Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, Türkiye’de Hizmet Hareketi davalarını kökünden etkileyecek tarihi bir karara imza atarak Şaban Yasak davasında verilen Daire kararını bozdu. Mahkeme, AİHS’nin 7. maddesi (kanunsuz suç ve ceza olmaz) ile 3. maddesinin (işkence ve kötü muamele yasağı) ihlal edildiğine hükmetti.
Kararda, Türk mahkemelerinin itirafçı tanık beyanları ve “hiyerarşik konum” gerekçesiyle verdiği mahkûmiyetlerin kanunilik ilkesini ihlal ettiği vurgulandı. Hukukçulara göre bu karar, Yalçınkaya içtihadının açtığı yolu daha da genişletiyor; yalnızca ByLock değil, benzer nitelikteki sözde delillere dayanan tüm mahkûmiyetleri kapsıyor. Kararın, 150 bini aşkın kişiyi doğrudan etkileyebileceği ve TCK 314/2 uygulamasında köklü reform ihtiyacını bir kez daha ortaya koyduğu belirtiliyor.Bold Medya’da yer alan habere göre, AİHM’in tarihi kararına hukukçular, sosyal medya üzerinden yaptıkları değerlendirmelerle dikkat çekti.
Dr. Ufuk Yeşil: “AİHM tarihinde bir ilk”
Uluslararası ceza hukukçusu Dr. Ufuk Yeşil, kararın önemine dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:
“AİHM tarihinde bir ilk! AİHM Büyük Daire, tarihinde bir ilke imza atarak; Daire tarafından oybirliğiyle verilen bir kararla (Yasak/Türkiye) ilgili 7. maddeden ihlal verdi. Büyük Daire ayrıca AİHS’in 3. maddesinin de ihlal edildiğine karar verdi.”
Yeşil, kararın özünü şu sözlerle özetledi:
“Bireyselleştirilmiş değerlendirme yapılmadan ve suçun unsurları gösterilmeden, varsayımlara dayalı kabullerle kimseye ceza verilemez.”
Bir diğer paylaşımında ise şu vurguyu yaptı:
“AİHM Büyük Daire: Suçun manevi unsuru ortaya konulmadan ceza verilemez. Bir kişinin örgüt üyeliğinden cezalandırılabilmesi için, suçun manevi unsurunun o kişi açısından nasıl ve ne şekilde gerçekleştiği gösterilmelidir. Belirlenmiş tarihler esas alınarak ve varsayımlarla kişiye ceza verilemez.”
Yeşil, Yalçınkaya sonrası çizginin devam ettiğini belirterek, delil sayısının çokluğunun değil, içeriğinin önemli olduğunun altını çizdi.
Ali Kadıoğlu: “17 Aralık miladı çöpe atıldı”
Hukukçu Ali Kadıoğlu (Justali), kararın ne anlama geldiğini herkesin anlayabileceği şekilde şu sözlerle özetledi:
“Örgütün amacını, yani cebir ve şiddete bulaşacağını bildiği açıkça ispat edilemeyen kişiler; kod adı kullansalar, 17 Aralık sonrasında cemaat bağlantısını sürdürseler, hatta ‘Büyük Bölge Talebe Mesulü’ gibi görevler alsalar dahi, bunlar yalnızca cemaat içinde yer aldıkları için cezalandırılamaz.”
Kadıoğlu’na göre Büyük Daire’nin mesajı açık:
“Hakkında 100 tanık olsa da, kod adı kullansa da, cemaat içinde görev alsa da; kişinin cebir ve şiddet amacını bildiğini ispatlamalısın.”
Bu kararla birlikte 17 Aralık miladının geçerliliğini yitirdiğini vurgulayan Kadıoğlu, Yasak’a atfedilen fiillerin 2014 yılında da devam ettiğine işaret etti. Gerekçeli karar açıklandığında daha ayrıntılı değerlendirme yapacağını belirtti.
Brüksel Hukuk Merkezi: “Kanunsuz ceza olmaz ilkesi ihlal edildi”
Brüksel Hukuk Merkezi, kararın ardından yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:
“AİHM Büyük Daire, Yasak/Türkiye kararında Daire kararını bozdu. Türk mahkemelerinin itirafçı tanık ifadeleri ve hiyerarşik konum gerekçesiyle verdiği mahkûmiyet, ‘kanunsuz ceza olmaz’ ilkesini ihlal etmektedir.”
“Hukuki belirlilik açısından bir zafer”
Hukukçular tarafından kurulan SavunmaHakkı platformu da kararın önemine dikkat çekti:
“AİHM Büyük Daire, Yasak v. Türkiye kararını açıkladı: Türkiye mahkûm edildi. Mahkeme, ‘kanunsuz suç ve ceza olmaz’ (Madde 7) ve ‘işkence yasağı’ (Madde 3) ilkelerinin ihlal edildiğine hükmetti. Bu karar, hukuki belirliliğin ve bireysel ceza sorumluluğunun bir zaferidir.”
Açıklamada, Yalçınkaya kararından sonra gelen bu ikinci Büyük Daire kararının, Hizmet Hareketi’ne yönelik yargılamalarda kullanılan delillerin yeniden değerlendirilmesi zorunluluğunu ortaya koyduğu vurgulandı.
Levent Mazılıgüney: “Yaşatılan mağduriyetlerin özeti”
Hukukçu Levent Mazılıgüney, ihlal oy dağılımlarına dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yaptı:
“11’e 6 oyla AİHS’nin 7. maddesinin, 9’a 8 oyla da 3. maddesinin ihlal edildiğine karar verildi. AİHM Başkanının kısa karar açıklaması bile, yargımızın içine düştüğü vahim durumun ve yaşatılan mağduriyetlerin özeti niteliğinde.”
Av. Gizay Dulkadir: “Manevi unsur somut şekilde ispatlanamadı”
Avukat Gizay Dulkadir ise kararın hukuki sonuçlarını şöyle özetledi:
“AİHM Büyük Dairesi, başvurucu Şaban Yasak’ın örgüt üyeliğine ilişkin mahkûmiyetinde AİHS’nin 7. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi. Türk mahkemelerinin, başvurucunun örgütün terör niteliğini bildiğini ve bu bilinçle hareket ettiğini somut şekilde ispatlayamadığı tespit edildi.”
