Kimin gözü ve gönlü, fani hayattan baki hayat hakkında iyi bir ibret dersi almamış ise, iyi bilinmeli ki o adamın kalbi perdeli, ameli de azdır…
Meşhur alim ve velilerden, ismine aşina olduğunuzu tahmin ettiğim bir tabiin imamını daha tanımaya çalışacağız. İsmine birçoğunuzun aşina olduğunuzu tahmin etmem Onun veciz ve akılda kalacak olan hadis rivayetleri vardır; alimler alimi olarak anılırdı, ismi, Malik, babası Dinar, künyesi Ebu Yahya’dır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak hicri 131 (m. 748) senesinde Basra’da vefat etmiştir.
Babası, Sicistan veya Kabil esirlerindendi. Malik b. Dinar, evvela hadis ilminde şöhret bulmuştur. Çünkü O, büyük muhaddis Enes b. Malik, Ahnef b. Kays, Hasan Basri, İbn Sirin, İkrime, Said b. Cübeyr ve daha bir çok meşhur muhaddisten hadis rivayet etmiştir. Kardeşi Osman Haris bin Abdüsselam b. Harb, Cafer b. Süleyman Ed-Dabi ve başkaları da ondan hadis rivayetinde bulunmuştur.
İlmi, Hasan Basri’den öğrendi ve O’nun sohbetlerinde kemale erdi. Hattatlık yaparak geçimini temin ederdi. Malik b. Dinar, gençliğinde mal mülk sahibi zengin bir yiğitti. Hasan Basri hazretlerine talebe olunca, bütün malını ve parasını, fakir talebelere harcadı. Kalbinde Allah Taala’nın aşkından başka her şeyin sevgisini çıkardı. Uzun zaman Basra’da Hasan Basri hazretlerinin sohbetlerini dinledi. Bir ara hocasıyla birlikte Şam’a gittiler.
Şam’da bütün vakit namazlarını Cami-i Kebirde cemaatle birlikte kıldı. Bu vesileyle o şehrin hikmet sahibi kişileri ile tanışıp sohbet etti. Sonra cami odalarından birine çekilip, ibadetle meşgul oldu. Şam halkı onun izzet ve kemalini, olgunluğunu her geçen gün görmekteydi. Gündüzlerini oruçla, gecelerini namaz ve niyazla geçirirdi. Bu hali aralıksız bir yıl kadar devam etti. Halkın kendisine hürmet ve saygısı daha da arttı.
Bütün bunlara rağmen Malik b. Dinar’ın yaşaması için gerekli olan rızka gönlünde az bir meyil kalmıştı. Bir gece rüyasında kendisine gizli bir ses;
Ey Malik! Sen bir mahluksun. Allah’tan kork; masivayı (Allah Taaladan) başkasının sevgisini terk edip bize dön. Yoksa helak olursun, buyruldu. O, sabahleyin erkenden hocası Hasan Basri hazretlerine giderek rüyasını anlattı. Hocası da bunun doğru olduğunu bildirdi. Malik hazretleri bundan sonra ömrünün sonuna kadar kalbi, Allah Taala’nın sevgisi ile dopdolu yaşadı. Kimseden bir şey kabul etmedi. Hattatlık yaptı ve kazandığı ile ihtiyaçlarını karşıladı.
Bir gün Şam valisi ve kadısı camiye geldiler ve etrafı kusur arar gözlerle teftiş ederek, cami, vakıf ve mahsullerin gelirlerini kontrol ettiler. Hata ve ihmal bularak mütevelli görevlisini azlettiler. Sonra Malik bin Dinar’a adam gönderip hediyeler vererek bu vakfın mütevellisi olmasını, vakıf işlerini üstlenmesini rica ettiler. Malik b. Dinar onlara;
O yerde bir yıl kadar halk beni görüp düzelsin diye uzlet edip yalnız olarak ibadetle meşgul olmuştum. Kimse benimle ilgilenmedi ve hatırımı sormadı. Bu gece sahibime söz verdim. Kurtuluş yolumun ne olduğunu öğrenip anladım. Onu bırakıp başka şeylerle uğraşmak mümkün değildir. diye cevap verdi. Vakfın idaresini kabul etmedi. Bunun üzerine onu çok sıkıştırdılar.
Malik b. Dinar hazretleri de her şeyini kaldığı hücresinde bırakıp bir azık torbasıyla gece karanlığında oradan ayrıldı. Mısıra doğru yola çıktı yolculuk yapacağı deniz kenarına ulaştı. Gemiye bindi. Gemi sahibi taşıma ücreti ve eşyalar için kişi başına bir altın alıyordu. Malik hazretleri bir köşede ibadet ve tefekkürle meşgulken, gemici ücret istedi.
Malik hazretleri; Henüz param hazır değildir. İskeleye vardığımızda hazır olur inşallah, dedi. Gemi sahibi ve adamları terbiyesizce sözler söyleyip Malik hazretlerini yere atıp iyice döğüp hırpaladılar. Sonra elini ayağını bağlayıp denize atmak istediler. Gemidekilerden hiç kimse buna mani olmaya cesaret edemedi.
Gemi sahibi; ‘Böyle kişileri cezalandırmak gerektir ki, başkalarına ibret olsun.’deyince, gemidekiler de ondan yana çıktılar. Gemi sahibi ve adamları Malik hazretlerini tam denize atmak üzere iken binlerce balık su yüzüne çıktı. Balıkların her birinin ağzında birer altın vardı. Malik hazretleri uzanıp birinin ağzından parayı alıp gemi sahibine verdi. Sonra da hoşça kalın deyip gemiden derya üzerine indi ve yürüyerek deniz kıyısına çıktı. Bu hadise ona Malik-i Dinar (Dinar Sahibi) denilmesine de sebep oldu.
Gençliğinde yaşadığı sefih hayatına tevbe edip, dini hayat yaşama hususunda son derece titiz davranarak yükselmiştir. Tabiin arasında duası kabul olanlardan biri olarak bilinirdi. Keramet ve menkıbeleri meşhur olan bu zat Kendisi ile alakalı şu hadiseyi nakletmiştir ki: Hasta olduğum bir sırada yanımda kimsem yoktu. Bazı şeylere ihtiyacım vardı. Yürümeye takatim olmadığı halde, yine de zorlukla yavaş yavaş yürüyerek çarşıya çıktım.
Bu sırada şehrin ileri gelenlerinden birisi geçiyormuş. Bekçiler bana kenardan yürü diye bağırdılar. Ama takatim olmadığı ve yavaş yürüdüğüm için kenara hemen çekilemedim; Birisi geldi ve omuzuma şiddetli bir kamçı vurdu. Ertesi gün o adamın kolunun kesildiğini duydum.
Malik b. Dinar’ın çok veciz ve özlü sözleri vardır. Birkaç tanesini buraya almayı uygun buldum:
Dini konularda faydalanmadığın kimse ile dostluğu terk et. Amellerin en güzeli ihlasla yapılan ameldir. Bir alim, bildiği ile amel etmediği zaman, yağmur damlasının yalçın kayadan kayması gibi onun vaaz u nasihati de vicdanlarda yer etmez ve gönüllerden silinir gider.
Bahar yağmurları yeryüzünü yeşerttiği gibi, Kuran-ı kerim de kalbin yağmurudur ve onu canlandırır. Yine buyurdu ki; Şu üç şey dünyada en güzel kazançtır.
Birincisi; Allah’ın sevgili kullarının sohbetinde bulunup din kardeşleri ile sohbet etmek,
İkincisi; geceleri teheccüd namazı kılmak ve çok çok Kuran-ı kerim okumak.
Üçüncüsü de; Allah’ı hiç unutmayıp, O’nu daima zikretmek.
Yine Buyurdular ki; Şu beş şey bedbahtlığın alametidir:
Birincisi, gözün yaşarmaması.
İkincisi, kalbin katı olması.
Üçüncüsü, hayasızlık.
Dördüncüsü, dünyaya düşkün olmak.
Beşincisi, dünya için canından endişe etmektir.
Mümin olan kimse Allah’tan korkar ve boş sözlerden dilini korur.
Şu üç şey gönlü öldürür. Çok yemek, çok uyumak, çok konuşmak.
Aşağıda nakledeceğim husus, Malik b. Dinarla alakalı hemen hemen bütün kaynaklarda anlatılır: Ana baba itaati için okunması ve tefekkür edilmesi gereken bir keyfiyet, herkes buna maruz kalabilir. Babası veya anasından ötürü:
Malik, Hacca gittiği bir sene, hac vazifesini tamamladığı gece rüyasında bir ses işitti. O ses O’na Şöyle diyordu: Ey Malik bu yıl hacca gelenler arasında Muhammed oğlu Abdurrahman affedilmedi. Sabahleyin çevresinden başlayarak Muhammed oğlu Abdurrahman’ı aramaya koyuldu. Sordukları kimselerden ona: Aradığın kimse Kuran ehlidir. Her yıl hacca gelir, dediler. Araya araya onu bir köşede Kuran okurken buldular.








