Nobel Ödülü sahibi 44 yazar ve bilim insanının, yazar Ahmet Altan, akademisyen kardeşi Mehmet Altan ve gazeteci Nazlı Ilıcak’a verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına ilişkin olarak Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a yazdığı açık mektup, Türkiye’de gazetelerin birinci sayfasına giremedi.
Cumhuriyet, BirGün ve Evrensel’in dün (28 Şubat 2018) internet sitelerinde duyurdukları bu haberi, baskı saati kısıntısı nedeniyle birinci sayfalarından duyuramadıkları düşünülüyor.
Ne olmuştu?
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) içindeki cunta yapılanması tarafından düzenlenen darbe girişimi sonrası tutuklanan Altan kardeşler ve Nazlı Ilıcak, İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından “anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs” iddiasıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı. Darbe girişimi öncesi yaptıkları bir televizyon programında “subliminal mesaj verdikleri” iddia edilen üç isim hakkında hazırlanan iddianameye “delil” olarak bazı Twitter paylaşımları ve köşe yazıları girmişti.
Nobel ödüllü yazar ve bilim insanlarının mektubunda ne deniyordu?
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a hitaben yazılan mektupta, Altan kardeşler ve Ilıcak aleyhine açılan dava, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri ile Birleşmiş Milletler İfade Özgürlüğü Özel Raportörü’nün görüşlerine atıf yapılarak eleştiriliyordu.
Mektubu imzalayanlar arasında başta 2017 Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi Kazuo Ishiguro olmak üzere sekiz Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, yedi Nobel Fizik Ödülü sahibi, 11 Nobel Kimya Ödülü sahibi, 13 Nobel Tıp Ödülü sahibi ve beş Nobel Ekonomi Ödülü sahibi bulunuyordu.
Ishiguro’nun yanı sıra, Tek Bacaklı Yolcuve Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım gibi romanlarıyla tanınan Romanya doğumlu Alman yazar Herta Müller, Michael Haneke tarafından beyazperdeye aktarılarak Cannes’da Jüri Büyük Ödülü’nü alan Piyanist romanının yazarı Avusturyalı Elfriede Jelinek, İkinci El Zaman, Kadın Yok Savaşın Yüzünde ve Çinko Çocuklar kitaplarıyla Türkçede okurla buluşan Belaruslu gazeteci yazar Svetlana Aleksiyeviç, Latin Amerika’nın yetiştirdiği en büyük romancı ve denemeciler arasında gösterilen Perulu Mario Vargas Llosa ve iki kere Man Booker Ödülü’ne de değer görülen Güney Afrikalı yazar J. M. Coetzee de mektuba imza atmıştı. Ayrıca, Amerikalı ekonomist Joseph Stiglitz, dünyanın yaşayan en önemli kimyagerlerinden biri olarak görülen Elias J. Corey, fotosentezle ilgili önemli keşiflerde bulunan kimyager Robert Huber ve Harmurt Michel, genetik alanında çığır açıcı çalışmalara imza atan biyolog Andrew Fire ve bilinen en ince, hafif ve sağlam malzeme olan grafenin mucidi fizikçi Andre Geim de mektubun imzacılarındandı.
Ortak mektubun tam metni ve imzacıları şöyleydi:
Ekselansları Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’a Açık Mektup
Sayın Cumhurbaşkanı,
İfade özgürlüğü alanında dünyanın önde gelen otoritelerine göre, ülkenizde, yazarlar ve düşünürler sadece evrensel bir hak olan ifade özgürlüğü hakkını kullandıkları için, haksız bir şekilde tutuklanıyor ve mahkûm ediliyorlar. Bu durumun Türkiye Cumhuriyeti’nin itibarına ve vatandaşlarının onur ve refahına verdiği zarara dikkatinizi çekmek isteriz.
Dönemin Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Nils Muižnieks tarafından kaleme alınan Türkiye’de İfade Özgürlüğü Memorandumu (2017) şu konuda uyarıda bulunmuştu:“Yargı kurumunun, gazeteciler, milletvekilleri, akademisyenler ve sıradan vatandaşların da dâhil olduğu toplumun geniş bir kesimine yönelik gitgide artan tacizleri ve hükümetin çoğulculuğu yok eden ve otosansürü çoğaltan eylemleri sebebiyle, Türkiye’deki demokratik tartışma zemini endişe verici bir biçimde daralmıştır. Her ne kadar bu kötüye gidiş, oldukça zor bir bağlamın sonucu olarak ortaya çıkmış olsa da, ne darbe girişimi, ne de Türkiye’nin karşı karşıya olduğu diğer terör tehditleri basın özgürlüğünü ve hukukun üstünlüğünü bu denli yok sayan tedbirlere gerekçe oluşturabilir. Yetkililer, ceza mevzuatını ve uygulamasını gözden geçirmek, yargı bağımsızlığını yeniden tesis etmek ve ifade özgürlüğünü koruma yönünde yeniden kararlı bir tavır göstermek suretiyle acilen bu gidişatı değiştirmelidir.”
Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri’nin endişesinin en açık örneği, gazeteci-yazar Ahmet Altan, ekonomi profesörü ve deneme yazarı kardeşi Mehmet Altan ile önde gelen bir gazeteci olan Nazlı Ilıcak’ın 15 Temmuz darbe girişiminin ardından yaşanan gözaltı dalgasının bir parçası olarak tutuklanmalarıdır. Bu yazarlar cebir ve şiddet kullanarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ile suçlandılar. Savcılar ilk önce onları bir televizyon tartışma programında darbe destekçilerine “sübliminal mesajlar” vermekle suçlamak istediler. Ancak bunun kamuoyunda alay konusu olması üzerine suçlamayı “darbeyi çağrıştıran söylemlerde bulunmak” ile değiştirdiler. Hattâ, Türkiye’nin resmî Anadolu Ajansı davayı “Darbe Çağrışımı Davası” diye adlandırdı.
Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri’nin raporunda belirtildiği gibi, Ahmet Altan ile ilgili deliller, kendisinin 2012 yılına kadar genel yayın yönetmenliğini yaptığı Taraf gazetesinde 2010 yılında çıkan üç köşe yazısı ve katıldığı bir televizyon programında söylediklerinden ibarettir. Diğer sanıklar hakkındaki deliller de bir o kadar temelsizdir. Bu yazarların tümü meslekî kariyerleri boyunca her türlü darbe ve militarizme karşı tutum almışlardır, ancak buna rağmen silahlı bir terör örgütüne ve darbe girişimine yardım etmekle suçlanmışlardır. Avrupa İnsan Hakları Komiseri, Altan kardeşlerin tutuklanmasını ve yargılanmasını daha geniş bir çerçevede, Türkiye’de hükümete yönelik muhalif tavır alan ya da eleştiride bulunanlara karşı uygulanan baskının bir parçası olarak görmüştür. Bunun gibi tutuklamaların ve yargılamaların insan haklarını ihlal ettiği ve hukuk devletini zayıflattığı görüşünü dile getirmiştir. Birleşmiş Milletler İfade Özgürlüğü Özel Raportörü David Kaye de bu görüşe katılıp, davaları “göstermelik yargılamalar” olarak nitelemiştir.








