İnsan, en çok beyt-i Hüdâ olan kalbine dikkat etmeli, onu Allah’ın rızâsına kilitlemelidir. Kalbde Allah korkusu ve sevgisi varsa; o kalb itminan ve huzur içindedir.
Sonra niyet ve nazarını kontrol altına almalıdır.
Niyet ve nazar kalbin kontrolünde ise, akıl ve kalb de vahye bağlı hareket ediyorsa, insan Allah’a yakındır. Yoksa; şeytan kalbe nüfûz eder, vesvese verir; o zaman enâniyet, gurur ve kibir insanı adâletten, gerçek ve haktan uzaklaştırır.
Tevbe sûresi 23 ve 24.âyetlerde; “Ey iman edenler! Eğer küfrü îmâna tercih ediyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi bile velî edinmeyin! İçinizden onları dost edinenler, zâlimlerin ta kendileridir.” (9/23)
“De ki: “Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, hısım ve akrabanız, ter dökerek kazandığınız mallar, kesada uğramasından endişe ettiğiniz ticâret, hoşunuza giden konaklar, size Allah’tan ve Resulü’nden ve O’nun yolunda cihad etmekten daha sevimli ve önemli ise; o halde Allah emrini gönderinceye kadar bekleyin! Allah öyle fâsıklar gürûhunu hidâyet etmez, umduklarına eriştirmez.” (9/24) buyrulmaktadır.
İnsan, benliğine takılıp kalırsa ve o mevzûda inat ederse, zât-ı Ulûhiyete açılan kapılar kapanır. Ancak enâniyet ve gururunu terkedip, aczini, zâfını îtiraf ederek, Kudret-i Sonsuz’a karşı sıfırlığını kabullenip istiğfar ederek Cenâb-ı Haktan özür dilerse, o zaman Allah’ın kuluna karşı rahmetle muâmele edeceğine ümitle bakılabilir.
Temelde İslam’da boşluk yoktur. Problem ve boşluk, Allah’ın emânetini sû-i istimal eden insandadır. Onun için insan hayâtında, murâd-ı İlâhî esas olmalıdır. Yâni; Kur’an ve Sünnet’te yönlendirilen emir ve yasaklar esas maksat yapılmalıdır.
Şartlar ne olursa olsun mü’minin vazîfesi, hak bildiği, inandığı dâvây-ı İslâm’ı temsil ve tebliğdir. Binâenaleyh mü’min, kendi îmânını korumanın yanında, en yakından başlayarak en uzaktaki insanlara kadar, Allah ve Resûlüllah’ı sevdirmeli, onları dünyâda küfür ve dalâlet yangınından, âhirette ise Cehennemden kurtarmaya vesîle olmak için çalışmalıdır.
Hucûrat sûresi 15.âyette; “Mü’minler ancak o kimselerdir ki, Allah’ı ve Resûlünü tasdik eder ve sonra da hiçbir şüpheye düşmezler. Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla mücâhede ederler. İşte îmanına bağlı, gerçek mü’minler bunlardır.” Buyrulmaktadır.


