Tarih boyunca muhacirler büyük medeniyetleri ya kurmuşlar yada kurulmasında çok büyük rol oynamışlardır. İslam tarihinde başta Medine medeniyeti olmak üzere Eyyubiler, Endülüs ve Osmanlı bunun örneği.
Selahattin Eyyubi’nin dedeleri Yemen’den Azerbaycan’a, oradan da Musul’a hicret ettiklerini tarihi kaynaklar bahsediyor. Yani göçmen. Endülüs Medeniyeti ’ne ilk harcı koyan Tarık bin Ziyad rüyada Peygamberimizin işareti ile İspanya’ya geçmişti. Osmanlı malum. Onlar da göçmen. Peki göçmenler neden bu kadar tarihte önemli rol oynamış. Çünkü sünnetullah. Yani Allah’ın vaadi var. Bu vaat, sosyolojik bir hakikattir.
Mekke’de zulümden kaçıp, Medine’ye hicret edenler hakkında Kur’an-ı Kerim’de “Zulme uğradıktan sonra Allah yolunda hicret edenlere gelince, biz dünyada mutlaka onları güzel bir yere yerleştiririz. Halbuki bilirlerse ahiretin mükafatı elbette daha büyüktür (Nahl:41).
Taberi (Ö.923) tefsirinde geçtiğine göre, Hz.Ömer [ganimet] mallarından muhacirlere verirken “al bunu. Bu (yukarıdaki ayete binaen) Allah’ın size vadettikleridir. Allah mübarek etsin. Ahirette daha faziletlisi verilecek” derdi. Ayette geçen “nubavvianne” hicret ettikleri yerden daha güzel, tatlı mekan ve daha iyi bir hayat manası veriliyor. Büyük müfessir Fahrettin Razi (Ö.1210), “zulümden dolayı hicret edip, sabredip tevekkül edenlere dünya da Doğu ve Batı kendilerine verilecek” der. Sahabi için doğu ve batı Bizans ve Pers imparatorluğu oldu. Dedeleri göçmen olan büyük Endülüs alimi Kurtubi’ye (Ö.1273) göre, zulümden dolayı hicret edenler düşmanlarına galebe çalacaklardır. Sonradan gelen nesiller onları çok takdir edecek, muhacimlerin çocukları da şerefyab olacaktır.
Tasavvufi tefsirler de zulümden dolayı hicreti manen ele alırlar. Abdul Kadir Geylani (Ö.1166), muhacirler çok manevi füyuzatlar elde eder ve marifetullah ufkuna ulaşırlar. Necmettin Kübra (Ö.1221) ise onlar sadece bedenen değil, kalben ve ruhen Allah’a doğru hicret ederler. Dünya hayatında değişik kurbiyet makamlarına ulaşırlar. Başka kaynaklarda görmedim fakat büyük Osmanlı müfessiri İsmail Hakkı Bursevi’nin (Ö.1725) tefsirinde naklettiği bir hadiste “Kim dini için bir karış (karış mecazidir, yani kısa mesafe de olsa) hicret ederse, cennet kendisine vacip olur. Öbür dünyada İbrahim (a.s) ve Muhammed (sav) ile haşrolur” buyurulur.
Ehli beyt çok zulüm gördü. Yıllarca cami minberlerinde imamlar tarafından Cuma hutbelerinde kendilerine lanet okundu. Büyük bir kısmı idarecilerin zulmünden dolayı orta doğuyu terk ettiler. Asya, Anadolu ve Afrika’ya gittiler. Ektikleri tohumlar yeşerdi. Bugün bu bölgelerde bir milyar civarında Müslüman var.
İmam Rabbani ise, hicretin mükafatı ile ilgili olarak “Ashabı Kehf’in köpeği bile zulümden kaçanlarla hicret ettiği için Kur’an’a girdi” diye Mektubat’ında yazar. Alusi (Ö.1854) ise, ayette geçen “haseneten” kelimesini tefsir ederken ‘muhacirler ihsanı ilahiye mazhar olurlar” der.









