Tabiinin büyüklerinden bu güne kadar birkaç aydır hep erkek tabiin imamlarından, bir tane kadın veliye hanımın hayatı olarak sadece Rabiye-i Adeviye’yi tanıtmaya çalıştık. İlimde ibadet u taatte, zühd ü takvada altın çağ olarak adlandırılan Tabiin dönemi erkeklerde olduğu kadar kadınlarda da baş döndürücü keyfiyette çok kadın veliye ve kadın alime vardır. Bunların isimleri bile ciltler dolusu kitaplar oluşturmuştur.
Tabiin döneminin büyük simalarından ve saliha kadın olma ünvanının hakkıyla sahibi olan Sirin kızı Hz. Hafsa’yı himmetini diliyerek yazmaya çalışacağız. Hz Hafsa’nın doğum tarihi kaynak eserlerde kesin olarak belirtilmemiştir. Bununla beraber onun 101 hicri yılında 70 yaşında vefat ettiği bilindiğine göre Hz. Hafsa, hicri 31 yılında doğmuş olmalıdır. Bu tarih de Hz. Osman’ın halifeliği dönemine denk gelmektedir. İlim irfan merkezlerinden biri olan Basra’da yetişmesi ve Sirin ailesine mensup olması Sirin kızı Hz.Hafsa için ne kadar büyük bir nimet olduğunu ve onun da bu nimetin kıymetini iyi değerlendirdiğini ifade etmeliyiz.
Sirin kızı Hz. Hafsa gerek ana ve gerekse baba cihetiyle mütevazi ve kutlu bir aileden gelmektedir. Hafsa’nın babası Sirin, Sahabe-i Kiram’dan Hz. Enes b. Malik’in, anası Safiye de Hz. Ebu Bekir Efendimizin azatlı kölesiydi. Basra’lı olan bu büyük kadın hem ana hem de baba tarafından sahabe terbiyesi almış bir ailenin nur ikliminde yetişmiş, günahtan ve günah düşüncesinden uzak olarak büyümüştür. Zaten Sirin ailesi edeb ve terbiyenin dillere destan zirvede yaşandığı bir aileydi. Hemen hemen ailenin bütün fertleri, o ilim ve feyiz membaı olan aileden nasibini almış kimselerdi. Mesela Sirin’in oğlu Muhammed’in, edebinden anasının yanında konuşmadığını Ahmed b. Hanbel rivayet etmektedir. Tabakat’ta İbn-i Sad’ın nakline göre Safiye’nin Sirin’den Muhammed, Yahya, Hafsa, Kerime ve Ümmü Süleym isimli çocukları olmuştur. Kız ve erkek çocuklarının en büyüğü Hz. Hafsa’dır.
Sirin kızı Hz. Hafsa’nın yetiştiği dönemin özelliklerine biraz dikkat edecek olursak görülecektir ki, İslam dininin temel kaynak eserleri olan tefsir, hadis, fıkıh ilimlerinin yanı sıra çeşitli diğer İslami ilimlerin de derlenip toparlandığı önemi bir dönemdir. Sirin kızı Hz. Hafsan’ın kendine mahsus düşünce ve bir hayat tarzı ve ideali vardı. O da: İnsanlığa mutluluk ve saadet getirmek üzere gönderilen İslam dinini en mükemmel ve en güzel şekilde öğrenmek ve yaşamak.
Bu makalede tanıtmaya çalışacağım Sirin kızı Hz. Hafsa da, Kuran-ı Kerim’de: Ben cinleri de, insanları da (başka bir hikmetle değil) ancak bana kulluk etsinler diye yarattım, zariyat, 51/56, beyan buyurduğu ayet-i kerimenin sanki kendisi için nazil olduğuna kati iman etmiş ve o kanaatle daha hayata gözlerini açar açmaz kendini Kuran-ı Kerim’i öğrenmeye adamıştı. Aynı zamanda çok yönlü olgun bir Müslüman kızı ve hanımı nasıl olurmuş onu da cihana göstermeye başlamıştı. Nitekim Hz. Hafsa Kuran-ı Kerim’i 12 yaşında güzel bir şekilde öğrenmişti; bu öğrenme onu sadece yüzünden okuma şeklinde değildi. Hz. Hafsa’nın babası ve kardeşi Muhammed b. Sirin, ileriki yıllarda göreceğiz ki, Kuran okumada veya anlamada herhangi bir müşkilatla karşılaştıkları zaman: Gidiniz onu Hafsa’ya sorunuz, nasıl okunduğunu ondan Öğreniniz. diyerek Kuran hakkındaki geniş ve derin ilmini ve istifade edilmesi gerektiğini böylece ortaya koymuşlardır.
Hz. Hafsa, ibadetiyle, fıkıh ve Kuran ilmini ve kıraatini iyi bilmesiyle meşhur olduğu gibi hadis sahasında da büyük bir bilgiye ve üne sahipti. Onun hakkında hadis sahasının büyük rical alimlerinden Yahya b. Main der ki, Hafsa, sika ve hüccet olan bir insandır. Hadis erbabınca bu ifadenin bir hadis alimi için kullanılmasının referans ve itimat edilirlik açısından ne kadar kıymet ifade ettiğini söylemeye gerek yok.
Hz. Hafsa, hadis ilmini umumiyetle kardeşi Yahya, Enes b. Malik, Ümmi Atiye el-Ensariye, Ümm’r-Raih, Ebü’l-Aliye gibi zatlardan öğrenmiş ve rivayette bulunmuştur. Kendisinden, de kardeşi Muhammed b. Sirin, Katade, Asım el-Ahvel Eyyub, Halid, İbnu’l-Avn, Hişam b. Hassan gibi büyük hadis alimleri feyiz almış ve rivayette bulunmuşlardır. Hz. Hafsa’nın hadis rivayeti ve hadis bilgisi hakkında gerek Yahya b. Main’in gerekse Ahmed b. Abdillah’ın sika ve hüccettir, demiş olmaları ile İbn-i Hibban’ın Sikat isimli eserinde ona sikadır, diyerek yer vermesi onun hadis mevzuunda da büyük bir kıymet-i ilmiyesinin olduğunu ortaya koymaktadır. Kütüb-i Sitte imamları da Hz. Hafsa’nın rivayetlerine eserlerinde yer vermişlerdir. Bu da bir hadis alimi için önemli bir ölçüdür.
Temel kaynak eserler, Hz. Hafsa’nın ibadet-ü taati mevzuunda bize şu malumatı vermektedirler. Evinin bir bölümünü mescit yapmıştı ve öğle namazı için mescidine girer, öğlen, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazını orada kılar ve ertesi gün kuşluk vakti ihtiyaç ve abdest için, bir de kendisine ilmi bir şey sorulacağı zaman kısa süreli mescidinden çıkar ve tekrar mescidine dönerdi. Mehdi b. Meymun, onun ibadete olan düşkünlüğünü şu sözlerle dile getirir: otuz sene onun bu hali devam etti de geceleri uyku uyumadı. Zaten gecede Kuranın yarısını yani 15 cüz okurdu; uyku ihtiyacını ise mescidinden çıktığı kuşluk vakti bir-iki saat istirahat ederek giderirdi. Çok zaruri olmadan dışarı çıkmaz ve boş vakit geçirmezdi.
