Görev süresinin bitmesine yaklaşık 10 ay olan Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından görevinden alındı. Çetinkaya’nın yerine yardımcısı Murat Uysal, Cumhurbaşkanlığı kararıyla atandı. Ekonomistlerden karara yönelik ilk yorumlar geldi.
Türkiye’nin en çok izlenen saygın ekonomi yorumcuları arasında ön sırada yer alan eski Hazine Müsteşarı Mahfi Eğilmez karara yönelik olarak ilk yorumunu Twitter’dan yaptı. Eğilmez, “TCMB Başkanı, kurumsal hedeflere ulaşamadıkları gerekçesiyle görevinden alındı. Hedef yanlıştı. Maliye politikası, para politikası hedefinin tam tersi bir hedefe yönelmişti. Bu koşullar altında hedefin tutması zaten mümkün değildi” dedi.
Eski Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü, 2008-2011 yılları arasında da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkan Yardımcısı olarak görev yapmış olan İbrahim Turhan, kararı tepkiyle karşıladı. “Yöntem ve zamanlamaya aklım ermiyor” diyen Turhan şunları kaydetti:
‘CİDDİ ZARARLAR VEREBİLECEĞİNDEN ENDİŞE EDİYORUM’
“Merkez bankalarının başkanlık konumu çok kritiktir. Görevden alınan ve yerine atanan kişilerden bağımsız olarak, bu değişikliğin gerçekleşme yöntemine ve zamanlamasına benim aklım ermiyor. Bunun ciddi zararlar verebileceğinden endişe ediyorum.”
Başkanların görev süresi bitmeden görevden alınamaması, merkez bankası bağımsızlığının önemli bileşenlerindendir. Ayrıca ekonomi yönetiminde öngörülebilirlik ve kurumsallaşma açısından da kritik önem taşır. Bütün dünyada da böyle algılanır.”
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname; ‘Cumhurbaşkanınca süreli atanan üst kademe kamu yöneticileri, ilgili kanunlarda öngörülen görevden alma gerekçeleri yanında kurumsal hedeflere ulaşılamaması nedeniyle de süreleri tamamlanmadan görevlerinden alınabilirler’ diyor.
Oysa TCMB Kanununun 28’inci maddesi; ‘Başkan (Guvernör) ancak, 27’nci maddedeki yasakların gerçekleşmesi ve bu kanunla kendisine verilen görevlerin devamlı surette ifasını imkansız kılacak durumların ortaya çıkması hallerinde, atanmasındaki usule göre görevinden af olunabilir’ der.”
‘GÖREVDEN ALMA HUKUKEN DE YANLIŞ’
“Özel kanun niteliğindeki 1211 Sayılı TCMB Kanunu görevden af edilmeyi sadece iki şarta bağlamışken KHK Hükmüyle Merkez Bankası başkanını görevden almak hukuken de yanlıştır. Bildiğim kadarıyla görevden alınan son başkan 12 Eylül rejimi döneminde İsmail Hakkı Aydınoğlu olmuştu.”
Kurumsallaşma ile ilgili bu hesaptan değişik zamanlarda paylaşımlarımız olmuştu. Tekrar vurguluyorum; içeriğinden ve kişilerden bağımsız olarak, Merkez Bankası başkanının bu yöntemle değiştirilmesi kurumsallaşmaya, kurumsal kapasiteye ve bağımsızlığa büyük zarar verir.”
Merkez Bankası politikaları ile ilgili eleştirilerimi uzun süredir sözlü, son üç yıldır da yazılı olarak ifade ediyorum. 2011 Ağustos’tan beri ekonominin gerçekleri ile uyumlu, Merkez Bankası bağımsızlığının gerektirdiği ve sürdürülebilir para politikası izlendiğini düşünmüyorum.
‘BUNDAN SONRAKİ SEYİR AÇISINDAN BÜYÜK SIKINTI’
2016’nın sonundan 2018 Eylül’üne kadarki uygulamalarla ilgili eleştirilerim ise bu hesapta açıkça yer alıyor. Buna rağmen Merkez Bankası kurumsallığı, bağımsızlığı ve para politikasının güvenilirliği açısından bu kararın olumsuz etki yaratacağından endişeliyim.
“25 Temmuz’da gerçekleştirilecek PPK toplantısı öncesinde, görev süresinin dolmasına 9 ay kalmış başkanın “kurumsal hedeflere ulaşılamaması nedeniyle” görevden alınması para politikasının bundan sonraki seyri açısından da büyük sıkıntı oluşturacaktır.
Para politikasındaki başarısızlığın en önemli nedeninin faiz konusunda mâruz kaldığı politik baskılar olduğunu biliyoruz. Bugünkü kararın Merkez Bankası’nın kurumsal hedeflerine ulaşmasına ne ölçüde katkı (!) sağlayacağını maalesef hep birlikte göreceğiz.”
MUSTAFA SÖNMEZ: DAHA UYSAL BİRİNİ BULMUŞLAR
Dünya gazetesi yazarı Erkin Şahinöz görevden almayı kabine revizyonunun işareti olarak yorumladı. “Şu koltuklara atama yapılırken ‘bizim mahalleden olması zorunlu değildir’ ilkesi uygulandığı gün ‘Türkiye hikayesi’ oluşur” diyen Şahinöz, “Nepotizmden vazgeçip meritokrasiye sarılmak şart… ‘Kedinin rengi değil fareyi avlaması önemlidir” değerlendirmesinde bulundu.
İktisatçı Mustafa Sönmez’den de yeni atanan başkana yönelik olarak “Uysal olacak” tahmini geldi. Sönmez, “Daha Uysal birini bulmuşlar. Soyadı Uysal. Faiz indir, deyince itiraz etmeyecek” yorumunu yaptı.
