İlahiyat profesörü Suat Yıldırım, 13 Ekim 2007 tarihindeki 1428 Ramazan Bayramı münasebetiyle 138 İslam âliminin Papa XVI. Benedikt başta olarak Hıristiyan âleminin başta gelen bütün dinî liderlerine gönderdiği “Aramızdaki Ortak Kelime” başlıklı mektubu analiz etti.
Samanyolu Haber’de yayınlanan yazıda Suat Yıldırım şunları ifade etti:
Papa Cenaplarına Mektup: Aramızdaki Ortak Kelime
Yüz otuz sekiz İslam âlimi Papa XVI. Benedikt başta olarak Hıristiyan âleminin başta gelen bütün dinî liderlerine 13 Ekim 2007 tarihinde 1428 Ramazan bayramı münasebetiyle “Aramızdaki Ortak Kelime” başlıklı bir açık mektup gönderdiler (Mektubun metni için bkz. www.acommonword.com Web sitesi).
Özetle şöyle dediler: Müslümanlar ve Hıristiyanlar dünya nüfusunun yarısından fazlasını oluşturuyorlar. Bu iki ümmet arasında barış ve adalet olmaksızın dünyada kayda değer bir barış mümkün değildir. Şu halde insanlığın geleceği Müslümanlarla Hristiyanlar arasında barışa bağlıdır. Bu barışın ve karşılıklı anlayışın temeli esasen mevcuttur. Bu iki dinin temeli olan prensiplerde zaten bulunmaktadır. Onlar da Tek Allah’ı ve beraber yaşadığı insan kardeşini sevmek esastır. Bu prensipler İslam’ın ve Hristiyanlığın kutsal metinlerinde defalarca ifade edilmiştir. Allah’ın birliği ve O’nu sevmenin gerekli olduğu, keza komşusunu sevmenin gerekliliği, İslam ile Hristiyanlığın ortak zeminini teşkil etmektedir. Mektup bundan sonra, ayet ve hadislerden, keza İncil metinlerinden bu konudaki metinleri iktibas eder.
Bu mektubun arka planında tam bir yıl önce 13 Ekim 2006’da Papa XVI. Benedikt’e 38 Müslümanın gönderdiği açık mektup bulunmaktadır. Papa 12 Eylül 2006’da Almanya’da Regensburg Üniversitesinde “İman, Akıl ve Üniversite” başlıklı konferansında, Bizans imparatoru Manuel II. Palailogos’un Hz. Peygamber (aleyhisselam) hakkında çok olumsuz ve yanlış bir cümlesini naklettikten sonra onu destekler mahiyette konuşmasına devam etmişti. Bunun üzerine dünyanın çeşitli yerlerinde Müslümanlar Papa’yı protesto etmiş, Müslümanlarla Hristiyanlar arasında gerginlikler ortaya çıkmıştı. Devrin Türkiye Diyanet Başkanı Muhterem Ali Bardakoğlu onun konuşmasını “düşmanca ve ön yargılı” bularak kınayan bir demeç vermişti. Bir dönem Papalık İslam İlahiyat Fakültesinde akademisyen olan Arif Ali Nayid de ciddi bir beyanda bulunmuştu.Tüm Arap ülkelerinin toplam nüfusundan daha fazla olan Endonezya ve Malezya’da İslam’ın yayılmasında hiçbir Müslüman ordunun girmediğini, Müslüman ülkelerin hemen hepsinde günümüze kadar Hristiyan azınlıkların devam ettiğini ve fakat Katolik hakimiyetinden sonra İspanya’da Müslümanlara ve Yahudilere soykırım uygulandığını dile getirmişti. Mezkûr mektupta ılımlı ve nazik bir dil kullanılmasına rağmen Papa’dan özür beklentisi sonuçsuz kalmıştı.
“Aramızdaki Ortak Kelime” metni, Katolik Hristiyanlığın lideri aynı Papa Cenapları ile, baş tarafında adlarını ve ünvanlarını saydığı tüm Hıristiyan din liderlerinin şahsında bütün Hıristiyanlara nazik ve anlayışlı bir üslup ile hitap etmektedir. Kapsamlı bir değerlendirme yapacak olursak bu metin hakkında şunu ifade etmemiz daha isabetli olacaktır: Her ne kadar Papa XVI. Benedikt Cenaplarının bir yıl önceki olumsuz ve yanlış beyanı üzerine hazırlanmış olsa da, âdeta böyle bir şey söz konusu olmaksızın , şu ayet-i kerimeden yola çıkarak Hristiyan âlemine nazikâne ve anlayışlı bir davetiye durumundadır: “De ki : “Ey Ehl-i Kitap! Gelin, bizimle sizin aramızdaki şu ortak kelimede (kelimet-in sevâ-in) karar kılalım: “Allah’tan başkasına ibadet etmeyelim. O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım. Kimimiz kimimizi Allah’tan başka rab edinmesin. Eğer bu daveti kabul etmezlerse ‘Bizim, Allah’a itaat eden müminler olduğumuza şahit olun!’ deyin” (Âli İmran sûresi, 64). Bazı müfessirler bu ayeti açıklarken teolojik bir tartışmaya geçmişlerdir. Fakat bu mektubun gayesi polemik yapmak veya teolojik farklılıklar üzerinde durmak olmayıp onun yerine, daha büyük bir iyiliği gerçekleştirmek amacıyla ortak noktalar üzerinde durmaya gayret etmektir . (Metnin yazarları Hristiyanlığa reddiye tarzındaki yorumlara yer vermemişlerdir. Kendisi de Aramızdaki Ortak Kelime’nin etkin isimlerden biri olan Joseph Lumbard’a göre her ne kadar tarihte reddiyeci yaklaşım baskın olmuş olsa da bu yegâne değildir ve “Kur’an’ın çoğu ayetinde olduğu gibi bu ayeti anlamanın da pek çok yolu vardır.” Lumbard bu görüşünü teyit amacıyla işârî müfessirlerden Âlusi’nin (ö. 1854) ve Faslı Şazeli şeyhi İbn AcÎbe’nin (ö. 1809) mezkûr ayet yorumuna yer verir).
138 âlimin hazırladığı ortak metin Hıristiyanlık dünyasının 42 yıl önce İslam alemine gönderdiği mesaja gecikmiş bir cevap durumundadır. Dünyanın her tarafından gelen iki binden fazla din yetkilisinin katıldığı II.Vatikan konsili 1965 yılında, tarihinde ilk defa Müslümanlık hakkında resmen bir açıklama yapmıştı. Asırlarca süren olumsuz tavırdan sonra, ihtiyatlı bir üslupla kaleme alınmakla beraber, İslamî değerleri takdir eden, netice itibariyle olumlu, bir el uzatma mesajı vermişti. Çeşitli etkenlerin tesiri altındaki İslam dünyası bu mesaja yetkili bir cevap vermemişti. Bu tesirleri tahlil etmek başlı başına bir konudur. Biz “Kiliseyi Müslümanlarla Diyaloğa Sevk eden Sebebler” başlıklı tebliğimizde bunları ele almıştık (İstanbul, Marmara Üniv.İF II. İslâm İlimleri Kongresi, 18-20 Eylül 1981).
Onun içindir ki konuyu yakından takip eden John Esposito, Thomas Michel gibi uzmanlar, bu metni 42 yıl önceki mesaja verilen ilk cevap olarak değerlendirmişlerdir. Daniel Madigan: “Bu metin Müslümanların teolojik diyaloga girmede âciz olduğu görüşünü yıkmıştır. Ayrıca bu, Müslümanların görüş birliğinin sağlandığı önemli bir belge olmuştur. Zira metin sadece Müslümanlarla Hristiyanları değil, Müslümanları kendi içinde de birleştirmiştir. Dört Sünnî mezhep, keza Şîa, Zeydiyye, İbadiye ve tasavvuf temsilcilerinden oluşan, icma denebilecek bir yapı bu metne imza atmıştır. Mısır Diyanet Başkanı Ali Cum’a, M. Said Ramazan el-Bûtî, Seyyid Hüseyin Nasr, Bosna’dan Mustafa Ceriç, İngiltere’den Tim Winter (Abdülhakim Murad) bunlar arasındadır. İmza sahipleri ülkelerinde önemli dinî, sosyal ve ilmî statüde ön safta yer almaktadırlar.
Bu metin Müslümanlarla Hristiyanlar arasında dinî inanç farklılıklarını inkâr etmeksizin çok sayıdaki ortak taraflar üzerinde buluşmayı, böylece dünya barışına hizmet etmeyi amaçlar. Allah’ın birliği, Allah sevgisi ve birlikte yaşadığımız insanları sevme gibi üç müşterek temel konu etrafında birleşmeye çağırır. Önce Kur’an-ı Hakim’den tevhid hakkında bazı ayetler zikr edilir. Peşinden Kitab-ı Mukaddes’ten tek İlah inancı konusunda cümlelere yer verilir. Her iki Kitaptan ibadetin yalnız tek İlaha yapılmasına dair ayetler vurgulanır. Allah’ı sevmenin gereği hakkında dînî metinler nakledilir. Üçüncü bölümde de birlikte yaşadığımız insanları sevmenin gerektiğine dair metinlere yer verilir. Sonuç olarak ise her iki kutsal kitabın da Allah’ın birliğine, yalnız tek İlaha ibadete ve birlikte yaşadığımız insanları da sevip iyi davranmaya çağırır. İnsan sevgisinden maksat “adalet” ve “inanç özgürlüğü”dür. Kendisi için istediğini, başkası için de istemektir. Diğer taraftan İslam ve Hristiyanlık arasındaki farklı tarafları da vurguladıktan sonra, Hristiyanları ortak söylemler etrafında bir araya gelmeye davet eder. Şöylece sona erer: “Farklılıklarımızın aramızda nefret ve çekişme çıkarmasına izin vermeyelim. Birbirimizle ancak doğruluk ve iyi işlerde yarışalım. Bir birimize karşı saygılı, dürüst, adaletli ve şefkatli olalım. Gerçek barış, uyum ve karşılıklı iyi niyet içinde yaşayalım”.








