TR724 HABER MERKEZİ | PARİS
Yazar Ahmet Altan, edebiyatın bir Türk yazar için yalnızca estetik bir alan olmadığını, ülkedeki acılar ve haksızlıklar nedeniyle sürekli bir vicdan sınavına dönüştüğünü söyledi.
Altan, yazarlığın kendisinden alınamayacak tek güç olduğunu vurgularken, hapishane günlerinde de edebiyatın kendisi için bir kurtuluş yolu olduğunu anlattı.
Yazar Ahmet Altan, Paris’in önemli mekânlarından La bibliothèque de l’Institut’de okurlarıyla buluştu. Edebiyatın Türkiye’de bir yazar için son derece zor bir alan olduğunu vurgulayan Altan’a göre bu zorluk, ülkede bir yazarı edebiyattan koparabilecek kadar güçlü acılar, haksızlıklar ve sert gerçekliklerin varlığından kaynaklanıyor. ”Mesele benim cesur hapis olmam değil, ben yazmayı seviyorum. Yaptığım işe olan tutkumdan kaynaklanıyor. Babam bana çocukken ‘Yazıya ihanet etme’ dedi. Şimdiye kadar etmediğimi sanıyorum.” dedi.
Altan, Türkiye’de romancıların ciddi bir ikilemle karşı karşıya kaldığını belirtti. Bir yandan yazarın asli görevinin roman yazmak olduğunu, bunun dışına çıkmanın mesleğe ihanet sayılabileceğini ifade eden Altan, diğer yandan toplumda yaşanan acıların ve adaletsizliklerin de görmezden gelinemeyeceğini söyledi. Bu nedenle Türkiye’de hemen her yazarın, mesleğine sadakat ile insanların acılarını dile getirme sorumluluğu arasında sıkıştığını dile getirdi.
“Yazarlık insandan alınamayacak bir güç”
Yazarlığın kendisi için dünyadaki en büyük güç olduğunu vurgulayan Ahmet Altan, para, makam, şöhret ya da başka dünyevi imkânların kaybedilebileceğini ancak yazarlığın dışarıdan sökülüp alınamayacağını ifade etti. Bu yüzden yeryüzünde bir yazardan daha güçlü kimsenin olmadığını savundu.
Hapishane deneyimine de değinen Altan, cezaevinin insanların ellerinden her şeyin alınabileceğine inanılan bir yer olduğunu aktardı. Fakat yazının bu sınırın dışında kaldığını belirten Altan, kendisinin hapsedilebileceğini, malını, ailesini ya da şöhretini kaybedebileceğini ama yazarlığının elinden alınamayacağını anlattı. Bunu, kötülük karşısında kendisini güçlü kılan temel unsur olarak tanımladı.
Edebiyat ile toplumsal gerçekler arasındaki gerilim
Altan’a göre Türkiye’de bir romancı temel bir ikilemle karşı karşıya kalıyor. Bir yanda roman yazmak, yani kendi mesleğine sadık kalmak var. Diğer yanda ise toplumda yaşanan acıları ve haksızlıkları görüp bunları dile getirme sorumluluğu bulunuyor. Altan, insanların yaşadığı acıları görmezden gelmenin de, yazarlığın sınırlarının dışına çıkmanın da ayrı bir yük oluşturduğunu belirterek, Türkiye’de hemen her yazarın bu gerilimle karşılaştığını anlattı.
“Edebiyat hayattan daha gerçek”
Edebiyatın hayattan daha gerçek olduğunu savunan Altan, insanların gündelik hayatta birbirlerine yalnızca göstermek istedikleri yüzlerini sunduğunu söyledi. Romanın ise insanın ne düşündüğünü, neden korktuğunu ve ne hissettiğini açığa çıkardığını belirtti. Asıl gerçeğin edebiyatın içinde görünür olduğunu dile getirdi.
Roman yazmayı “çöl yürüyüşüne” benzeten Altan, edebiyatta katı kurallar olduğuna inanmadığının altını çizdi. Kitaplarında siyasi bir arka plan bulunmasının bilinçli bir tercih kadar yaşanılan ülkenin ve dönemin etkisinden kaynaklandığını ifade etti. “Madam Hayat” romanındaki karakterle güçlü bir bağ kurduğunu söyleyen Altan, bu romanı politikadan kaçmak için değil, insanı anlatmak için yazdığını belirtti. ”Hapishanede Madam Hayat’la çok zaman geçirdim. Onu bulduktan sonra yazmamak olmazdı.” ifadelerini kullandı.
Hapishanede zaman ve edebiyatla kurulan kaçış
Hapishanede en büyük sorunun zaman duygusunun bozulması olduğunu anlatan Altan, saat olmadığında zamanın ağır ve kesintisiz bir blok gibi insanın üzerine çöktüğünü söyledi. Ona göre hayat hareket demekti, hapishane ise bu hareketin durduğu yerdi. Edebiyat ise tam bu noktada devreye giriyor, hareketsizliğin içinde zihinsel bir hareket yaratarak insana nefes alacak bir alan açıyordu: “Hapishane çok tavsiye edeceğim bir yer değil ama çok korkacağınız bir yer de değil. Bir şeyi yaşamadan önce hayal gücüyle onu daha tehlikeli görebilirsiniz ama gerçeklerin sınırları vardır. Evimin basılması çok sıkıcıydı ama nezarethanedeki o kafeste 12 gün kaldıktan sonra hapishane insana daha iyi geliyor.”
Altan, cezaevinde sürekli kitap istediğini, Tolstoy’un “Kazaklar” adlı kitabına ulaştığında bunu bir tür kurtuluş gibi hissettiğini anlattı. Başka bir yazarın düşünce dünyasına girebilmenin, insanı bulunduğu yerden zihnen uzaklaştırdığını ve özgürleştirdiğini söyledi.
“Edebiyat her şartta insanı kurtarır”
Edebiyatın yalnızca hapishanede değil, hayatın en ağır anlarında da kurtarıcı olduğunu belirten Altan, babasının ölüm döşeğinde olduğu sırada bile kitap okuduğunu anlattı. Acı çekilen anlarda yapılabilecek en önemli şeyin zamanı genişletmek olduğunu söyleyen Altan, edebiyatın ve tarihin bireysel acıyı daha büyük insanlık tecrübesinin bir parçası haline getirerek onu daha katlanılabilir kıldığını ifade etti.
Edebiyatı bir “sihir” olarak tanımlayan Altan, dünyanın başka bir köşesindeki bir yazarın kâğıda bıraktığı işaretlerin, uzak coğrafyalardaki insanlarda aynı duyguyu uyandırabilmesini mucize olarak gördüğünü söyledi.
Cesaret değil, yazıya sadakat
Kendisine “cesur” denmesinden çok, iyi bir yazar olarak anılmayı önemsediğini belirten Altan, cesaretten çok yazıya duyduğu sadakati öne çıkardı. Yazıyı korumak için her türlü riski alabileceğini ama kötü yazmayı kabul edemeyeceğini ifade etti.
Kadınlar ve erkek egemen düzen eleştirisi
Kadınlara ilişkin değerlendirmelerinde ise Altan, kadınların özgür olmadığını düşünmenin erkek merkezli bir bakış açısı olduğunu savundu. Erkeklerin kadınlardan korktukları için baskı kurduğunu söyleyen Altan, buna rağmen hiçbir sistemin bir kadını bütünüyle durduramayacağını dile getirdi.
“Diktatörler edebiyatı sevmez”
Altan, Türkiye’de yazarlara büyük ilgi gösterildiğini, insanların sokakta selam verdiğini ve yakınlık kurduğunu da aktardı. Bunun Fransa’da yaşanmayan bir durum olduğuna işaret etti. Edebiyatın yalnızca bilgi edinmek için değil, aynı zamanda hayata katlanmak, eğlenmek ve ölümü bir anlığına unutmak için de okunduğunu ifade etti.Konuşmasının sonunda, diktatörlerin edebiyatı sevmediğinin altını çizen Altan, bunun nedenini edebiyatın insanın vicdanında ve duygularında bir hareket oluşturmasına bağladı.
