Gazeteci
Cengiz Çandar, Türkiye’deki duruma ilişkin, “Allah beterinden saklasın,
çünkü daha kötüsünü görmedik. Erdoğan zulüm uyguluyor, zalim biri. Gezi olaylarında Erdoğan tarafından takınılan tavırda, zulüm uygulayabileceğini, iktidarın zalim olabileceğini görebildik.” dedi.
Yeni Özgür Politika’dan Fehmi Katar’ın sorularını
yanıtlayan Çandar, “Türkiye’de demokrasi ile yakından uzaktan alakası
olmayan kaba bir baskı rejimi var. Amiyane tabiriyle ‘Allah beterinden
saklasın…’ çünkü daha kötüsünü görmedik” ifadelerini kullandı.Çandar,
Türkiye’deki durumu, “Allah beterinden saklasın, çünkü daha kötüsünü
görmedik. Erdoğan zulüm uyguluyor, zalim biri” sözleriyle ifade etti.
Röportaj şu şekilde devam ediyor:
– AKP’nin
son 15 yılını özetleyip bugününe baktığınız zaman gördüğünüz nedir?
AKP’nin yola çıktığı günlerle ilişkisi
kalmadı. AKP siyasi partiden ziyade davası olmayan, iktidarda kalmaktan başka
bir amaç taşımayan, liderinin her türlü arzusuna boyun eğmeye kendini mecbur
hisseden bir çıkar konfederasyonu oldu. Kendilerinin de söylediği metal
yorgunluk, iktidar yorgunluğu yaşıyor. Davalarını kaybetmiş olmanın yol
açtığı ve çok da meşru olmayan bir yükümlülüğün altına girmiş olmalarının
içlerinde yarattığı ağırlık altında ezilmiş, enerjisi olmayan, yaşlanmış,
geleceği olmayan bir grup…
– Bunu
söylerken sadece AKP’nin yöneticilerini mi kastediyorsunuz? Çünkü onları
destekleyen ciddi bir kitle de var?
Onları destekleyen bir kitlenin olduğu
şüphesiz. Yalnız o kitlenin niye desteklediği, ne kadar olduğu, desteğin
nereden kaynaklandığı, ne kadar sürebileceği ciddi bir sosyolojik araştırma ve
tartışma konusu. Bu desteğin çok büyük bir bölümü Tayyip Erdoğan’ın şahsı,
şahsiyeti, karizmasıyla ilgili.
Bir de iktidarın nimetlerinin sağlandığı
bir paylaşım ile geniş bir insan kitlesinin bir çıkar kesişmesi, çıkar
ortaklığını becermesi ile geliyor. Bu da kurumsallaşma ile değil tek lider
kişiliği üzerinden gerçekleşen bir durum; dünyanın her yerindeki örnekleri
gibi. Bu anlamda Tayyip Erdoğan çok önemli bir figür. Dolayısıyla AK Parti’yi
destekleyen AKP’nin kitlesi; AK Parti deyince çok aklamış gibi oluyorum, onun
için AK Parti kelimesini çok uzun zamandır kullanmak yerine AKP demeyi daha
uygun buluyorum.
AKP’nin bu büyük sayılması gereken
kitlesi, AKP’nin programı, ilkelerinden ziyade; iktidar paylaşımının getirdiği
dürtülerle o tek liderin etrafında kenetlenmiş bir manzara var. Denklemin
içinden Tayyip Erdoğan’ı çekip çıkardığın zaman AKP devam eder mi? Etmez, AKP
yok olur. AKP büyük biçimde Erdoğan’ın ismiyle artık iç içe geçmiş bir parti. Tayyip
Erdoğan bir lider için gerekli olan, nasip olabilecek, bayağı geniş bir kitle
desteğine sahip. Bunu görüp, kabul etmek lazım.
Yalnız bu desteğin böyle olmasında
onun kendi özelliklerinin de rolü var hem de iktidar nimetlerini ustalıkla
edinmiş, bunu paylaşan geniş bir kitle var. Onun sayesinde olan bir şey; yoksa
partinin MKYK’siymiş, yok Parti Meclisiymiş, parti tüzüğü, yönetmeliği ile
sağlanmış değil.
–
Demokrasi adına olumlu anlamda motive eden kalemler arasındaydınız. Sizin için
asıl kırılma noktası neydi ?
Ben bunu yazılarımda da dile getirdim. Ben,
hiçbir zaman AKP’li olmadım. AKP’yi, askeri vesayeti zayıflatacağı,
zayıflatıyor göründüğü ölçüde, AB kapılarını zorladığı ve bunu yaparken de
özgürlükleri genişletme mecburiyetinde kaldığı için destekledik. Ama açıkçası
AKP’li olmadık. Benim de dahil olduğum insan grubu, bir güzergahı, bir hedefi,
bir amacı destekliyorduk.
AKP ile yollarımızın bir dönem kesiştiğini
söyleyebilirim ama zaten AKP’li olmadığımız için hem ideolojik hem de ruhi bir
mesafe vardı. Bir de memnuniyetle söyliyeyim ki, parasal çıkarlarla falan
hareket eden biri olmadığım için de AKP’nin o cazibesiyle hiç ilgilenmedim.
Nereden baksanız, 68 kuşağıyız biz. Dava gibi kavramlarla kişiliği inşa edilmiş
biriyiz. Uzun süre Filistin mücadelesinin bir ferdi oldum. Yani benim kişilik
okulumda, terbiyemde öyle para, pul, sıfat, imkan, müteahhitlik gibi şeyler
yok, olamaz. Dolayısıyla var olan mesafe bir gün kopmaya müsaitti.
– Bu kopuş
noktası nereden oldu?
Bu biraz da evrimsel oldu. 2007’den sonra
yavaş yavaş, 2010’dan sonra hızlanarak oldu. 2011 seçimlerinden sonra, yüzde 50
aldıktan sonra Türkiye’ye müthiş bir demokratik alan açma seçeneğini
yakalamışken, tam tersine tek adam ve baskı yönetimini seçti. Ondan sonra zaten
iyice mesafe açıldı. Ama illa geri dönülmez, tekrar köprüler kurulamaz an neydi
diye sorarsanız, Gezi olayları diyorum. Bunu da yazdım. Sebebini de çok açık
şekilde açıklıyorum; Gezi olaylarında Erdoğan tarafından takınılan tavırda,
zulüm uygulayabileceğini, iktidarın zalim olabileceğini görebildik.
Benim zalimlerle bir işim yok, ben
hayatı zulme karşı olmuş biriyim. Eğer bir yanılgı olduysa, ben Erdoğan’ın
zalim olabileceğini hiç düşünmemiştim açıkçası. Bu, benim için aynı zamanda
büyük bir hayal kırıklığıydı. Bir sürü insan nasıl düşünemezsin diye itiraz
edebilir, ama itiraf edeyim ki düşünmedim, düşünemedim, aklıma gelmedi. Ama
Gezi bana bu iktidarın ve bu iktidarın başındaki kişinin zalim olabileceğini
gösterdi. Zalimlerle işim olamazdı. Vedalaştık, ‘görüşürüz’ de demedik,
‘elvada’ dedik.
– O
süreçten 15 Temmuz’a kadar zaten artık evrimsel değil de devrimsel
diyebileceğimiz şeyler oldu. En son 15 Temmuz’da da AKP’nin o zamana kadar
ortaklaştığı Gülen ile çatışması oldu. Bu iki eski ortağın çatışması sizin için
ne ifade ediyor?
Bu, öyle bir iki cümle ile
cevaplandırılacak bir soru değil, söyleyebileceğim birkaç şey var. Gülen
hareketinin yargı ve polis içinde kilit noktaları ele geçirip, özellikle Kürt
sorunu konusunda son derece olumsuz rol oynadığını KCK operasyonlarının esas
olarak onların işi olduğunu o zaman da biliyordum. Hatta, ben direkten döndüm,
beni de içeri atacaklardı; Gülenci polisler, Gülenci yargı üzerinden KCK
operasyonlarıyla içeri girmek üzereydik.
Oslo görüşmelerinde, PKK ile
görüşmelerde yer almış MİT Müsteşarı’na yönelik operasyon yapıldığında karşı
çıktım; böyle şey olmaz dedim. Siz bir gizli istihbarat örgütüne, gizli
faaliyetinden dolayı böyle saldırırsanız, o devletin kapısını kitleyin gidin.
Yani ilkesel olarak olmaz. Örgütün yaptığını beğenin, beğenmeyin o ayrı bir
mesele. Olacak bir iş değildi. Bunun Erdoğan’a yönelik bir hamle olduğunu ve
bir darbe potansiyeli taşıdığını, buna karşı çıkmak gerektiğini söyledim.
GÜLEN CEMAATİ DENDİLDE AMA FBI KENDİSİ BİZZAT YAPTI
Meşhur 17-25 Aralık, ki 15 Temmuz’dan
önemli ve bizzat Erdoğan tarafından milat denildi, bir tür darbe girişimi
miydi? Evet, öyleydi. Ama zaten aralarında savaş başlamıştı, kılıçlar
çekilmişti. Gülen hareketinin en önemli varlığı sayılan okullara yönelmişlerdi.
Karşılıklı savaş ilan edilmiş, kılıçlar çekilmiş, biri bir hamle yapıyor, öbürü
başka bir hamle yapıyor; savaş halindeydiler.
17-25 Aralık bu genel savaş halinin
bir aşamasıydı; Gülencilerin Tayyip Erdoğan’ı devirme hamlesiydi. Fakat devirme
hamlesi için sundukları delillerde, iddialarda gerçeklik var mıydı, evet
vardı.
Şimdi bu Zarrab davası ile
Amerikalıların kendi yaptıkları dinlemelerle delilleri elde ettiler. Gülenciler
devlet içinde sızmış, ‘FETÖ işi’ deniliyor ama ABD’nin kendi teknolojik
imkanları ile FBI gibi kuruluşlar aracılığıyla bizzat kendilerinin o dönem
dinlemeler yaptıkları ortaya çıktı. İşte o tapeler şimdi davada kullanılıyor.
Türkiye’de basın, ifade özgürlüğü kalmadığı için Türk medyasına yansımıyor
bunlar, ama internet medyasından, oradan buradan öğreniyoruz.
O Yüzden, 17-25 Aralık ikili bir
durumdu. İddialar doğru muydu? Doğruydu. Peki bu iddiaları kullananlar
Erdoğan’ı devirmek istiyorlar mıydı, evet o da doğruydu. Peki sonuçta ne oldu?
Sonuçta karşı atağı geçildi, yargıda, poliste temizleme yapmaya başladılar.
İktidar mücadelesinin bir gereğiydi o. Fakat bunun bir şekilde hukuki olması
gereken sürecinin önünü kapattılar. Dosyaları hasır altı ettiler mi? Evet,
ettiler.
En sonunda da Batı’nın İslam dünyası için
model olarak sunmak istediği Osmanlı mirasçısı, büyük bir İslamizmin iflasını
getirdi. Yani ılımlı İslamın iki kanadı birbiriyle müthiş kan davası ve iflah
olmaz bir çatışmaya girdiler. Bunun sonucu hem Türkiye mahvoldu hem de
İslamcılık bitti. Ama artık ılımlı İslamdı, İslamcı bir iktidar modeliydi,
Türkiye’nin örnek olmak haliydi, bitti bunlar. Türkiye kimseye örnek olamaz da.
Bu yüzden bu çok önemli tarihi bir gelişmedir iki taraf için de.
– Sağcılar
yıllarca mağduriyet üzerinden siyaset yaptılar. Ve bugün 15 yıl iktidarda
kaldıktan sonra da aslında en büyük savaşlarını yine birbirlerine karşı
verdiler. Bu 15 yıllık süreçten sonra Türkiye’de solun alternatif olma
potansiyeli ne kadar?
Sağcılar hala mağduriyet politikası
yapıyor. Sovyetlerin yıkılışı ile birlikte dünya çapında bir sol krizi var
zaten. Türkiye’deki sol kendini kemalist Türk milliyetçiliği formatından
tümüyle arındıramadığı için zaten hastalıklı bir haldeydi. Bir de Türkiye’nin
sosyal yapısı, tarihi özellikleri açısından baktığımız zaman Avrupa’da, Latin
Amerika’da, hatta Asya’daki sol partilerin tarihine benzer bir görüntü ortaya
koyamayız.
Türkiye’de sol oldum olası zayıftı bence. O
hareketten gelen birisi olarak, bu yaşa, bir sürü tecrübeden geçip, durduğumuz
yerden geriye gerçekçi bir şekilde bakmaya çalıştığımız zaman, aslında solun
Türkiye’de oldum olası çok zayıf olduğunu söylemek lazım. Aradan geçen bu kadar
zaman içinde daha da atomize olup zayıfladı.
Dolayısıyla sünni İslami kesimdeki bu iflah
olmaz, keskin iktidar çatışmasının solun önüne imkanlar açtığı mantıken doğru
gibi geliyor ama fiiliyatta öyle bir durum yok. Solun durumu bu mevcut
iktidardan daha da berbat. O bakımdan zaten bu iktidar her şeye rağmen varlığını
devam ettiriyor.








