MEHMET ŞAHİN-KRONOS
Türkiye son zamanlarda erken seçime odaklanmış durumda. Acaba erken seçim artık kaçınılmaz mı? Bir takım tarihler ortaya atıldı, bununla birlikte muhaliflerin artık sokağa çıkmaya hazırlandığı işaretleri de var. Özellikle kur artışının yaşandığı salı akşamı ciddi muhalif tepkilerin sokağa taştığını gördük. Peki iktidarın tepkisi nasıl olacak? https://kronos34.news/tr de yer alan habere göre; Avrasya Kamuoyu Araştırma Merkezi Başkanı Kemal Özkiraz sorulara şöyle cevap verdi:
Son günlerde en çok konuşulan anket, yayınladığınız son anket. Orada da CHP’nin birinci parti olduğunu görüyoruz. Elinizdeki son veriler siyasi tabloda nasıl bir grafik ortaya koyuyor?
Elimizdeki son verilerde dediğiniz gibi Cumhuriyet Halk Partisi kararsızlar orantısal dağıtıldığında dahi iki puan kadar AK Parti’nin önünde. İYİ Parti’de ufak bir gerileme vardı. Geçici mi kalıcı mı olduğunu bu aylarda yapacağımız anketlerle görebileceğiz. Milliyetçi Hareket Partisi % 7 bandında. HDP barajın üzerinde. Deva Partisi’nde yükseliş görüyoruz uzunca bir süredir. Birkaç aydır biz DEVA Partisi’ni yüksek buluyorduk genel ortalamadan ama genel ortalama da artık bizim anketlerimize yaklaştı. Hemen hemen aynı ortalamayla DEVA Partisi de yüzde 5-6 aralığında diyebiliriz. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de Sayın Kemal Kılıçdaroğlu’nun çok büyük bir yükselişi var son bir yıldır. yüzde 34’lerden yüzde 47’lere kadar geldi. Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş yüzde 49’larda, Erdoğan’la kıyasladığımızda. Ali Babacan da yüzde 43’lerde.
Son anketinizin salı gününden önce yayınlandığının altını çizelim. Yani kurdaki son hareketten önceydi…
Hem bu sabah yaşanan krizden hem de ondan önceki günlerde yaşanan faiz indiriminin olduğu günkü kur ataklarından anketlerimiz etkilenmedi. Yani muhtemelen bu ay yapacağımız anketlerde ekonominin etkisi daha ağır basabilir.
Kur hareketi ortada, Türk lirası ciddi bir değer kaybına uğradı. Bununla birlikte kuyruklar uzayıp gidiyor. Artık ürün sıkıntısı da var çok ciddi bir şekilde. Marketlerde etiket değiştirmeye yetişilemiyor. Bunları alt alta topladığımızda sadece bir muhalif olarak değil, bir kamuoyu araştırma şirketi başkanı olarak da erken seçim görüyor musunuz?
Normalde bunların hepsi halkın zorlamasıyla erken seçime götürürdü iktidarı. Fakat bu oy oranlarıyla erken seçime gitmeye cesaret edebileceklerini zannetmiyorum. Mümkün olduğu kadar bu işi ertelemeye çalışacaklar. “Allah kerim” deyip bundan sonraki seçimlere kadar ekonominin düzelmesini umacaklar. Yalnız burada iki konu var. Birincisi, şu andaki iktidar aslında bir azınlık hükümeti. Yani MHP bu iktidarın arkasında durmaya devam edecek mi? MHP bu iktidarla iktidara desteğini sürdürecek mi? Bu önemli bir konu. Burada MHP desteğini çekerse bir erken seçime mecbur kalırlar. İkincisi, bu kış aylarındaki yaşanan zorluklardan sonra AK Parti milletvekillerinin bir kısmı belki de “Tekrar seçilemeyeceğiz.” endişesiyle partilerinden ayrılabilirler. Ancak böyle bir seçim olur. Erdoğan’ın gönül rızasıyla bir erken seçime gideceğini zannetmiyorum. Çünkü bu oy oranlarıyla erken seçim onlar için siyasi intihar olur.
Adalet ve Kalkınma Partisi’nden ayrılacak isimler olduğu epeydir söyleniyor. Biliyoruz ki Adalet ve Kalkınma Partisi’nde milletvekili düzeyinde siyaset yapan isimlerin orada bulunma sebepleri sadece siyasi değil. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın onlarla kurduğu ilişki, onların bir takım parasal ilişkileri akla ister istemez şu soruyu getiriyor: O kadar kolay mı Adalet ve Kalkınma Partisi’nden istifa etmek?
Şöyle, kazanması muhtemel bir AKP’den istifa etmek çok zor ama kaybetmesi kesin bir AKP’den istifa etmek o kadar zor olmaz. Fakat dediğiniz gibi bu hep konuşuluyor. Bu Abdüllatif Şener parti kurduğunda da çok konuşuldu, Abdullah Gül cumhurbaşkanlığından ayrıldığında da çok konuşuldu, şimdi Ali Babacan ve Ahmet Davutoğlu parti kurarken de çok konuşuldu. Bunların hiçbiri olmadı. Çünkü Ak Parti milletvekillerinde kaybedeceklerine dair bir endişe yoktu. Şimdi öyle bir endişe var AK Parti milletvekillerinde. Bu endişe kesin bir kanaate dönüşürse ayrılma olur, yoksa olmaz.

Bu endişeyi destekleyen, aslında bir yerde muhalefetin de çıkışı, en son İyi Parti’nin Denizli’de düzenlediği miting, mitingleri başlattı diyebilir miyiz? Ardından bu mitinglere acaba halk da protesto gösterileriyle destek verecek mi? Çünkü bir takım endişeler var…
Şöyle, halk protesto gösterilerine çok rağbet etmiyor. Şöyle bir durum var, iki endişe de haklı. Bir tanesi şu: “Biz sokağa çıkarsak AKP bunu provoke eder ve kendi seçmenini konsolide eder.” Burada bir haklılık payı var. Bir görüş de şu: “Biz hep böyle düşünüp sokağa çıkmadığımızda AKP istediği gibi at koşturabiliyor. O yüzden artık tepkimizi göstermemiz lazım.” Bu da doğru. Bunun orta yolu nedir esasen? Kontrolsüz protestolar, yani provoke edilmeye açık protestolar yerine muhalefet partilerinin öncülüğünde protestolar ve mitingler daha makul. O yüzden de zannediyorum İYİ Parti ve CHP miting programını artıracak. Çünkü İYİ Parti ve CHP bir yandan siyasetin sokakta olmasını istiyor, bir yandan da bahsettiğim endişeyi duyuyor. Örneğin AKP iki provokatöre bir halk otobüsünü yaktırır, işte bir bankaya molotof attırır. “Bakın bunlar terörist” deyip kendi kitlesini konsolide edebilir endişesi bence var muhalefette. Çok haksız da görmüyorum. Vatandaş zaten bilenmiş durumda. Her şey sokağa çıkıp eylem yapmaktan da ibaret değil. Bu seçimi de AKP’ye sokağa çıkabilecek vatandaşlar değil, sokağa çıkmayan vatandaşlar kaybettirecek. Yani o sessiz çoğunluk kaybettirecek. O yüzden ben protesto gösterilerini çok önemsemiyorum açıkçası. Yani siyasette muhalefetin kazanmasını sağlayacak şey sokak protestoları değil. Muhalefet şu anda zaten kazanıyor. Sakin kalan bu işi önde götürecek gibi gözüküyor. Tıpkı İstanbul seçimleri gibi. Sakin kalan taraf Ekrem İmamoğlu oldu, kazandı. Sürekli provoke eden taraf öbür taraftı, sürekli kavgacı gözüken taraf öbür taraftı, hakaret eden, aşağılayan taraf öbür taraftı. Onlar kaybettiler. Ekrem İmamoğlu’nu her gittiği yerde protesto ediyorlardı. Ekrem İmamoğlu sakin kaldı. Aynı şekilde Mansur Yavaş’ı sürekli olarak tahrik ediyorlardı, protesto ediyorlardı. Mansur Yavaş kazandı. Yani seçmen kafaya bir kere iktidarı değiştirmeyi koyduysa, o protestolara çok ihtiyaç olmadan da değiştirebiliyor.
Son yaşanan kur krizinde şöyle bir gerçek ortaya çıktı. İktidar sanki bir laboratuvar ortamında ekonomik bir deney gerçekleştiriyor ve bunun neticelerini istediği gibi alırsa, görece iyileşmeye yol açacak, görece iyileşme yaşanacak. Vatandaş açısından tabii ki sevindirici. Fakat bunun AK Parti’nin kemikleşmiş seçmenini, daha da partisine bağlama ihtimali var. Bununla birlikte kararsızları etkileme ihtimali var. Muhalefet elini daha hızlı tutmazsa, dengeler değişebilir mi?
Hayır, hayır. Böyle bir ihtimal yok. Yani Erdoğan’ın ekonomiyi okuma tarzı, bu ekonomiyi bu yöntemlerle kurtarma ihtimali yok. Ekonomi bir bilimdir ve bilimin yöntemi bir tanedir. Yani faizi düşüreceğim, aynı zamanda doları da düşüreceğim, aynı zamanda enflasyonu da düşüreceğim. Böyle bir ihtimal hiç yok. Bugünkü ekonomi modelinin başarılı olma ihtimali sıfırın altında. Sıfır bile değil. O yüzden muhalefet biraz daha sabırlı da davranabilir. Çünkü ne kadar uzun sürerse bu iş, o kadar çok oy kaybedeceği belli. Erdoğan’ın ekonomi teorisi, tamamen çöptür. Dünyanın hiçbir yerinde kabul görecek bir teori değildir. O yüzden Erdoğan’ın yöntemleri ile ekonomide sonuç alıp, ekonomiyi düzeltip bir yere gitmesi mümkün değil. Ancak Erdoğan bu ekonomi modelinden vazgeçerse, uzun vadede, görece iyileşme olur. Ondan da vazgeçebilmesi çok mümkün gözükmüyor. Çünkü o sınırı çok aştılar. Şimdi bugün olanlara baktığımızda aslında bir faiz artırımı beklenmeli Türkiye’de. Ama bunu arttırabileceğine dair endişelerimiz var. Niye? Çünkü buna inanmış. Faiz sebeptir, enflasyon sonuçtur saçmalığına inanmış. Bundan Türkiye’ye bir ekonomik katkı olmaz. Ekonomik katkı olmadığı için de Erdoğan ne kısa vadede ne uzun vadede ekonomiyi toparladığı için oyunu toparlayacak bir fırsat yakalayamaz.
Döviz kurunu yüksek tutarak Türkiye’deki ucuz iş gücünü batıya pazarlama ihtimali söz konusu. Tabii ki Çin’le, Hindistan’la rekabet edebilecek durumda değilsiniz ama Avrupa’ya yakınlığınızı belki bir koz olarak masaya sürebilirsiniz. Bunlar birkaç aylık bir iyileşmeye, dolayısıyla seçmenin kanaatinde bir değişime yol açabilir mi?
İşte bunlar birkaç aylık iyileşmeye sebep olmaz. Örneğin istihdam artacak deniliyor. Ama üretim yapacak fabrikaların birçoğu üretimi durdurdu. Çünkü sizin üretiminiz de ithalata bağımlı. Dışarıdan mal alamıyorsunuz. Aldığınız fiyat çok yüksek. Enerji çok yüksek. Her şey çok yüksek. O yüzden bu istihdama da yansımıyor. İstihdamı arttıramıyor. İkincisi, kısa vadede dediğiniz işte para dağıtarak, asgari ücreti yükselterek, insanlara kredi vererek, hibeler vererek, bu kısa vadede iyileşme hissettirecek şeyler aynı kısa vadede çok büyük enflasyon hissettirecek. Orada da bu sefer yeniden faiz artırımına dönmesi gerekecek. Dönmeyecek. Dönmediği için bu sefer kur bir kez daha patlayacak. Bu fakirleşmenin sonu, yani şimdi seçime gidiyoruz deyip 15 gün içinde gidemeyeceğine göre, şimdi para dağıtmaya başlasa üç aydan önce etkilerini göremeyecek. Üç ay etkilerini ölçtü. Hadi tamamdır diyecek, seçim kararı alacak üç ay sonrası için. O üç ayda da benim söylediğim ikincil etkileri görmeye başlayacak vatandaş. Yani daha büyük ekonomik sorunlar görmeye başlayacak. O yüzden bu sistemi dünyada kurtarabilecek kimse yok. İster Marks’ı getirin, ister Engels’i getirin, isterseniz Adam Smith’i getirin. Tayyip Erdoğan’ın ne olduğu belirsiz olan, tamamen ekonomi cahilliğinden doğmuş olan bu ekonomi kaosunu düzeltme ihtimali yok. Tek bir ihtimal var. Piyasa gerçeklerine döneceksiniz. Piyasa gerçeklerine döndüğünüz zaman da acı reçeteyi vatandaşa içireceksiniz. Erdoğan da acı reçeteyi içirerek erken seçime gidemez. Yani hiçbir şekilde Erdoğan’ın toparlama şansı yok ekonomiyi.
AK Parti’nin MHP’yle yürüttüğü bu ilişkide, yani Cumhur İttifakı’nın yarınını belirleme noktasında kullanılabilecek enstrümanlar malumunuz sık sık konuşuluyor. Bunlar paramiliter gruplar olabilir, bunlar sokağı biraz daha karıştırabilecek farklı unsurlar olabilir. Böyle bir risk var. Sokak güvenli mi?
Yani Türkiye’de sokak hiçbir zaman güvenli olmadı. Bu dönemde de güvenli değil. Ancak siyasi partiler de bizim gibi siyasi araştırmacılar da analiz yapanlar da hiç önünü arkasını bilmediğimiz, büyüklüğünü bilmediğimiz, niyetlerinden emin olmadığımız gruplar üzerine siyasi yorum yapamayız. Yani bunu bilmiyorum ben. Türkiye’de Erdoğan’ın mesela seçimden önce, gerçekten böyle bir kaos çıkartma, kan dökme planı var mı yok mu ben bunu bilemem ki. Bunun üzerine de yorum yapılmaz. Ama şunu çok net biliyorum. Sürekli böyle pesimist yorumlar yaparak, sürekli olarak işte ‘İç savaş çıkartacak, kaos çıkartacak, bombalar patlatacak’… Yahu iç savaş çıkacaksa ben niye AKP’nin değişmesini isteyeyim mesela bir muhalif olarak! Öyle değil mi yani? Tamam her şeyimiz kötü. Gerçekten çok kötü yönetiliyoruz. Kötü hayatlar yaşatılıyor bize. Ama sokakta kimse gelip de sağcıyım solcuyum diye şimdilik kafama sıkmıyor. O yüzden iç savaş çıkartacak, seçimle gitmez, SADAT’ı beslemiş, şunu yapmış bunu yapmış, bu sadece muhalefet seçmenine boşuna sandığa gitmeyin demektir. Muhalefete de hiçbir artısı yoktur bunun, bu söylemin. Ben sadece bu kadarını yorumlayabilirim. Dediğim gibi ben güvenlik uzmanı değilim. Hele paramiliter, o derin güçlerin uzmanı hiç değilim. O yüzden bununla ilgili bir yorum yapamam yani, bilmiyorum ben o konuları.
Yani bu olağandışı ihtimalleri konuşmak aslında muhalefete bir katkı sağlamayacağı gibi sandığa gidecek seçmen nezdinde de olumlu karşılanmıyor…
Hiçbir şekilde sağlamaz yani. Allah aşkına, Tokatlıyım ben. Gidin köyüme, “Tayyip Erdoğan kaybederse iç savaş çıkacakmış.” deyin, “Kaybetmesin o zaman.” diyecektir, çok basit yani. Niye başkasına oy versin? O yüzden bu söylemlerin muhalefete hiç faydası yok.
2015’teki Haziran seçiminden Kasım’a kadar olan süredeki tehlike akla geliyor yine aslında. Bir şekilde terörize edilecek bir ortam doğarsa…
Evet, bu geçmişte oldu ama bu gelecekte de olur diye konuşmanın bir faydası yok. Çünkü biz konuştuğumuz zaman, olacaksa olmayacak değil. Olacaksa bu gene olacak ve bunu engellemek muhalefetin elinde değil. Bunu engellemek medyanın elinde değil. Basın kuruluşlarının elinde değil. Bunu engellemek kimsenin elinde değil. Bunu yapacaklarsa zaten yapacaklar. Biz konuştuğumuz zaman yapılmayacak değil. O yüzden bir anlamı yok. Çok anlamsız bir konu yani bu. Siyaset değerlendirmesi açısından anlamsız bir konu.
Peki bu olağandışı ihtimali kenara bırakarak, olağan ihtimallere odaklanalım. O da Millet İttifakı. Millet İttifakı halihazırda dört partiyle yoluna devam ediyor. Ama DEVA ve Gelecek Partileriyle de görüşmeler sürüyor bir taraftan. Siz bu seçim takvimi hızlanırsa eğer Millet İttifakı’nın genişleyeceğini düşünüyor musunuz?
% 100 genişleyecek. En az altı parti olacak bence. DEVA ve Gelecek Partisi benim katılmalarını kesin gördüğüm partiler. Onun haricinde Memleket Partisi katılabilir. Bunun haricinde HDP hep anılıyor ama TİP bu ittifakın içerisinde olabilir. Böyle ihtimaller var. Hatta BBP, DSP gibi partiler bile Millet İttifakı’na katılabilir. Millet İttifakı’nın en az 6-7 parti ile seçime gideceğini düşünüyorum.









