“Yeni Yargı Reformu” paketine göre hakim isterse gerekli gördüğü belgeler için kurum ve kuruluşlara yazı yazacak ve yazılı savunma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın dosya üzerinden karar verecek. E. Hakim Kemal Karanfil inceledi.
Af ve infaz yasasında değişiklik beklentisi nedeniyle kamuoyunu uzun süredir meşgul eden Yargı Reformu Paketi, taslak olarak kamuoyuna yansıyınca af beklentisine merhem olmadığı, bununla birlikte içerisinde bir çok yasal değişiklik barındırdığı görülmektedir. Yargı Reformu Paketi ile getirilen önemli değişikliklerden biri de bazı ceza davalarında uygulanması öngörülen Basit Yargılama Usulüdür.
BASİT YARGILAMA USULÜ: SAVUNMA ALMAYA GEREK YOK
Halihazırda ceza yargılamalarının hangi usul ve yöntem izlenerek yürütüleceği hakkında düzenlemeler barındıran Ceza Muhakemeleri Kanuna göre, tüm yargılamalar duruşmalı olarak yapılmaktadır. Aynı kanunun 195. Maddesi ayrık tutulursa tüm yargılamalarda sanığa davetiye gönderilmekte, gelmezse zorla getirilmekte, hatta hakkında yakalama çıkarılmakta ve savunması alınarak karar verilmektedir. 195. Madde kapsamında kalan suçlamalar yönünden davetiye ile sanığı duruşmaya çağıran ve gelmese dahi karar verebilen mahkeme, diğer hallerde ise savunma almadan ceza verememektedir. Öyle ki, sanığa yıllarca ulaşılamasa ve dosya zamanaşımına uğrasa dahi, bu böyledir.
Yapılacak olan değişiklik ile ceza yargılamaların tümünün duruşmalı olarak yapılması uygulamasından dönülmekte ve hakime cezasının üst sınırı iki yılı aşmayan suçlara özgü olmak üzere dosya üzerinden bir yargılama yapma ruhsatı vermektedir.Bu düzenleme ile Hakim, önüne gelen iddianameyi kabul ettiğinde, suçlama üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarla ilgili ise isterse dosyanın taraflarına yazılı beyan ve savunmada bulunma hususunda onbeş gün süre tanıyacak, gerekli görürse toplanmasını gerekli gördüğü belgeler hakkında kurum ve kuruluşlara yazı yazacak ve dosya bu şekilde tamamlanınca yazılı savunma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın dosya üzerinden karar verecektir. Karar itiraza tabidir.
İTİRAZ EDEN TARAF OLMADAN DA KARAR VERİLEBİLECEK
Basit yargılama usulü ile dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda verilen karar kesin olmayıp, bu usule özgü bir itiraz yolu getirilmiştir. Verilen karara taraflardan birinin itiraz etmesi halinde yargılamaya kaldığı yerden ve duruşmalı olarak genel hükümler uyarınca devam edilecektir. Bir farkla ki, taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve karar verilir. Verilen bu karar ise niteliğine göre kesin olabileceği gibi itiraz ya da istinaf kanun yoluna da tabi olabilir.
Son dönemde yapılan yasal düzenlemelerin uyuşmazlıkların mahkemenin önüne gelmeden nihayete erdirilmesi bakış açısıyla yapıldığı tespiti kanaatimce yerindedir. İhtiyari arabulucuğun önce iş uyumazlıklarında, sonrasında ise ticari uyuşmazlıklarda zorunlu hale gelmesi ve dava açmanın olmazsa olmaz şartı olarak kabul edilmesi bu türdendir. Bahsi geçen düzenlemeler özel hukuk uyuşmazlıkları için getirilmiş olup ceza yargılamalarındaki muadili ise Uzlaşma hükümleridir. Yargı Reformu paketinde uzlaşmanın kapsamının genişletilmesi de bu tespiti doğrulamaktadır. Bununla birlikte, uzlaşma müessesi bu zamana kadar derde deva olmamış ki yasa yapıcı soruşturma aşamasına özgü seri yargılama usulü (ayrıca incelemekte yarar görüyoruz), kovuşturma aşamasına özgü ise basit yargılama usulü düzenlemesini getirmektedir.
‘YAPANIN YANINA KAR KALACAK’ ALGISINI TAHKİM EDİYOR
Uyuşmazlıkların mahkemenin önüne gelmeden nihayete erdirilmesi bakış açısıyla hareket eden yasa yapıcının ehemmiyet vermediği ve hafif addettiği suçlara konu dosyalar ya uzlaşma yolu ile kapanacak , ya da seri yargılama usulü ile özel indirimlere tabi olacaktır. Oradan da sekerse basit yargılama usulüne göre dosya üzerinden yapılacak bir yargılama ile nihayete erdirilecektir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, paraya çevirme gibi seçenek yaptırımlar ve erteleme gibi sanık lehine düzenlemeler ile infaz yasasındaki oranlar dikkate alındığında, infazı kabil olmayan mahkeme kararlarına yenilerinin ekleneceğini öngörebiliriz. Bu durum ise toplum nazarında ”yapanın yanına kar kaldığı” bir hukuk sistemi algısını tahkim edecektir.









