“Kin, nefret, düşmanlık ülkeyi ve insanları sarmış durumda. Siyasetin kirlenmiş, insansızlaşmış nefret dili artık işe yaramıyor. İnsanların yüreğine dokunmak, yüreğimizi birbirimize açmak gerekiyor. Ben edebiyatın gücüne hâlâ inanıyorum.”
Oya Baydar bir romancı, öykücü; aynı zamanda bir aktivist, eylemci, gazeteci… Uzun zaman sosyalist siyasetin içerisinde yer almış, bu uğurda tutuklanmış, sürgün yaşamış bir isim. Oya Baydar, ülkenin doğusunda yaşananlar sıcaklığını koruyorken; savaş naralarının bütün sesleri bastırdığı bir zamanda değerli bir işe girişti. Diyarbakır’da yaşanan çatışmaları, hendek savaşlarını, ölümleri, acıları kendi tanıklığıyla ‘anlatı’ya dönüştürdü. “Surönü Diyalogları” ile bir barış çığlığı atan Baydar’la Türkiye’nin meselelerini konuştuk.
Sur’da yaşananları kaleme aldığınız son kitabınızda bir çığlık atıyorsunuz. Aynı tonu t24’teki yazılarınızda da görmek mümkün. Artık konuşarak kimse kimseye sesini duyuramıyor mu?
Silah sesleri, ölüm çığlıkları, nefret haykırışları arasında barışın, kardeşliğin, vicdanın sesini duyurmak çok zor. Birbirimizle konuşma, anlaşma imkânımız gitgide azalıyor. Surönü Diyalogları’nı tam da bu yüzden; sağırlaşmayı, diyalog ve yürek kopmasını aşabilmek için yazdım.
Ülkedeki siyasal iklimin vardığı nokta mı bu türlü konuşmaya itiyor?
Kin, nefret, düşmanlık ülkeyi ve insanları sarmış durumda. Siyasetin kirlenmiş, insansızlaşmış nefret dili artık işe yaramıyor. İnsanların yüreğine dokunmak, yüreğimizi birbirimize açmak gerekiyor. Ben edebiyatın gücüne hâlâ inanıyorum.
Sözünüz yerine ulaşıyor mu peki?
Her ses bir yankı bulur, mesele sesi ulaştırabilmekte. Kendimi; bütün çifte standartları ve milliyetçiliği reddeden, ama’sız barışçı, özgürlükçü bir azınlığa mensup hissediyorum.
Yalnız kaldığınızı düşünüyor musunuz?
Evet; azınlığız ama yalnız değiliz. Hâlâ insana ve vicdana inanıyorum.
Türkiye’nin gidişatıyla ilgili; Saray’dan ve iktidardan rahatsızlığını dile getirenler az değil fakat bir o kadar da -belki daha fazlası- memnun olan ya da memnunmuş gibi yapan bir kitle var?..
Geniş kitleler, her yerde ve her zaman güçlü olana, iktidara yakındır. Özellikle biat ve tevekkül kültürünün etkisindeki muhafazakâr kesimlerde bu yakınlık daha belirginleşir. Kitleler; yani “normal yurdum insanı” sizin/benim endişelerimi duymaz. Temel ihtiyaçları karşılandığı sürece, “beni sokmayan yılan bin yaşasın” mantığıyla, ülke diktatörlüğe doğru mu gidiyor, yargı erki berhava mı edildi, özgürlükler kısıtlanıyor mu: kitlelerin pek umurunda olmaz. Ayrıca güvensizlik ortamı, istikrarsızlık, çeşitli korkular, kitleleri güçlü sandıkları Reis/Führer/Şef çevresinde toplar. Buna bir de dev bir propaganda ve bilinç çarpıtması operasyonunu ekleyin… Bence “memnuniyet”ten değil “zorunlu rıza”dan söz etmemiz gerek. Gidişatın olumsuzluğu, hatta vahameti konusunda yanıldığımı sanmıyorum.
Sizi bu iktidarda en çok ne rahatsız ediyor?
Bu iktidarın beni en çok rahatsız eden yanı, tek adamın keyfî uygulamalarının norm haline getirilmesiyle totaliter bir toplumun hedeflenmesi. En tepeden başlayan lümpen dilin, nefret söyleminin kitlelere yayılarak toplumu cepheleştirmesi, çürütmesi, vicdan ve ahlâk erozyonu yaratması.
Türkiye’nin sorunu Erdoğan’da mı düğümleniyor?
Bu; Erdoğan’ı da aşan bir zihniyet ve bu zihniyet temelinde bir rejim değişikliği sorunu. Ne var ki, bu zihniyet ve siyaset tarzı Erdoğan’da somutlanıyor. Tarihte kişinin rolü önemlidir. Mesela İkinci Dünya Savaşı kaçınılmazdı ama Hitler olmasaydı Yahudi soykırımı olmazdı. Erdoğan’ın kişiliğinin ve partisi üzerindeki mutlak otoritesinin vahim gidişattaki payı görmezden gelinemez.
Gerek Ergenekon davaları sürecinde gerekse 2010 referandumunda “yetmez ama evet” diyerek AK Parti’ye destek vermiştiniz. Pişman mısınız?
“Yetmez ama evet” meselesi başıma bela oldu, ulusalcı kesimlerde de siyasî değil, psikolojik bir hastalığa dönüştü. “Sol” mahalleye, ulusalcılara, demokrasiyi sadece kendileri için isteyen seçkincilere, istemezükçülüğü muhalefet sananlara yetmez ama evet’in anlamını anlatmak mümkün değil.
Neden?
Kökü çok derinlerde olan bir yenilmişlik duygusu içindeler ve bu yenilginin nedenleri üzerine düşünmek yerine, ağırlığını farklı düşünenlere yükleyerek rahatlıyorlar. Ben AKP’ye hiçbir zaman oy vermedim, parti olarak desteklemedim. Sosyalist kökenimden, dünya görüşümden, kültürel kodlarımızın farklılığından tutun da ateist olmama kadar, bu çizgi ve ideolojiyle kan uyuşmazlığım var.
BİR ÖZELEŞTİRİ YAPMAM GEREKİYORSA…








