Suriye’de Esad rejiminin 11 günde adeta kansız biçimde çökmesi halen kafa karıştırıyor, komplo teorilerine konu oluyor. Bu yazıda komplo ya da teoriden uzak verilerle bir saha fotoğrafı çekeceğim. Sonrasında teorilere döner misiniz, dönmez misiniz orası size kalmış.
Son 1 haftada baş döndürücü bir süratle ve suhuletle yaşananlar şunlar:
- Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) güçleri Şam’ın yönetimini eski başbakandan devraldı.
- Geçici bir başbakan ilan edildi. Yeni kabine bir süre eski yönetimle birlikte çalıştıktan sonra mart ayından itibaren resmen iş başı yapacak.
- HTŞ yönetimini ilk tanıyan ve Şam’daki elçiliğe bayrağını çeken ilk ülke Türkiye oldu.
- İngiltere, ABD ve Rusya da HTŞ’yi tanımak için sıraya girdi.
- Yeni Şam rejimi, demokrasi, azınlık hakları ve yaşam biçimine saygı vaat etti. Okullar, dükkanlar, bankalar birkaç gün içinde açıldı.
- Kuzeydoğuda Kürtlerin kontrolündeki bölge ile yeni sınır Fırat nehri olarak belirlendi.
- İsrail ise adeta olacakları bekliyormuş gibi harekete geçti, Golan Tepeleri ile Şam arasına tampon bölge kurdu, Suriye’nin tüm askeri altyapısını imha etti.
***
Heyet Tahrir el-Şam’ın lideri, önce lakap olarak kendine “Ebu Muhammed el-Colani”yi seçmişti, günler içinde asıl ismine döndü: Ahmet Hüseyin el-Şara.
Ailesinin Golan köklerine gönderme olduğu için İsrail’in canını sıkmış olabilir, ondan aslına döndü belki de. Bilmiyoruz. Şu aşamada pek önemi de yok bunun.
Halen ABD’nin ve Türkiye’nin terör listesinde. Fakat artık bunun da bir önemi yok. İnsanlar “terör” tanımının çıkarlar öyle gerektirirse bir gecede değişebildiğini gördü. Bazen yasaları arkadan düzeltmeniz gerekiyor.
***
HTŞ yönetiminin ilk cumasında yaşananlar yeni rejimin ikilemini ortaya koyuyordu adeta. Emevi Camii’nde hutbeye geçici başbakan Muhammed el-Beşir çıkarken akşamında Şam sokaklarında havai fişek gösterisi vardı.
Dikkatlerden kaçan bir diğer olay da şu:
HTŞ güçleri, önceki başkan Hafız Esad’ın mezarını yaktı. Bir rejimin devrilip yenisinin kurulmasıyla önceki liderlerin heykellerinin yıkılması normal karşılanabilir belki fakat mezar yakılması, niyeti göstermesi yönüyle mühim bir veridir.
Aynı gün, Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu güçleri de Münbiç’te kentin en büyük kütüphanesini yaktı.
***
Türkiye’nin 2011’den bu yana Suriye’deki pozisyonu çok netti. Muhalifleri destekledi, onlara silah ve askeri eğitim verdi. Kürtlerin “Rojava” dediği Kuzey Suriye’deki egemen Kürt varlığını ortadan kaldırmak için tüm gücünü kullandı. Fırat Kalkanı (2016), Zeytin Dalı (2018) ve Barış Pınarı (2019) harekatları sırf bunun içindi.
Ankara dönüşlerde çok mahir olsa da bu konudaki kararlılığından kısa sürede geri adım atmasına pek olanak yok. Açıklamalar da onu gösteriyor.
HTŞ’nin Halep’i ele geçirmesiyle harekete geçen Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu, süratle Fırat ırmağının batısında kontrolü ele aldı. Türkiye, İsrail’in Golan Tepelerini aşıp Şam’a dayanmasından aldığı cesaretle Fırat’ın doğusundaki Kürt yönetimine benzer bir harekata girişti. Perşembe akşamı ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken’ın Ankara’ya ani ziyaretinin nedeni buydu.
