Erdoğan’ın, Türkiye’nin 10 büyükelçiyi ağırlayacak lüksü olmadığı çıkışı Batılı diplomatları sarstı. Erdoğan’ın sözlerini “vahim” bulan diplomatlara göre Türkiye, Batı dünyası ile “tarihi kırılma”nın eşiğinde.
AKPli Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, tutukluluğunun dördüncü yılında iş insanı Osman Kavala’nın serbest bırakılması için ortak bir bildiriyle Türk hükümetine çağrı yapan büyükelçileri, Ankara’yı Batı dünyasından koparmanın eşiğine getirecek şekilde hedef aldı.
Erdoğan, söz konusu on büyükelçi hakkında Türkiye’nin uluslararası diplomatik anlaşma ve kurallara göre persona non grata (istenmeyen adam) ilan edilme prosedürünün başlatılabileceği mesajını şu sözlerle verdi:
“Bu Kavala denilen Soros artığıyla ilgili olarak Türkiye’yi adeta burada mahkum etmek istiyorlar. On tane büyükelçi bu açıklamayı niye yapar? Bu Soros artığını savunanlar, -bunu nasıl bıraktırırız- gayreti içindeler. Söyledim Dışişleri Bakanımıza, bizim bunları ülkemizde ağırlamak gibi bir lüksümüz olamaz. Türkiye’ye böyle bir ders vermek haddinize mi sizin? Kimsiniz siz? Neymiş, Kavala’yı bırakın… Sen kendi ülkendeki haydutları, katilleri, teröristleri bırakıyor musun?”
“Ortada vahim bir durum var”
Büyükelçiler, Erdoğan’ın çıkışından önce Dışişleri Bakanlığı’na çağrılıp, “hadsizlikle ve Kavala davasını siyasallaştırmakla” suçlanmıştı. Erdoğan’ın sözleriyle ilgili olarak DW Türkçe’nin görüşlerine başvurduğu büyükelçiler, “Ortada vahim bir durum var. Bu sözlerin ne anlama geldiğini ciddi ciddi düşünmek gerekiyor. Diplomatlar bulundukları ülkelerde görevlerini yaparlar. Biz Türkiye’nin içişlerine karışmıyoruz. Biz, Türkiye’nin kendi anayasasında da uygulamakla zorunlu olduğu AİHM kararlarının uygulanması için hatırlatmada bulunuyoruz. Erdoğan bunu istemiyor demek ki. Demek ki bizi de istemiyor” söyleminde bulundu.
“Dünya tarihinde göremezsiniz”
Peki Erdoğan’ın, “Büyükelçileri ülkemizde ağırlayacak lüksümüz yok” sözü uluslararası ilişkilerde tam olarak ne anlama geliyor?
Türkiye’nin bir dönem Avrupa Birliği (AB) Daimi Temsilcisi olarak da görev yapan emekli büyükelçi Selim Kuneralp bu soruyu DW Türkçe’ye, “Erdoğan kendince büyükelçileri persona non grata (istenmeyen adam) ilan ediyor.
On büyükelçinin gönderilmesini savaş dönemleri dışında bırakın Türkiye tarihinde, dünya tarihinde göremezsiniz. Ancak Erdoğan’ın ciddi olacağını düşünmüyorum. Sadece kendi kamuoyuna mesaj vermeye çalışıyor. Hem Türkiye büyükelçileri gönderirse, Batı’daki Türk büyükelçiler de Ankara’ya gönderilir. Erdoğan bunu göze alamaz” sözleriyle yanıtlıyor.
Diplomasi yazarı Semih İdiz de, Erdoğan’ın sözlerinden Dışişleri’ne bir talimat verdiğinin anlaşıldığını ama tam olarak “persona non grata” prosedürünün işletilmesi yönünde karar alınıp alınmadığının belirsiz olduğunu düşünüyor.
İdiz, “Burada persona non grata’yı mı kastediyor. İstenmeyen sahışlar olarak mı görecek bu büyükelçileri. Onu bilmiyoruz. Bunun nasıl fiile geçeceğini görmemiz lazım. Dışişleri Bakanlığı’na belli ki bir talimat vermiş. İlgili ülkelerin dışişleri bakanlıkları da bu açıklamanın ne anlama geleceğini, yani lafta mı kalacağını yoksa bunun ötesine mi gideceğini görecekler” ifadesini kullanıyor. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) Başkanı Sinan Ülgen ise, “Erdoğan’ın sözleri yalın haliyle on büyükelçinin Türkiye’de kalmasının istenmediği anlamına geliyor. Ama büyükelçiler, Türkiye’den yollanabilir mi? İşin o noktaya varacağını sanmıyorum. Çünkü bunun dünyada örneği yok. Eğer yine de yaparsa, o zaman Türkiye’nin dış dünyayla hem siyasi hem de diplomatik ilişkileri büyük zarar görür. Bu çok aşırı bir senaryo. Düşünülecek gibi değil” eleştirisi getiriyor.
Diplomatik gözlemcilere göre Erdoğan’ın çıkışları Ankara’nın 50 yıldan fazladır tarihi bağı olan Avrupa Konseyi ile ilişkilerinin yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile ilişkilerini de “tarihi kırılmanın eşiğine” getirmiş durumda.
