Bir hafta arayla iki hizmet gönüllüsü, hicret diyarında vefat ederek, bulundukları ülkelerde defnedildiler. Geçtiğimiz hafta Kazakistan’ın ilk hicret gönüllülerinden, İzmir eşrafından Rahmi Dayıoğlu; bu hafta ise Azerbaycan’daki eğitim faaliyetlerinin öncülerinden, İstanbul eşrafından Hilmi Öney hayata veda etti. Vasiyetleri doğrultusunda Dayıoğlu Almatı’da, Öney ise Brezilya’da toprağa verildi.
Enes Cansever – ZAMAN Avustralya
1991 yılında İstanbul’daki fabrikasını kapatarak ailesiyle birlikte Azerbaycan’a hicret eden, Hizmet Hareketi’nin öncü isimlerinden hayırsever iş insanı Hilmi Öney, 35 yıllık hicret yolculuğunun ardından Brezilya’da hayatını kaybetti. Bakü’de eğitim hizmetlerinin temellerinin atılmasına öncülük eden Öney’in, son yolculuğuna ailesinden uzakta uğurlanması sevenlerini derin üzüntüye boğdu.
Hizmet Hareketi’nin ilk hicret gönüllülerinden, İstanbul eşrafından iş insanı Hilmi Öney, 12 Kasım Perşembe günü Brezilya’da vefat etti. Geçtiğimiz cuma günü abdest almak için kalktığı sırada düşerek başını çarpan ve beyin kanaması geçirdiği belirtilen Öney’in, yaklaşık bir haftadır yoğun bakımda tedavi gördüğü kaydedildi.Brezilya’daki Armoni Diyalog ve Sosyal Dayanışma Derneği’nin kurucu üyelerinden olan Öney’in vefatı, başta ailesi olmak üzere Türkiye, Azerbaycan, Brezilya ve farklı ülkelerdeki sevenlerini derin üzüntüye boğdu.
AİLESİNDEN UZAKTA, HİCRET DİYARINDA TOPRAĞA VERİLDİ
Edinilen bilgilere göre, uzun süredir Brezilya’da yalnız yaşayan Hilmi Öney’in eşi ve çocuklarının cenazesine katılamadığı belirtildi. Öney’in cenazesinin, kendisine son dönemlerinde destek olan Konyalı bir iş insanına ait çiftlikte hazırlanan mezara defnedildiği aktarıldı.Öney’in, yanında öğrencilerin dönüşümlü olarak kalması yönündeki teklifleri de kabul etmediği öğrenildi. Kendisini yakından tanıyanların aktardığına göre Öney, bu tekliflere “Kimse benden dolayı geri kalmasın.” sözleriyle karşılık verdi.
FABRİKASINI BIRAKTI, AİLESİYLE BAKÜ’YE HİCRET ETTİ
İstanbul’da sanayi ve ticaretle uğraşan Hilmi Öney, 1991 yılında hayatının yönünü değiştiren önemli bir karar aldı. İstanbul ve Belçika üzerinden Körfez ülkelerine seccade ihracatı yapan Öney, fabrikası ve kurulu bir iş hayatı bulunmasına rağmen Azerbaycan’a yerleşmeye karar verdi.O dönemi anlatan yakınlarından Abdullah Tosun’un aktardığına göre Öney, İstanbul Altunizade’de Fethullah Gülen Hocaefendi ile yaptığı bir kahvaltı sırasında Bakü’ye hicret etmek istediğini söyledi. Gülen’in fabrikasının ne olacağını sorması üzerine “Ben onu hallederim.” cevabını veren Öney’in, ertesi gün fabrikasının anahtarlarını sektördeki rakibi olan bir sanayiciye teslim ettiği ifade edildi.
Ardından eşi, çocukları ve ev eşyalarıyla birlikte bir minibüs kiralayarak Azerbaycan’a doğru yola çıktı. Tiflis’e ulaştıklarında minibüs şoförünün aileyi ve eşyalarını bırakarak Türkiye’ye döndüğü, bütün güçlüklere rağmen Öney ailesinin Bakü’ye ulaşmayı başardığı aktarıldı.Öte yandan Öney’i uzun yıllardır yakından tanıyan Abdullah Tosun, onun Brezilya’da da eğitim faaliyetlerini sürdürmek istediğini belirterek dört yıl önce aralarında geçen bir konuşmayı şöyle anlattı:
“Bir gün beni aradı. ‘Ben burada 13 kişilik bir yurt hazırladım. Bana Türkiye’den 13 öğrenci bulabilir misin? Öğrenciler gelince Brezilya’da okuturuz. Burayı severler ve artık burada kalırlar.’ dedi.”
AZERBAYCAN’DA EĞİTİM HİZMETLERİNİN İLK TEMELLERİNİ ATTI
Hilmi Öney, Bakü’ye yerleşmesinin ardından Marmara Eğitim ve Kültür Vakfı’nın temsilcilik faaliyetlerini başlatarak iki ülke arasında öğrenci hareketliliğinin önünü açtı. Azerbaycan’dan öğrencilerin Türkiye’ye gönderilmesine, Türkiye’den gelen öğrencilerin ise Bakü’de karşılanarak eğitim hayatına başlamasına öncülük etti.Öney’in girişimleriyle Ziya Ali Üniversiteye Hazırlık Kursu’nun temeli atılarak eğitim çalışmalarının başlatıldığı kaydedildi. Türkiye’den öğretmen ve öğrencilerin gönderilmesi için yürütülen görüşmelerin ardından, 15 Kasım 1991’de ilk öğretmen ve öğrenci kafilesi Bakü’ye ulaştı.
Öney’in karşıladığı bu kafile, ilerleyen yıllarda Azerbaycan’ın farklı şehirlerine yayılan eğitim faaliyetlerinin öncülerinden oldu. Hilmi Öney’in, Bakü’ye gelen ilk kafileyi karşılayarak öğrencilerin Gence, Şeki ve Sumgayıt gibi şehirlere yerleştirilmesi çalışmalarını bizzat organize ettiği belirtildi.
HAYDAR ALİYEV’İN HAYAT KRONOLOJİSİNDE HİLMİ ÖNEY’İN ADI DA YER ALDI
Hilmi Öney’in Azerbaycan’ın bağımsızlık sürecindeki faaliyetlerinin ülkenin resmî tarih kayıtlarına da geçtiği ortaya çıktı. Azerbaycan Devlet Haber Ajansı AZERTAC’ın yayımladığı, ülkenin eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in hayatına ilişkin kronolojik kayıtlarda Hilmi Öney’in adına da yer verildi.AZERTAC arşivindeki 8 Ekim 1991 tarihli kayıtta, Haydar Aliyev’in Marmara Eğitim ve Kültür Vakfı’nın Azerbaycan temsilcisi Hilmi Öney ile Zaman gazetesinin Azerbaycan muhabiri Yılmaz Polad’ı kabul ettiği belirtildi.Söz konusu tarihî kayıtta şu ifadeler yer aldı:
“8 Ekim. Marmara Eğitim ve Kültür Vakfı’nın Azerbaycan temsilcisi Hilmi Öney ve Zaman gazetesinin Azerbaycan muhabiri Yılmaz Polad ile görüştü.”
Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden kazanmasından kısa süre önce gerçekleşen bu görüşmenin, Haydar Aliyev’in hayatını konu alan kronolojik kayıtlarda yer alması, Öney’in henüz 1991 yılında Azerbaycan’da yürüttüğü faaliyetlerin tarihî bir belgesi niteliğini taşıyor.
ZAMAN AZERBAYCAN’IN KURULUŞ HİKÂYESİNİ KENDİ KALEMİYLE ANLATMIŞTI
Öte yandan Zaman Azerbaycan gazetesinin kurucularından olan Hilmi Öney’in hatıraları, gazetenin 15. kuruluş yıl dönümü dolayısıyla dönemin Genel Yayın Yönetmeni Enes Cansever tarafından hazırlanan “ZAMAN–Azərbaycan: Müstəqil Azərbaycanın yaşıdı” adlı kitapta da yer aldı. Hilmi Öney gibi ilk hicret gönüllülerinin öncülüğünde temelleri atılan Zaman Azerbaycan gazetesi, Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı kayıtlarına göre ülkede resmî olarak kurulan ilk kuruluş olarak tarihe geçti.Öney, kitabın 16 ve 17. sayfalarında yayımlanan “Mənim qonaqlarım kim olacaq?” (Benim misafirlerim kim olacak?) başlıklı yazısında, 1990’lı yılların başında Azerbaycan’a gelen Zaman gazetesi çalışanlarının karşılaştıkları zorlukları ve yaşadıkları fedakârlıkları anlattı.
Gürcistan üzerinden Azerbaycan’a gelen gazetecilerin, yoğun kar yağışı nedeniyle yolda mahsur kaldığını belirten Öney, o günleri şu sözlerle aktardı:
“Yüz yıllardır hasretini çektiğim insanlar geldi. Misafirler ne kadar sıkıntı çekseler de onları bırakmak istemedim. Bu güzel ilk gelişti.”
Gelen misafirlerin yollarına devam etmeleri gerektiğini ancak kötü hava şartlarının buna izin vermediğini anlatan Öney, hatırasında şu ifadelere yer verdi:
“Bizi bir evin bahçesinde misafir ettiler. Sonra iki, üç eve yerleştirdiler. Bir yerli adam telaşla içeri girip ‘Benim misafirlerim kim olacak?’ diye soruştu.”
Öney, Azerbaycan halkının Türkiye’den gelen gönüllülere gösterdiği misafirperverliği anlatırken, yaşadığı duygusal anları da şu sözlerle dile getirdi:
“Hatta gözlerinden yaş geldiğini gördüm. Bu manzara hiç gözlerimin önünden gitmiyor.”
Yazısında, Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinin yaşandığı zorlu yıllara da değinen Öney, Türkiye’den gelen gönüllülerin yalnızca eğitim ve gazetecilik faaliyetleri için değil, kardeş bir halkın acılarını paylaşmak için de yola çıktıklarını vurguladı.
“O geliş ilk gelişti; o günler büyük fedakârlıklar ve kahramanlıklar günleriydi.” sözleriyle o dönemin ruhunu özetledi.
35 yıl önce Azerbaycan’a ilk gelen gazetecilere ve eğitim gönüllülerine kapısını açan Hilmi Öney, bugün kendi kaleminden aktardığı o fedakârlık günlerinin hatıralarıyla anılıyor.
BİR HAFTA ARAYLA İKİ ÖNCÜ HİCRET GÖNÜLLÜSÜNE VEDA
Öte yandan geçtiğimiz hafta Kazakistan’ın ilk hicret gönüllülerinden, İzmir eşrafından Rahmi Dayıoğlu; bu hafta ise Azerbaycan’daki eğitim faaliyetlerinin öncülerinden, İstanbul eşrafından Hilmi Öney hayata veda etti.Her ikisi de 1990’lı yılların başında Türkiye’deki işlerini, kurulu düzenlerini ve alıştıkları hayatı geride bırakarak Orta Asya’ya giden ilk gönüllüler arasındaydı.
Biri Kazakistan’ın, diğeri Azerbaycan’ın yollarına düştü. Yıllar boyunca eğitim, kültür ve toplumsal dayanışma faaliyetlerine destek verdiler. Gittikleri ülkelerde yalnızca yeni bir hayat kurmakla kalmadılar; kendilerinden sonra gelen öğretmenlere, öğrencilere ve eğitim gönüllülerine de kapı açtılar.Hizmet gönüllülerinin hafızasında “Önden giden atlılar” olarak yer edinen bu öncü isimler, hayatlarını adadıkları değerleri farklı coğrafyalarda yaşatmaya çalıştı.Aradan geçen 35 yılın ardından iki öncü isim, bir hafta arayla ebediyete uğurlandı.
ÖNDEN GİDEN ATLILARIN ARDINDAN…
Rahmi Dayıoğlu ve Hilmi Öney’in hayat hikâyeleri, 1990’lı yılların başında Türkiye’den Orta Asya’ya uzanan gönüllü hicret hareketinin iki ayrı sayfasını oluşturuyor.Bir zamanlar geride bıraktıkları fabrikaları, dükkânları, işyerleri ve memleketleri vardı. Önlerinde ise dilini, kültürünü ve şartlarını henüz yeterince tanımadıkları ülkeler bulunuyordu.
Her ikisi de henüz yıkılma aşamasında olan Sovyetler Birliği’nin tüm belirsizliklere rağmen yola çıktı. İzmir’deki dükkânına kilit vuran Rahmi Dayıoğlu Kazakistan’a, İstanbul’daki fabrikasını geride bırakan Hilmi Öney ise Azerbaycan’a hicret etti.Biri Kazakistan’da, diğeri Azerbaycan’da yıllarca sürecek eğitim ve dayanışma faaliyetlerinin ilk adımlarında yer aldı.
Hilmi Öney’in hikâyesi, İstanbul’da bir fabrikanın kapısının kapanmasıyla başlayıp Bakü’de bir eğitim kapısının açılmasıyla devam etti. Hayatının son durağı ise ailesinden uzakta, Brezilya’da bir eğitim gönüllüsünün özel mülkünde mütevazı bir mezar oldu.
Bir hafta arayla vefat eden iki hicret yolcusu, vasiyetleri doğrultusunda doğdukları topraklara değil, gönül verdikleri hicret diyarlarına defnedildi. Rahmi Dayıoğlu Almatı’da, Hilmi Öney ise Brezilya’da ebedî istirahatgâhına uğurlandı.Onlar, geride bıraktıkları servetleriyle değil; açtıkları eğitim kapıları, yetişmesine vesile oldukları öğrenciler ve gönüllerde bıraktıkları izlerle hatırlanacak.
