AİHM, bugün açıkladığı Onat ve diğerleri kararında, İş Kanunu’na tabi olarak çalışan başvurucuların OHAL döneminde işten çıkarılmaları nedeniyle ilgili adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, AİHM’in daha önce verdiği Pişkin/Türkiye kararından daha iyi olmakla birlikte, kararda KHK’larla ihraçlar açısından da önem arz eden hususlara yer verilmiştir.
Uluslararası Ceza Hukukçusu Dr. Gökhan Güneş sosyal medya platformu X’teki hesabında ‘AİHM’den KHK’larla ihraçları da ilgilendiren önemli bir karar’ mesajını yayınladı.
Güneş’in yayınladığı mesaj şu şekilde:
AİHM’in İhlal Kararı ve Sebepleri AİHS Madde 6 § 1 (Adil Yargılanma Hakkı):
Yetersiz Yargısal Denetim (Paragraf 11-12, 71): İş mahkemeleri, işten çıkarmaların “yasa dışı yapılarla bağlantı” şüphesine dayandığını kabul etmiş, ancak bu şüphenin dayanaklarını yeterince incelememiştir. Bu durum, Pişkin kararına benzer bir sorun teşkil etmiştir (Paragraf 71). AİHM’in konuyla ilgili tespitleri şunlardır;
Mahkemeler, başvurucular hakkında devam eden veya tamamlanmış ceza yargılamalarına ilişkin olan bu bilgileri bir ilgililik testine tabi tutmamışlardır.
Mahkeme kararlarında, bu tür devam eden veya tamamlanmış yargılamaların varlığının işverenler ve söz konusu başvurucular arasında nasıl ve neden güven kaybına yol açtığına dair yeterli gerekçe bulunmamaktadır.
AİHM’e göre; işveren gerek işten çıkarma sırasında gerekse mahkeme yargılamaları sırasında söz konusu başvurucuların herhangi bir özel eylemine veya davranışına atıfta bulunmadığından, mahkemelerin re’sen elde ettikleri bilgileri işverenlerin başvurucuların yasa dışı yapılarla varsayılan bağlantıları olduğuna dair şüphesi açısından neden ilgili gördüklerini açıklamaları daha da önemlidir.
Kararın Bu Kısmının KHK’larla İhraçlara Bakan Yönü:
Başvuruya konu olay 15 Temmuz öncesi gerçekleşen Hendek olaylarıyla ilgilidir ve başvurucular hakkında ihraç edilmelerinden önce bir ceza yargılama süreci vardır. AİHM, başvurucular hakkında devam eden veya tamamlanmış ceza yargılamalarına ilişkin olan bilgilerin yerel mahkemeler tarafından bir ilgililik testine tabi tutulmadığını söylemiştir. KHK’larla ihraçlar ise bir ceza yargılamasından bağımsız ve böyle bir yargılama olmadan doğrudan ve önceden oluşturulan fişleme listeleriyle gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla, Onat ve diğerleri kararında AİHM’in göremediği “ilgililik testinin” KHK’larla ihraçlarda görülebilmesi hiç mümkün değildir.
Aynı şekilde, KHK’larla ihraçlar da hiçbir kişiselleştirme yapılmadan, ilgililere somut isnatta bulunulmadan ve en temel hak olan savunma hakkı dahi tanınmadan Resmi Gazete eklerine konulan listelerle gerçekleşmiştir. Şablonik ve herkes için aynı gerekçelerle, ilgililerin “devlete sadakat” yükümlülüklerine aykırı hareket ettikleri belirtilmiştir. Yani, bu konuda KHK’larla ihraç edilenlere ilişkin hiçbir somut ve bireyselleştirilmiş gerekçe yoktur.
Yine, KHK’larla ihraçlarda ilgililer hangi eylemleri nedeniyle ihraç edildiklerini bilmedikleri gibi bağlı oldukları iddia edilen illegal yapılanmayı da bilmemektedir. Daha sonradan dosyalara dahil edilen hususların tamamı yasal ve rutin faaliyetlerdir. Bunun farkında olan siyasi irade, “kurum kanaati” adı altında bir garabet icat ederek ihraçları meşru göstermeye çalışmıştır. Tabii, bu konuda en büyük mucit olan Anayasa Mahkemesi’ni de unutmamak gerekir. Zira kendi üyelerini bile “diğer üyelerin zaman içinde oluşan kanaati” ve “sosyal çevre bilgisi” gibi emsali görülmedik gerekçelerle! ihraç etmiş ve tüm hukuksuz ihraçların yolunu yapmıştır.
Objektif Kriterlerin Eksikliği (Paragraf 13-20, 71): Kararda AİHM’in ihlale gerekçe yaptığı hususlardan bir diğeri, yerel mahkemelerin başvurucular hakkındaki devam eden veya sonuçlanmış ceza davalarının içeriğini ve ilgisini yeterince değerlendirmemeleridir. AİHM’e göre, mahkemeler kendi inisiyatifleriyle (UYAP üzerinden) bilgi toplamışlar, ancak bu bilgileri ilgililik testine tabi tutmamışlardır (Paragraf 71). Bu, AİHM içtihatlarına göre yargı denetiminin eksik yapılması anlamına gelmektedir. Konuyla ilgili AİHM’in değerlendirmeleri şöyledir (Paragraf 71);
Başvurucular Muhittin Duymak ve Abdullah Bilen açısından, mahkemeler yalnızca haklarında devam eden ceza yargılamalarının varlığına atıfta bulunmuş ve medeni hukuk forumları sınırları içinde, başvuruculara yöneltilen suç isnatlarına yol açan olguların güvenin bozulmasına neden olabilecek nitelikte olup olmadığını değerlendirmemişlerdir.
Diğer başvurucular açısından ise, mahkemeler önceki ceza yargılamalarının varlığını gözlemlemekle yetinmiş, bu ceza yargılamalarının başvurucuların sözleşmelerinin şüphe gerekçesiyle feshedilmesi açısından ilgisini açıklamamışlardır. Bu başvurucular hakkındaki ceza yargılamalarının mahkumiyet dışında bir sonuçla sona erdiği göz önünde bulundurulduğunda, yerel mahkemelerin, işten çıkarmanın olağanüstü hal mevzuatı kapsamında meşru gösterilen keyfi bir önlem olmadığını sağlamak için işveren tarafından güven ve itimat kaybına neyin yol açtığını belirlemeleri ve bunun gerekçelerini sunmaları gerekmektedir.









