Prof. Dr. MEHMET EFE ÇAMAN-tr724.com
Gülen Cemaati nasıl kavramsallaştırılmalı? Kendisini nasıl algıladığından önce, bunu siyaset bilimi ve sosyoloji kavramlarıyla açıklamak sanırım metodolojik olarak daha doğru ve objektif bir yaklaşım olur. Bunun dışında, rejim nasıl bir algıya sahip ve bu algı, bilimsel sınıflandırma ve tanımlama ile ne derece çelişiyor, bunu ortaya koymalı. Bunun sonrasında, Cemaat’e yönelik yapılan topyekûn takibat politikası ele alınmalı.Gülen Cemaati, kendisini “Hizmet Hareketi” olarak adlandırıyor. Hareket ne demek o halde? Sosyolojik tanımına göre hareket, bir hedef doğrultusunda çalışan organize aktiviteler bütünü olarak tanımlanıyor. Örneğin insan haklarını destekleyen, kadın hakları talep eden, asgari ücretin yükseltilmesini hedefleyen, ya da askerliğin zorunlu olmaması gerektiğini savunan hareketler olabilir. Yine, bir dini ya da bir dinin belli bir yorumunu yaymaya çalışan bir hareket de düşünülebilir. Sosyal hareketler ya da politik hareketler olabildiği gibi, dini veya mezhepsel motivasyonlu hareketler de vardır. Aynı zamanda ideolojik hareketler de mevcuttur. Mesela Milliyetçi Hareket, siyasal bir parti olarak hukuki kişilik kazanmış da olsa, kendisini halen bir hareket olarak anlamlandırıyor. Örneğin MHP üyesi olmayan biri, ideolojik bakımdan ya da kimliğinde oynadığı rol perspektifinden pek ala Milliyetçi Hareket içerisinde yer alan biri olarak görülebilir. Hareketler anomik gruplardır. Anomik grup terimi, gevşek ilişkilerle bir arada bulunan, hatta bazen geçici bir süreliğine bir araya gelen çıkar grupları olarak tanımlanabilir. Aynı zamanda hareketler kurumsallaşmamış – ya da hukuki / tüzel kişilik kazanmamış – gruplar olarak da görülebilir. Uzun süreli çıkarlar, ortak beklentiler ve idealler zemininde bir araya gelmiş insanlardan oluşurlar. Bu özel bağların olması, bu ikinci grup tipini daha sürekli kılar. Yani hareketler, her iki türde grubu da içerir. Kimi kısa süreli, belirli sınırlı hedefler için bir araya gelen insanlardan oluşur, kimi uzun süreli, kalıcı ilişkiler üzerine inşa edilir. Her ikisinin de zemininde çıkarlar olmasına karşın, birincisinde çıkarlar geçici, ikincisinde ise ortak değerlere ve ideallere dayanmaları bakımından kalıcıdır. Tüm bunların kişisel bakımdan tercihlerle ve öz-tanımlamalarla bağlantılı olduğunu söylememe gerek var mı? Yani bir harekete ait olan kişi, hareketteki rolü, işlevi, harekete katkısı veya hareketten beklentisi bakımlarından diğer hareket mensuplarından farklı olabilir. Örgütlü gruplar, üçüncü kategorimiz olsun. Bunlar oldukça geniş bir çerçevede tanımlanabilir. Gönüllülük ilkesi ile bir araya gelen düzenli gruplar olmaları bakımından, hareketlerin kapsamına oldukça belirgin bir şekilde girerler. İnsan hakları grupları, etnik temele dayalı dernekler veya dini vakıflar gibi yapılar, bu çerçevede ele alınır. Görüldüğü üzere, hareketler farklı gruplar olarak tanımlanabilir. Daha doğrusu farklı beklentiler ve hedeflerle, birbirinden farklı süreler için, birbirinden farklı işlev ve görevlerle bir araya gelen insanlardan oluştuklarından, yeknesak değildirler. Örnek olarak, yukarıdakine sadık kalmak için, yine Milliyetçi Hareket’i ele alalım. MHP genel başkanı veya milletvekili ile, bir mahallede ülkücü kahvehanesine takılan 17 yaşındaki delikanlı, stadyumda bozkurt işareti yapan minik kız çocuğu veya Hrant Dink’i katleden alçak kişi, Milliyetçi Hareket’e mensup olarak görüyor kendini. Dahası, toplum bu insanları sınıflandırırken, onlardan Ülkücüler olarak söz ediyor, ya da Milliyetçiler diyor. Daha da ileri gidecek olursak, BBP’ciler, Nizam-ı Âlem Ülkücüleri, Alperenler vs. birçok alt grup, yine kendisini Milliyetçi Hareket’e ait hissedebilir. Hareketlere bağlılık, merkezi örgütlenme yapılarına indirgenmiyor. Çok daha geniş bir tabana yayılıyor.
Gelelim Hizmet Hareketi denen Gülen Cemaati’ne
İçinde birbirinden farklı kurumsal çatılar bulunduran bir hareket olduğundan şüphe yok. Vakıflar, bankalar, özel okullar, farklı hükümetlerin yetki alanlarına giren (yani farklı devletlerin sınırları içinde olan) dernekler, eğitim kurumları, üniversiteler, gazeteler vs. bu harekete tasnif ediliyor. Dahası, içinde bu kurumlarda maaş karşılığı o kurumlardan birinde çalışan biri olabileceği gibi, gönüllülük esasına göre görev alan veya sadece bir konserin organizasyonunda fotoğraf çeken, yemek servisi yapan, güvenlik görevlisi olarak çalışan ve bir sonraki faaliyette yer almayan kimseler de bu hareketle ilintili olarak kabul edilebilir mi? Tanım çok geniş! Mesela Bank Asya’da şube müdürü olarak görev yapan Mehmet Bey, daha önce görev yaptığı Deniz Bank’tan transfer edilen profesyonel bir bankacı olsa da, acaba Gülen Cemaati veya Hizmet Hareketi mensubu olarak mı ele alınmalı? Diyebiliriz ki, gönül bağı vardıysa, ya da sonradan oluştuysa, neden olmasın? İşte tam olarak bundan bahsediyorum ben de zaten, hareketlere aidiyet meselesinden söz ederken! Tam olarak! Nasıl bileceğiz “gönül bağı” var mı yok mu? Ölçülebilir bir şey midir “gönül bağı”? Evet, hareketlere bağ olmalıdır. Ortak hedefler mesela. Nedir ortak hedef? Moğolistan’da matematik öğretmek mi? Yoksa Galatasaray’da santrfor olarak Avrupa gol kralı olmak mı? Sohbetlere katılmak mı, yoksa “Cemaat gazetesinde” tuvalet temizlemek ya da yazı yazmak mı? NBA takımı New York Nicks’te ilk beşe çıkmak mı, yoksa Bank Asya’dan ev ya da araba kredisi çekmek mi? Hareketlerin kimlik kartı olmuyor! Milliyetçi Hareket’in var mı?








