Kampanya süreci boyunca anayasa değişikliğiyle
getirilecek düzenlemelerden çok siyasi kutuplaşmalar, kampanyalar arasındaki
orantısız rekabet ve parti aidiyetleri konuşuldu.Türkiye’nin geleceğinde büyük değişikliklere yol açacak,
belki de etkisi uzun yıllar hissedilecek 18 maddelik anayasa değişikliği
paketinin içeriğiyse çok az gündeme gelebildi.Diken, yarın oy kullanacak seçmenler için ‘cumhurbaşkanlığı
hükümet sistemi’ adıyla oylamaya sunulacak 18 maddelik paketin detaylarını
bir kez daha hatırlatıyor:
Meclis’te neler değişecek?
düzenlenecek. Cumhurbaşkanlığı seçimleri de beş yılda bir yapılacak. İki seçim
bir arada ve aynı gün olacak. Bu çerçevede Meclis’in bir sonraki seçimi ve
cumhurbaşkanı seçimi için 3 Kasım 2019 belirlendi, ancak erken seçim ihtimali
de sıklıkla konuşuluyor.
* Genel seçime bir yıl ve daha az kalmışsa Meclis
seçimi cumhurbaşkanı seçimi ile yenilenecek.
* Meclis, denetim yetkisini ‘meclis
araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması, yazılı soru’ yollarıyla
kullanabilecek. Ancak ‘gensoru’ Meclis’in yetkileri arasından
çıkacak.
* Bakanlar kabine dışından atanacak. Milletvekilleri,
cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakan olarak atanırsa Meclis üyelikleri sona
erecek. Bu düzenleme, ‘Hayır’cephesinin seçilmişlerin değil
atanmışların hükümetinin kurulacağı eleştirilerine neden oluyor.
* Meclis, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla
seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek. Cumhurbaşkanının seçimlerin
yenilenmesini istemesi durumunda ise önünde bir engel olmayacak ancak bu
durumda kendisinin de seçimi yenilenecek.
* Milletvekili sayısı 550’den 600’e çıkacak.
* Milletvekili seçilme yaşı 25’ten 18’e indirilecek.
Ancak askerlikle ilişiği olanlar bu kapsam dışında kalacak (Erdoğan 18 yaşında
milletvekili olanların askerlikten muaf olacağını söyledi. Dolayısıyla
düzenleme yasalaşırsa, sonradan Meclis’te yapılacak yeni bir yasal düzenlemeyle
-milletvekili seçilenlerin askerliğiyle ilişiği kalmamıştır-tarzı bir ifade
eklenmesi muhtemel).
Cumhurbaşkanı seçimi
kesilmesi şartı kaldırılacak. Böylece önceden tarafsız olan cumhurbaşkanının
partisine üye ve genel başkan olabilmesinin ya da kalabilmesinin önü açılıyor.
(Cumhurbaşkanı’na tanınan bu hak, diğer yetkilerin aksine ilk seçimi beklemeden
hemen devreye girecek.)
* Cumhurbaşkanı 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim
yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından
seçilecek.
* Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olacak, bir
kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebilecek. Ancak Meclis,
cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçimlerin yenilenmesine karar verecek olursa
cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilecek. (Anayasa değişikliğinde ilk genel
seçimlerin 2019 Kasım’da yapılmasını öngörülüyor.)
* 100 bin seçmenin imzasıyla cumhurbaşkanlığı
seçimleri için aday gösterilebilecek.
* Referandum ile yapılacak cumhurbaşkanı seçiminde
geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilecek. İlk oylamada bu çoğunluk
sağlanamazsa, oylamayı izleyen ikinci Pazar günü ikinci oylama yapılacak.
İkinci oylamaya, ilkinde en çok oy alan iki aday katılacak ve geçerli oyların
çoğunluğunu alan aday cumhurbaşkanı seçilecek.
Cumhurbaşkanının yetkileri
* Cumhurbaşkanı ‘devletin başı’ olarak
yürütme yetkisini kullanacak. Başbakanlık kaldırılacak.
* Kanunları yayımlayacak ve tekrar görüşülmek üzere
Meclis’e geri gönderebilecek. Kanunların anayasaya aykırılığı gerekçesiyle
AYM’ye iptal davası açabilecek.
* Yardımcılarını ve bakanları atayacak ve görevlerine
son verecek. Cumhurbaşkanının hastalığı ve yurt dışına çıkması durumlarında
yerine bir yardımcısı vekalet edecek ve cumhurbaşkanı yetkilerini
kullanabilecek.
* Üst düzey kamu yöneticilerini atayacak ya da
görevlerine son verecek.
* Yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname
çıkarabilecek, temel hak ve hürriyetler ile siyasi hak ve hürriyetler kararname
kapsamı dışında olacak. Kanunda açıkça düzenlenen konularda da cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamayacak. Kanunların uygulanması için yönetmelik
çıkarabilecek.
* ‘Tabii afet, ağır ekonomik bunalım, savaş,
savaşı gerektirecek durumun baş göstermesi, seferberlik, ayaklanma, kuvvetli
kalkışma, şiddet hareketlerinin yaygınlaşması’ gibi hallerde OHAL ilan
edebilecek. OHAL döneminde çıkarılacak cumhurbaşkanlığı kararnameleri, olağan
dönemdeki sınırlamalara tabi olmayacak ve bu çerçevede cumhurbaşkanı temel hak
ve hürriyetlerle ilgili kararname düzenleyebilecek.
* Bütçeyi yapacak. Bütçe kanunu, süresinde yürürlüğe
konmazsa geçici bütçe kanunu çıkarılacak.
* Ekonomik ve Sosyal Konsey, ekonomik ve sosyal politikaların
oluşturulmasında cumhurbaşkanına istişari nitelikte görüş bildirecek (Mevcut
sistemde başbakana bildiriyordu).
* Yükseköğretim Kurulu, üniversitelerce seçilen
adaylar arasından cumhurbaşkanınca atanan üyeler ve cumhurbaşkanınca doğrudan
seçilen üyelerden oluşacak.
Cumhurbaşkanının denetlenmesi
Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma
açılması istenebilecek. Meclis, soruşturma açılmasına üye tam sayısının beşte
üçünün gizli oyuyla karar verebilecek. Meclis, üye tam sayısının üçte ikisinin
gizli oyuyla Yüce Divan’a sevk kararı alabilecek (Mevcut anayasadaki
düzenlemede Cumhurbaşkanı vatana ihanet dışında bir suçtan yargılanamıyor.
Bunun için de Meclis tam sayısının üçte birinin teklifi ve beşte üçünün kabul
oyu gerekiyor).
* Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve
yetkileri ile teşkilat yapısı cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenecek.
Yargı düzenlemeleri
* Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler
kurulamayacak.
* Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun ismi Hakimler
ve Savcılar Kurulu olarak değişerek, üye sayısı 22’den 13’e, daire sayısı da
üçten ikiye düşürülecek. Adalet bakanı ve müsteşarının doğal üye olacağı
kurulun dört üyesini cumhurbaşkanı, yedisini Meclis seçecek.
* Askeri yargıdan gelen üyelerin çıkarılmasıyla
Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) üye sayısı 15’e indirilecek. Üyelerin üçünü Meclis,
geriye kalan 12 üyeyi ise cumhurbaşkanı atayacak. AYM Genel Kurulu en az 12
yerine en az 10 üyeyle toplanabilecek.
* Mili Güvenlik Kurulu’nun (MGK) yapısında da
değişiklik yapılarak, Jandarma genel komutanına yer verilmeyecek.
* Referandumda ‘Evet’ çıkması
durumunda kanunun yayın tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Meclis,
gerekli içtüzük değişiklikleri ve diğer kanuni düzenlemeleri yapacak.
* ‘Cumhurbaşkanı seçilenin partisiyle ilişiği
kesileceğine’ dair hükmün kaldırılması, askeri yargı ve
HSYK’yla ilgili maddeler değişikliğin Resmi Gazete’de yayın tarihinde yürürlüğe
girerken, cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleneceği belirtilen
değişiklikler ise yeni seçilecek cumhurbaşkanının göreve başlama tarihinden
itibaren en geç altı ay içinde cumhurbaşkanı tarafından düzenlenecek.kaynak:Diken.com
