Her müminin hayatında mühim bir yer işgal etmesi gereken Allah korkusu ve ondan ötürü ağlamanın, gözyaşı dökmenin ve hüznü elde etmenin yolunu Hasan Basri şu sözleriyle açıklardı.
Müslim es-Sekafi diyor ki, Hasan Basri‘nin yemin ederek şöyle dediğini işittim: Ey insan! Allah’a yemin ederim ki, eğer Kuran-ı Kerimi okur ve ona iman edersen, dünyada hem hüznün, hem korkun artar hem de Allah korkusundan ötürü çok ağlarsın.
Çok mahzun olduğu ve hiç gülmediği büyük imama hatırlatılınca: Amellerimize muttali olan Allah, onları kabul etmeyebilir, öyleyse nasıl gülelim, derdi. Yine O, şöyle demiştir: Biz gülüyoruz ama, amellerimize muttali olan Allah: Ben o amellerinizden hiçbir şey kabul etmedim deyip, demeyeceğini bilmiyoruz. İnsanoğlu sana yazıklar olsun! Allah ile muharebeye takatin mi var? Çünkü Allah’a asi olan O’na muharebe açmış demektir. Vallahi Bedir ashabından 70 kadarına yetiştim onlar yünden elbise giyiyorlardı. Eğer siz onları görseydiniz onlara deli derdiniz; Onlar da sizin hayırlılarınızı görseler, bunlar, hayır hasenattan nasipleri olmayan insanlar, şerlilerinizi görselerdi. Bunlar da ahirete inanmayan insanlar, derlerdi. Salim, Hasan Basri’nin müminin kendinden geçercesine gülüşünü kalbin gafleti olarak değerlendirdiğini, aynı şekilde Humeyd de çok gülme kalbi Öldürür. dediğini rivayet etmiştir.
Müminin Allah kelamına ve emirlerine karşı çok duyarlı olması gerektiği üzerinde duran İmam, mümini şöyle tarif eder:
Mümin, Allah’ın beyanlarını, buyruklarını O’nun (cc) dediği gibi bilen, insanlar arasında en güzel ve en çok ibadet eden, en çok Allah’tan korkan kimsedir. O, Allah yolunda dağ kadar altın infak etse, hep Allah’ın yardımını diler ve kendisinden asla emin olamaz. Salah, birr ü takva ve ibadette derinleştikçe derinleşir de sonra yine ‘kurtuluşa eremeyeceğim‘ düşüncesiyle ıstırap duyar durur.
Münafık ise, tam aksine Birçok insan, benim için dua edip İstiğfarda bulunuyor, benim için artık ibadet u taat çok mühim değil düşüncesiyle kulluğu unutur, ibadet u taati mühimsemez ve hep kuru kuruya Allah’tan bağışlanmayı temenni eder durur.
Mümin, kendini aşmasını bilen bir insan olması gerektiğine de işaret eden Hasan Basri, Allah’ın kendisine cehennemi haram kılacağı ve şeytanın şerrinden emin olacağını beyan ettiği müminde dört hasletin bulunmasını şart koşmuştur. Bu hasletler; insan övüldüğünde, yerildiğinde, şehvet ve gazap esnasında nefsine sahip olmaktır.
Devlet idaresinde adaletli davranması ve devlete sahip olmasıyla ikinci Ömer olarak adlandırılan Ömer b. Abdülaziz, Hasan Basri’yi Basra kadılığına tayin etmiş, Hasan Basri böylece bir müddet de Basra kadılığı yapmıştır.
Mümin, hesabını kitabını iyi yapan insan olması gerektiği üzerinde de çok duran İmam, Mümin nefsini Allah adına hesaba çeken insan olmalıdır. Kıyamet günü hesabı hafif geçecek olanlar, dünyada hesaplarını yapanlar ve titiz davrananlardır. Hesabı o gün şiddetli olanlar ise dünyada hesap kitaptan uzak olarak nefsin peşine koşanlar olacaktır.
Hasan Basri, dünyada hep istiğna içerisinde yaşamış ve kimseden bir şey talep etmemesinin yanında etrafına cömertçe davranmıştır. Yunus b. Ubeyd Hasan Basri‘den şöyle dediğini nakletmiştir: İnsanların ellerinde bulunana elini uzatmadığın müddetçe onlar seni iyi görür ve sana ikramda bulunurlar. Ancak
