OHAL dönemi KHK’ları ile 110 bin 778 kişi kamu görevinden ihraç edilirken, sadece 3 bin 604 kişi görevine iade edildi. İhraç edilen kamu emekçileri; ekonomik sıkıntılar, ağır psikolojik baskılar, sosyal izolasyon ve ‘sivil ölüm’ olarak nitelendirilen hak mahrumiyetleriyle mücadele etmek zorunda kaldı. Kimi haklı bulunduğunu göremeden yaşamını yitirdi, kimi ise öldükten sonra göreve iade edildi.
OHAL döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararnameler (KHK) ile 110 bin 778 kişi kamu görevinden ihraç edilirken, sadece 3 bin 604 kişi yine KHK’lerle görevine iade edildi. Süreç boyunca ihraç edilen kamu emekçileri; ekonomik sıkıntılar, ağır psikolojik baskılar, sosyal izolasyon ve “sivil ölüm” olarak nitelendirilen hak mahrumiyetleriyle mücadele etmek zorunda kaldı.
Kimi ihraç sonrası hastalıklarla mücadele ederken, kimi ekonomik ve psikolojik sorunlarla yaşamını sürdürmeye çalıştı; kimi ise geçimini sağlamak için çalıştığı işlerde yaşamını yitirdi. OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu ya da idare mahkemeleri ise bazı başvurucular hakkında göreve iade kararlarını, ölümlerinden aylar hatta yıllar sonra verdi. Sevim Saylam’ın Evrensel gazetesinde yayınlanan haberi şöyle:
KESK’in derlediği bilgilere göre, göreve iade kararları kimi zaman başvurucuların ölümünden aylar, kimi zaman yıllar sonra verildi. KHK ile ihraç edilen kamu emekçileri; maaş ve iş kaybının ötesinde, sosyal çevreden dışlanma, banka işlemlerinde engeller ve iş bulamama gibi sorunlarla “sivil ölüme” terk edildi.
KHK İHRAÇLARI: ‘PSİKİLOJİK OLARAK KABULENEMEDİ’
675 sayılı KHK ile ihraç edilen SES Malatya Eski Şube Eş Başkanı Bülent Uçar, 18 Şubat 2017’de yaşamını yitirdi. OHAL Komisyonu, Uçar’ın ölümünden yaklaşık iki buçuk yıl sonra göreve iadesine hükmetti. Uçar’ın ağabeyi Vedat Uçar da aynı dönemde KHK ile ihraç edildi. Kardeşinin ihraçtan sonra içine kapandığını ve yaşadığı ağır stresin hayatını etkilediğini anlatan Vedat Uçar, ihraç kararını ilk öğrendikleri günü şöyle anlattı:
“29 Ekim’de ben köydeydim. Kardeşim beni aradı, ‘Böyle bir durum olmuş, haberin var mı?’ dedi. Benim de haberim yoktu. Sonra süreç başladı. Yaklaşık altı ay boyunca sürekli birlikteydik. Evine gider gelir, konuşurduk. Kardeşimle arkadaş gibiydik, her şeyi paylaşırdık. Hukuki süreç için elimizden geleni yaptık, avukatlarla görüştük.”
İhraç sonrası kardeşinin giderek içine kapandığını söyleyen Uçar, “Eskisi gibi dışarı çıkmıyordu. Çıksa da hemen eve dönüyordu. Psikolojik olarak bunu kabullenemedi. Moral vermek için zaman zaman birlikte dışarı çıkmaya çalışıyorduk” dedi.
‘KALP KRİZİ BÜYÜK ÖLÇÜDE STRESE BAĞLIYDI’
Kardeşinin yaşamını yitirdiği günü de anlatan Uçar, eve geldikleri sırada ambulans gördüklerini belirterek, “Önce başka bir olay sandık. Sonra kardeşimin rahatsızlandığını öğrendik. Hastaneye gittiğimizde durumu çok kritikti. Anjiyoya alındı ancak kurtarılamadı. Doktorlar ölüm nedenini ağır kalp krizi olarak açıkladı. Yaşananların ihraç sürecindeki ağır stresle bağlantılı olduğunu ifade etti. Doktor ana damarının tıkalı olduğunu söyledi. ‘Kalp krizini hastanede geçirse bile kurtulması zor olurdu’ dedi. Ama bana, bunun büyük ölçüde strese bağlı olduğunu da söyledi. Kardeşim son dönemlerde göğsündeki ağrılardan bahsediyordu.”
‘GECİKMİŞ ADALET: BU TRAVMA UNUTULMAYACAK’
Kardeşinin ölümünden sonra gelen göreve iade kararını “gecikmiş adalet” olarak değerlendiren Vedat Uçar, KHK sürecinin sadece iş kaybı değil, aileleri derinden sarsan bir yıkım olduğunu belirtti. Kardeşinin iki kızının psikolojik destek aldığını ifade eden Uçar, suçsuz yere ihraç edilen kardeşinin iade kararının ölümünden sonra verilmesinin adaletin çok geç işlemesi anlamına geldiğini ve bu travmanın unutulmayacağını vurguladı.
YAŞAMINI YİTİRENLER
KHK ile ihraç edilen ve maruz kaldıkları ağır stres, hastalıklar ya da hak mahrumiyetleri nedeniyle yaşamını yitiren birçok kamu emekçisi hakkında, ölümlerinden sonra göreve iade kararları verildi:
Hastalık ve ağır stres sonucu: 677 sayılı KHK ile ihraç edilen BES Diyarbakır Eski Şube Başkanı Ahmet Çoban’ın ölümünden yaklaşık 10 ay sonra, 10 Şubat 2020’de görevine iadesine karar verildi. Komisyon, aynı KHK ile ihraç edilen BES Üyesi Necdet Kalkan’ın ölümünden yaklaşık yedi ay sonra, 25 Haziran 2018’de göreve iade kararı verdi. Kanser hastası Mücahit Karataş, Yapı Yol-Sen Üyesi A. Vahap Alptekin, ihraç sonrası cilt kanserine yakalanan Ömer Faruk Arsoy, Atilla Yalçıntaş, Salman Taş ve Mehmet Nasır Sönmez ölümlerinin ardından göreve iade edildi.
Gözaltında ölüm ve intihar: Öğretmen Gökhan Açıkkollu, gözaltında gördüğü işkence nedeniyle şeker komasına girerek yaşamını yitirdi ve ölümünden 1.5 yıl sonra aklandı. Barış Akademisyeni Dr. Mehmet Fatih Tıraş ise ihraç sonrası yaşadığı ağır baskılar sonucu yaşamına son verdi.
Sağlık sorunları: KESK verilerine göre; Abdulhafiz Filiz, Haşem Kara, Zekeriya Ekmen, Kazım Ünlü ve 6.5 aylık hamileyken vefat eden Zeynep Binen gibi birçok kamu emekçisi bu süreçte kalp krizi, beyin kanaması ve kanser gibi nedenlerle hayatını kaybetti.
İNŞAATTA ÇALIŞIRKEN VEFAT ETTİ
Bu süreçte geçimini sağlamak için güvencesiz ve ağır işlerde çalışmak zorunda kalan Eğitim Sen Üyesi Öğretmen Aslan Duman, 14 Nisan 2019’da çalıştığı inşaattaki iki katlı binanın çökmesi sonucu yaşamını yitirdi.
VEFAT EDENLERİN İSİMLERİ DE LİSTEDE
KHK döneminin en çarpıcı absürtlüklerinden biri ise bazı kişilerin, yaşamlarını yitirmiş olmalarına rağmen ihraç listelerinde yer almaları oldu. Resmi kayıtlarda ölüm tarihi bulunan kişilerin KHK listelerinde kamu görevinden çıkarılması, yıllar sonra yapılan düzeltmelerle ortaya çıktı. Böylece aynı dönemde bir yandan yaşamını yitirmiş kişiler ihraç listelerine alınırken, diğer yandan ihraç edilen kamu emekçileri yıllar sonra, hatta yaşamlarını yitirdikten sonra göreve iade edildi.
KHK listelerinde isim benzerliği nedeniyle mağduriyet yaşayanlar da oldu. Çorum’da AKP İl Yönetim Kurulu Üyesi ve Seçim İşleri Başkan Yardımcısı olan Avukat Adem Oğuzhan, aynı isim ve soyadını taşıyan başka bir kişiyle karıştırıldığı gerekçesiyle KHK ile ihraç edildi.
KHK ile ihraç edilenlerin sürücü belgesi işlemleri, bazı nüfus müdürlükleri tarafından mevzuat keyfi genişletilerek engellendi. Kurs ve sınavları başarıyla tamamlamasına rağmen ehliyet alamayan mağdurların açtığı davalarda mahkemeler, kamudan ihraç edilmenin sürücü belgesi almaya tek başına engel teşkil edemeyeceğine hükmetti.
