsü iddiasıyla terör örgütü üyeliğinden mahkûm edilen 1.436 kişinin başvurusunu kapsayan bu kararında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı ile 7. maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine hükmetmişti.
Mahkeme, özellikle ByLock kullanımının örgüt üyeliği suçunun bütün unsurlarını kanıtlayan tek başına kesin delil olarak kabul edilmesini eleştirmişti.
AİHM ayrıca, başvurucuların talep etmeleri hâlinde, ihlal kararının gereklerine uygun yeniden yargılamanın ilke olarak en uygun giderim yolu olacağını belirtmişti.
Bağımsız Gazeteciliğe Destek Olun
Özgür basının yaşaması ve zulme uğrayanların sesinin duyulması için yayın hayatını sürdüren ZAMAN Avustralya'ya PATREON'dan yapacağınız destek çok kıymetli. Siz de bu sese güç katın!
Yeşil’in açıklamasına göre H.Y. de bu kararın ardından yeniden yargılama talebinde bulundu. Ancak yerel mahkeme talebi reddetti, yapılan itiraz da sonuçsuz kaldı.
Başvurucu bunun üzerine AİHM kararının gereğinin yerine getirilmediğini ileri sürerek AYM’ye başvurdu.
Ancak Yeşil’in aktardığına göre komisyon, başvuruyu kabul edilemez buldu.
Böylece AİHM ihlal kararlarının uygulanmasına ilişkin Genel Kurul ilkelerinin yayımlanmasından üç gün sonra, benzer hukuki sorunları gündeme getiren başka bir dosyada farklı bir sonuç ortaya çıktı.
“AİHM kararı neden gerekçede tartışılmadı?”
Dr. Ufuk Yeşil’e göre iki dosya arasındaki en önemli sorun yalnızca verilen kararların farklı olması değil.Yeşil, H.Y. başvurusunda komisyonun, şikâyetin temel dayanağını oluşturan AİHM kararını gerekçede tartışması.Hukukçuya göre başvurucunun neden yeniden yargılama talep ettiği, bu talebin hangi gerekçeyle reddedildiği ve yerel mahkemelerin AİHM ihlal kararını nasıl değerlendirdiği yeterince açıklanmadı.Ayrıca tespit edilen ihlallerin sonuçlarının neden giderilmiş sayıldığı veya yeniden yargılama talebinin reddinin neden yeni bir hak ihlali oluşturmadığı da değerlendirilmedi.Yeşil, kararın gerekçelendirilmesini şu sözlerle eleştirdi:
“Başvurucunun AYM’ye neden geldiğini bile açıklamayan, şikâyetin merkezindeki AİHM kararlarını tartışmayan iki sayfalık bir metin nasıl gerekçeli bir yargı kararı olabilir?”
AİHM, Abo kararında da benzer soruna dikkat çekmişti
Yeşil’in değerlendirmesinde hatırlattığı bir diğer önemli karar ise AİHM’in 13 Kasım 2025 tarihli Abo/Türkiye kararı oldu.AİHM, bu dosyada önceki bir ihlal kararına dayanılarak yapılan yeniden yargılama talebinin yerel mahkeme tarafından otomatik ve yetersiz gerekçelerle reddedilmesini inceledi.Mahkeme, AYM’nin de söz konusu gerekçelendirme eksikliğini gidermediğini belirleyerek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetti.Yeşil’e göre Abo kararı, AİHM ihlal kararlarının uygulanmamasına ilişkin şikâyetlerde AYM’nin etkili bir hukuki denetim yapmasının önemini ortaya koyuyor.
Aynı üyeler, farklı sonuçlar
İki karar arasındaki tartışmayı derinleştiren bir başka ayrıntı ise kararlarda görev alan üyeler.AYM Genel Kurulu’nun Ali Buluş ve Diğerleri kararında Muhterem İnce, ifade özgürlüğünün ihlal edildiği yönündeki çoğunluğa katıldı.Şaban Kazdal ise aynı karara karşı oy kullandı.
Yeşil’in aktardığına göre 9 Kasım tarihli H.Y. başvurusunu değerlendiren komisyonda da Muhterem İnce ile Şaban Kazdal görev aldı.Böylece Genel Kurul’da ihlal kararına katılan Muhterem İnce ile karara karşı çıkan Şaban Kazdal’ın, kısa süre sonra başka bir dosyadaki kabul edilemezlik kararında birlikte yer aldığı belirtildi.Yeşil, Genel Kurul’un ortaya koyduğu ilkelerden farklı bir değerlendirme yapılmasının gerekçelerinin açıklanması gerektiğine dikkat çekti.
PKK ve Hizmet Hareketi dosyalarında farklı sonuç: Hukuki gerekçe ne?
Ali Buluş ve Diğerleri başvurusu, gazetecilerin ifade özgürlüğünün ihlal edilmesiyle ilgili. H.Y. başvurusunun dayanağı olan Karslı ve Diğerleri kararında ise adil yargılanma hakkı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesi söz konusu.
İki başvuru aynı olaylara veya aynı hak ihlallerine ilişkin olduğu söylenemez.
Ancak her iki dosyanın ortak noktası, AİHM tarafından tespit edilmiş bir hak ihlalinin ardından yapılan yeniden yargılama talebinin reddedilmesi ve bu ret kararının AYM önüne taşınması.
Yeşil’in eleştirilerinin merkezinde de bu ortak hukuki mesele bulunuyor.
Genel Kurul’un AİHM kararlarının etkili biçimde uygulanması gerektiğine ilişkin ilkeleri, farklı suçlamalarla yargılanan başvurucular açısından nasıl değerlendiriliyor?
Başvurular arasındaki farklılıklar hangi hukuki gerekçelerle farklı sonuçlara yol açıyor?
Ve AYM, kendi ortaya koyduğu ilkelerden ayrıldığı iddia edilen durumlarda bunu yeterince açıklıyor mu?
“AYM kendi kararlarını ciddiye almıyorsa vatandaş neden alsın?”
Dr. Ufuk Yeşil, Genel Kurul kararlarının komisyonların istediği zaman dikkate alabilecekleri tavsiye metinleri olmadığını vurguladı.
Anayasa’nın 153. maddesinin AYM kararlarının bağlayıcılığını düzenlediğini hatırlatan Yeşil, içtihatların tutarlı uygulanmasının hukuk güvenliğinin temel unsurlarından biri olduğunu savundu.Yeşil, iki karar arasındaki farklılığı sorgularken şu ifadeyi kullandı:
“Anayasa Mahkemesi kendi kararlarını ciddiye almıyorsa vatandaş neden alsın?”
Hukukçuya göre asıl mesele, başvurucuların hangi örgütle ilgili suçlamalara maruz kaldığı değil, hak ihlali kararlarının uygulanmasında aynı hukuki güvencelerden yararlanıp yararlanmadıkları.Tartışmanın yanıt bekleyen temel sorusu ise şu:
AYM, PKK’ye yardım iddiasıyla bir dosyada AİHM kararının uygulanmamasını hak ihlali sayarken, Gülen hareketi iddiasıyla başka bir dosyada AİHM kararına ilişkin şikâyetin neden farklı sonuçlandığını neden açıklamıyor?
