15 Temmuz sonrası iktidarın çıkardığı KHK’lar, polis ve yargı eliyle yapılan operasyonlara ağır insan hakları ihlalleri yaşandı. Üç yıllık bilanço 12 Eylül’den daha korkunç.
15 Temmuz darbe girişimi sonrası ilan edilen Olağanüstü Hal’in (OHAL) verdiği yetkilerle Cumhurbaşkanı tarafından onlarca Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çıkarıldı. 2 yıl süren OHAL döneminde 125 bin kişi görevinden ihraç edildi. OHAL bittikten sonra da aynı şartlar devam ettirildi. 511 bin kişi gözaltına alındı. 100 bine yakın kişi tutuklandı. 234 bin kişinin pasaportları iptal edilip yurtdışına çıkışları yasaklandı. 885 şirketin malvarlıklarına el konularak TMSF’ye devredildi. 3 yıl sonunda ortaya çıkan tablo, medyadan orduya birçok alanda yaşananların boyutunu gözler önüne seriyor. İşte 15 Temmuz’un mağdur bilançosunun rakamlara yansıyan bir bölümü…
-15 Temmuz’da 251 kişi hayatını kaybetti, 2 bin 194 kişi ise yaralandı.
-21 Temmuz 2016’da ilan edilen olağanüstü hal (OHAL) 18 Temmuz 2018 itibarı ile sona erdi. OHAL toplamda 7 kez uzatılarak 2 yıl sürdü. OHAL sürecinde yüzbinlerce kişinin hakları gasbedildi.
-2 yılda toplam 37 Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çıkarıldı
-15 Temmuz 2016’dan sonraki süreçte 511 bin kişi gözaltına alındı. Toplam tutuklananlara ilişkin net bir sayı bulunmasa da 15 Temmuz’dan bugüne kadar FETÖ iddiasıyla tutuklananların sayısı 100 bini geçti. Halen cezaevlerinde Hizmet Hareketi’ne yönelik soruşturma ve davalarda 29 bin 487 tutuklu ve hükümlü bulunuyor.
-125 bin 678 kamu görevlisi ihraç edildi. 270 kişinin öğrencilikle ilişiği kesildi, 2 bin 761 kurum ve kuruluş kapatıldı, 3 bin 213 personelin rütbesi alındı. OHAL Komisyonu, yalnızca 6 bin kişinin ihraç kararını kaldırdı.
– İşkence yaygın ve sistematik hale getirildi. Binlerce işkence şikayeti yapılan KHK değişikliğiyle yargılanamaz hale getirildi.
– 90’lı yıllardaki insan kaçırmalar yeniden başladı. Siyah transporterla kaçırılan insanlardan bazıları kayboldu, bazıları ise aylar sonra işkence edilmiş biçimde ortaya çıktı.
– Cezaevlerindeki ağır hak ihlalleri nedeniyle çok sayıda tutuklu hayatını kaybetti. Ağır hasta olan tutuklular tedavi ettirilmedi. Hak ihlalleri nedeniyle intihar eden, kendini yakan tutuklular oldu.
-Binlerce insan yasa dışı yollarla Türkiye’den kaçmak durumunda kaldı. Meriç nehrinde ve Ege’de boğulanlar oldu.
– Yüzlerce bebek anneleriyle birlikte cezaevine kondu. Hamilelerin tutuklanması yasalara aykırı olmasına rağmen yaygın biçimde uygulandı.-OHAL sürecinde toplam 204 medya kuruluşu kapatıldı. Bunlardan 25’i hakkında kapatma kararı iptal edildi. Kapatılan 179 medya kuruluşu arasında 53 gazete, 37 radyo istasyonu, 34 televizyon, 29 yayınevi, 20 dergi ve 6 haber ajansı bulunuyor. Yüzlerce gazeteci işsiz bırakıldı.
-Ocak 2019’da yayımlanan “2. Yılında OHAL’in Toplumsal Maliyetleri Araştırma Raporu”na göre, KHK/OHAL “mağdurlarının” gerçek sayıları 250 binden fazla. Raporda, “Okulları kapatılan, mezuniyetleri geçersiz sayılan, askeri okullardaki öğrenciler, polis okulları öğrencileri, diğer kamu ve özel kurumlarda KHK’larla mağdur edilenlerin sayıları da yukarıdaki rakamlara ilave edildiğinde, doğrudan mağdur olanlar 250.000’i geçebilmektedir.” ifadeleri yer aldı. Rapora göre ayrıca, OHAL/KHK mağdur yakınları olan ikincil mağdurların sayısı 1 milyon 500 bine yaklaştı.
-İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun açıkladığı rakamlara göre 234 bin 419 kişinin pasaportu iptal edildi. Pasaportu iptal edilenlerin yakınları ve çeşitli nedenlerle yurt dışı yasağı konulanlar dikkate alındığında seyahat engeliyle karşılaşan kişi sayısının 500 binden fazla olduğu iddia ediliyor.-Türkiye Medya Sahipliği İzleme raporuna göre 2 yılda 6 bin 81 akademisyen ve üniversitelerin idari kadrosundan bin 427 personel ihraç edildi, bu ihraç kararlarından 185’i kaldırıldı. 5 bin 896 akademisyen ve 1427 idari kadro personeline yönelik ihraçlar geçerliliğini koruyor.-OHAL sonrası 2 bin 49 Türk Silahlı Kuvvetleri personeli ihraç edildi, 176 emekli askerin rütbesi geri alındı.
60 MİLYAR LİRALIK 885 ŞİRKET GASBEDİLDİ
-Yürütülen soruşturma kapsamında, bugüne kadar aralarında Boydak, Koza İpek, Aydınlı Giyim ve Uğur Soğutma’nın da bulunduğu 885 şirket TMSF’ye devredildi. Söz konusu 885 şirketin aktif büyüklüğü 58,98 milyar lira seviyesinde bulunuyor.Hizmet Hareketi’ne yönelik 17 Aralık’ın ardından başlatılan, 15 Temmuz’dan sonra ise kapsamı genişletilen soruşturmalar kapsamında el konulan şirketlerin sayısı ortaya çıktı. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) devredilen şirket sayısı 885 olurken, söz konusu şirketlerin aktif büyüklüğü 60 milyar liraya dayandı.15 Temmuz darbe girişimine ilişkin soruşturma kapsamında sahipleri ya da yöneticileri gözaltına alınıp tutuklanan bazı şirket ya da ticari işletmelerde, yayımlanan Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) doğrultusunda Eylül 2016’dan itibaren kayyımların yetkileri TMSF’ye devredildi.
GASBIN BİLANÇOSU: 885 ŞİRKET TMSF’YE DEVREDİLDİ
Alınan bilgiye göre, soruşturma kapsamında bugüne kadar aralarında Boydak, Koza İpek, Aydınlı Giyim, Uğur Soğutma gibi şirketlerin de bulunduğu Türkiye’nin 38 kentinden 885 şirkette kayyımların yetkileri TMSF’ye devredildi veya Fon, bu şirketlere kayyım olarak atandı. Ayrıca, TMSF 123 şirkete pay kayyımı, 108 gerçek kişinin de mal varlıklarına kayyım atadı. Böylece 885 şirketin, 31 Mart itibarıyla toplam aktif büyüklüğü 58,98 milyar lira, öz kaynak toplamı 22,56 milyar lira, ciro toplamı 7,93 milyar lira ve güncel dönem karı 0,98 milyar lira seviyesinde gerçekleşti. Şirketlerde istihdam edilen kişi sayısı ise 44 bin 540 oldu.Öte yandan, Asya Katılım Bankası AŞ nezdinde bulunan sigorta kapsamındaki hak sahiplerine TMSF tarafından 974 milyon 402 bin 305,79 liralık ödeme yapıldı.Şirketlerden bugüne kadar 4’ünde hisse, birinde ise ticari ve iktisadi bütünlük satışı yapıldı. Halihazırda ticari iktisadi bütünlük yoluyla satışa hazırlanan şirketler bulunurken, değerleme ve ihale süreçleri devam ediyor.
EN BÜYÜK 4 ŞİRKETTE 22 BİN KİŞİ İSTİHDAM EDİLİYOR
KHK’lar kapsamında TMSF’ye devredilen ya da Fon’un kayyım olarak atandığı şirketler arasında en büyükleri Boydak, Koza İpek, Aydınlı Giyim ve Uğur Soğutma olarak öne çıkıyor. Boydak’ın, TMSF’ye devrinden bu yana aktif büyüklüğü yüzde 47 artarak 11,28 milyar liraya yükseldi. Bu dönemde aktif büyüklük, Koza-İpek’te yüzde 44 artarak 7,66 milyar liraya, Aydınlı Giyim’de yüzde 84 yükselerek 4,49 milyar liraya ulaştı. Uğur Soğutma’nın aktif büyüklüğü ise yüzde 28 artışla 2,63 milyar lira oldu. Söz konusu 4 şirketin toplam aktifi 26 milyar lirayı aştı ve TMSF yönetimindeki 885 şirketin aktifinin yüzde 44,2’sini karşıladı. En büyük 4 şirkette istihdam edilen kişi sayısının 22 bine yakın olduğunu ortaya koydu.
Ciro rakamları Boydak, Koza İpek, Aydınlı Giyim ve Uğur Soğutma’da sırasıyla yüzde 23, yüzde 124, yüzde 48 ve yüzde 24 artış kaydetti. Böylece 31 Mart itibarıyla ciro; Boydak’ta 2,85 milyar lira, Koza İpek’te 0,49 milyar lira, Aydınlı Giyim’de 0,69 milyar lira ve Uğur Soğutma’da 0,38 milyar lira düzeyinde gerçekleşti.BOLD –
