Amerika’da 3 Kasım seçimleri, yalnızca iktidardaki Cumhuriyetçi Parti’nin sandıkta aldığı bir yenilgi değil; siyasetin para, teknoloji, korku ve kutuplaştırma üzerinden yeniden şekillendirilebileceğini düşünenlere verilmiş güçlü bir toplumsal mesajdı.
Umutların dibe vurduğu, demokrasinin geleceğine ilişkin kaygıların arttığı bir dönemde sandıktan çıkan çarpıcı sonuçlar, hem Amerikalılara hem de dünyaya yeniden umut verdi. Cumhuriyetçilerin kalesi olarak görülen Teksas’ta, James Talarico’nun senatör, Gina Hinojosa’nın vali seçilmesi; Michigan’da Abdul El-Sayed’in Amerikan tarihinin ilk Müslüman senatörü olması ve Demokratların Kongre’nin iki kanadının da kontrolünü ele geçirmesi, sıradan ara seçimin çok ötesinde anlamlar taşıyor.
Amerikan demokrasisinin yaklaşık 250 yıllık anayasal ve kurumsal devamlılığında, kurucu babaların tasarladığı denge ve denetleme mekanizmalarının çok önemli bir payı var. Elbette bu tarih, herkesin eşit biçimde temsil edildiği kesintisiz bir demokrasi tarihi değil. Georgia eyaletine ilk kez bir siyahi kadının vali seçilmesi, Temsilciler Meclisi başkanlığına ilk kez bir siyahın seçilecek olması ve benzeri örnekler, Amerikan demokrasisinin tamamlanmış bir ideal değil, sürekli gelişen bir serüven olduğunun göstergesi.
Köleliğin kaldırılması, eşit vatandaşlık hakları, kadınların oy hakkı kazanması gibi siyasi kazanımlar, hep zamanla ve mücadele edilerek elde edildi. Ancak tüm eksikliklerine rağmen sistemin krizler karşısında kendisini yenileyebilmesi, iktidarın demokratik yolla el değiştirebilmesi, her seviyede sık sık yapılan seçimlerle halka iktidarı denetleme ve gerekirse frenleme imkânının verilmesi, gücün hem kurumlar hem de yerel bölgeler arasında dağıtılmış olması, liderlerin veya siyasi iktidarların büsbütün yoldan çıkmasını engelleyen ve yeri geldiğinde devreye girerek demokrasinin sürmesini sağlayan çok hayati güvenceler.
Bu yönüyle, 250 yıl önce Amerikan tipi başkanlık sistemini kuran Washington, Jefferson, Adams, Hamilton, Madison gibi kurucu isimlere hakkını teslim etmek gerek. Daha 6-7 yıl önce kurulmuş başka tip başkanlık rejimlerinin bambaşka kokuşmuş bir diktatörlüğe dönüştüğü dikkate alınırsa, üzerine kafa yorulması, şapka çıkarılması gereken bir vizyon bu.
Nitekim Donald Trump’ın büyük bir destekle ikinci kez başkan seçildiği 2024’te Cumhuriyetçi Parti, Meclis’i, Senato’yu, Başkanlığı kontrol ediyordu. Anayasa Mahkemesi’ne de Cumhuriyetçi çizgi hâkimdi. Haklı olarak demokrasinin geleceğine dair çok ciddi endişeler oluştu, aşırı karamsar öngörüler havada uçuştu. Hatta umudunu yitirip Amerika’yı terk etmeyi düşünenler oldu. Ülke çapında, büyük kitlelerin katıldığı “No Kings”, yani kral istemiyoruz gösterileri yapıldı. Evet, kaygılar yersiz değildi ama aynı sistem çalıştı ve sadece iki yıl sonra o tablo büyük oranda değişti. Güçlü yetkilere sahip olan Kongre artık muhalefetin elinde. Hâlâ önemli yetkileri olsa da Trump, tekrar seçime girme şansı olmayan bir “topal ördek” konumuna düştü.
“Yeter artık” diyen seçmen
3 Kasım seçimleri, bu kurumsal dayanıklılığın yanında halkın demokratik reflekslerinin de hâlâ canlı olduğunu gösterdi.
Seçim sonuçlarını yalnızca parti rekabetiyle açıklamak mümkün değil. Minnesota’da ICE’ın göçmenlere yönelik operasyonları sırasında yaşananlar, federal ajanların karıştığı ölümcül silahlı olaylar ve bunların ardından ortaya çıkan protestolar, toplumda ciddi tepkiye yol açtı.
Amerikan vatandaşı olan Renee Good ve Alex Pretti’nin federal göçmenlik görevlilerince hunharca öldürülmesi, olayların bağımsız biçimde soruşturulması konusundaki federal ve eyalet yönetimleri arasındaki ayak sürümeler, toplumdaki öfkeyi daha da büyüttü. Minnesota yetkililerinin delillere erişim konusunda federal yönetimle yaşadığı sorunlar da hukuk devleti ve hesap verebilirlik tartışmasını ülke gündemine taşıdı.
Seçmen, göçmenlik politikalarının uygulanmasını değil, hukukun ve insan onurunun göz ardı edilmesini sorguladı. Buz gibi soğukta, hukuksuzluğa karşı haftalarca sivil protestolarını sürdüren insanların gösterdiği kararlı duruş, aslında 3 Kasım’ın habercisiydi. Sandıktan çıkan sonuçları, bu tepkinin de bir yansıması olarak okumak gerekiyor.
Ekonomi: verilen sözlerin ağır faturası
Trump’ın 2024’teki zaferinde ekonominin belirleyici bir rolü vardı. Enflasyondan, hayat pahalılığından ve geçim sıkıntısından bunalan seçmen, Trump’ın fiyatları düşüreceği ve ekonomiyi düzelteceği vaadine yöneldi. Bu destek yalnızca geleneksel Cumhuriyetçi seçmenle sınırlı kalmadı; gençler, siyahlar, Latin kökenli Amerikalılar ve bazı Müslüman seçmen grupları bile Trump’a destek verdi.
Ancak ikinci Trump döneminde uygulanan geniş kapsamlı gümrük tarifeleri ve İran’la savaşa girilmesi, ekonomik beklentileri tersine çevirdi. Ticaret politikalarındaki belirsizlik, enerji fiyatları üzerindeki baskı ve savaşın maliyeti, zaten geçim sıkıntısı yaşayan Amerikalıların endişelerini artırdı.
Seçim sonrası CBS News çıkış anketlerine göre seçmenlerin yaklaşık dörtte üçü, ülkenin gidişatından memnun olmadığını söylüyordu. Ekonomi en önemli seçim gündemiydi. Seçmenler, ekonomik durum hakkında iki yıl öncesine göre daha olumsuz düşünüyordu. Ayrıca çoğunluk, İran’a yönelik kararın yanlış olduğu kanaatindeydi. Yapılan anketlere göre, 2024’te Trump’a oy verenlerin yüzde 42’si hayat pahalılığına yol açan ekonomideki yanlış politikalar nedeniyle, yüzde 15’i de İran savaşı dahil izlenen dış politika nedeniyle 2026’da desteğini geri çekti.
