“AB, Norveç ve Almanya’dan farklı istihbarat servisleriyle görüştüm. Fethullah Gülen’in darbenin arkasında olduğuna inanmadıklarını söylediler.”
“Erdoğan ‘kanıt’ olarak kitapçıklar dağıtmaya başladı. Burada yazılanların gerçekte olanlarla bir ilgisi olmadığını anladık.”
“Batı istihbarat servisleri Erdoğan’ın yaptıklarıyla ilgili oldukça fazla malzemeye sahip. Fakat şu ana kadar sessizliklerini korudular.”
Yukarıdaki spotlar gazeteci Aydoğan Vatandaş’ın Politurco Youtube kanalında Norveçli akademisyen, yazar ve yönetmen Jørgen Lorentzen ile yaptığı söyleşiden alındı. Jørgen Lorentzen. Norveçli gazeteci, yazar, akademisyen ve film yönetmeni. Lorentzen en son 15 Temmuz darbe girişimini konu edinen ‘A Gift from God’ belgeseliyle adını duyurdu. Avrupalı bir yönetmenin 15 Temmuz darbe girişimine merak duyması ve bu darbeyi tüm bilinen darbe girişimlerinden farklı yönleriyle bir belgeselle ortaya çıkarma çabası kuşkusuz önemli.
BELGESEL İÇİN 3 YIL ÇALIŞTIM
Lorentzen bir Türkle evli. Dolayısıyla, Turkiye’yi ikinci vatanı olarak benimsemiş. Türkiye’nin temel dinamiklerini, sosyal, kültürel, siyasi dokusunu bir gazeteci ve akademisyen olarak çok iyi öğrenmiş. Darbe sırasında Türkiye’de olması da darbedeki gariplikleri yakından gözlemlemesini sağlamış.
“İlk başlarda konuşmak isteyen birini bulmak çok zordu. Aslında bir şey bilen insan bulmak zordu demem gerekiyor. Çünkü bilenler de çok az şey biliyordu ve kafaları çok karışıktı. Daha sonra Erdoğan ‘kanıt’ olarak kitapçıklar dağıtmaya başladı. Biz gazeteci olarak, farklı ülkelerde yaşayan meslektaşlarımla birlikte bunları incelediğimizde, burada yazılanların bir doğruluk değeri taşımadığını ve gerçekte olanlarla bir ilgisi olmadığını anladık. Farklı bir şeyler olduğunu anlayabiliyorduk. Bu belgesel için 3 yıl çalıştım.”
YABANCI İSTİHBARAT SERVİSLERİ İNANMIYOR
Belgeselle ilgili olarak AB, Norveç ve Almanya’dan farklı istihbarat servisleriyle görüştügunu aktaran Jorgen ekliyor: “Fethullah Gülen’in darbenin arkasında olduğuna inanmadıklarını söylediler.”
İngilizce olarak Politurco.com’un Youtube sayfasinda yayinlanan roportajin Turkcesi:
15 Temmuz’la ilgili bir belgesel yapmaya nasıl karar verdin?
“Sanırım biraz derinlere inip en başlara dönmemiz gerekecek çünkü ben Türk bir kadınla evliyim. Bu da Türkiye’nin benim ikinci ülkem olduğu anlamına geliyor. Darbe teşebbüsünden önce 20 yıl boyunca Türkiye’ye gidip geldim. Çocuklarımızla birlikte kısmen orada yaşadık. Bu nedenle bölgeyi iyi tanıyorum. Geçtiğimiz birçok yaz gibi bu yaz da orada tatilimizi geçirdik.”
Peki o yaz da Türkiye’de miydin, 2016’da?
“Evet, oradaydık.”
Yani darbeyi gördünüz?
“Oradaydık ama yakından görmedik çünkü İstanbul veya Ankara’nın merkezinde değildik. Fakat darbeye İstanbul’a yakın olan yazlığımızdan tanık olduk. Ankara’da bulunan bir aile yakınımız bizi arayarak tuhaf bir şeylerin olduğunu belirtti. Savaş uçaklarının alçak uçuş yaptığını anlattı ve televizyonu açmamızı söyledi. Biz de hemen televizyonu açtık. Böylece o akşam darbeyi dakika dakika izlememiz mümkün oldu.
Yani Türkiye’deki siyasete aşinaydın. Daha önce Türkiye’de gerçekleştirilen darbeleri biliyordun. 1980, 1996 ve daha öncekiler… Türk kültürüne ve siyasetine aşinasın ama şunu öğrenmek istiyorum; Türkiye’deki bir darbeyle ilgili belgesel yapmaya nasıl karar verdin? Sana neden ilgi çekici ve haber değeri olan bir konu gibi geldi?
Biliyorsun çok uzun yıllardır gazetecilik yapıyorum. Son zamanlarda ise üniversitede profesör ve araştırmacı olarak görev yapıyorum. Norveç gazetelerinde Türkiye’deki kültür ve siyaset ile ilgili yazılar yazıyorum. Türkiye’den yazarlar ve aktivistler tanıyorum. Yani Türkiye’deki siyasetten ve durumdan oldukça haberdardım. Ayrıca Türkiye’deki insanlar kadar Türkiye’nin dışında yaşayan insanlar da 2016 Temmuz’unun altı ay öncesinden başlayacak şekilde gazetelerde yapılacak bir darbe girişimiyle ilgili haberlere tanık oluyordu. Bir bakıma herkes bir şeyler olacağını tahmin ediyordu. Ardından aniden bir şeyler oldu. Biz de yakından takip ettik ve televizyondaki kanalları sıklıkla değiştirip ne olduğunu anlamaya çalışıyordum. Çünkü darbenin arkasında kimin olduğunu anlamaya çalışıyorduk. Biliyorsun bir darbe olduğunda ülkenin medyası ele geçirilir, liderler alıkonulur ve en sonunda da bir mesaj yayınlanır. Televizyondaki kanalları değiştirirken sorumluluğu üzerine alan kimseyi göremedik.

TUHAF BİRŞEYLER OLDUĞUNU FARK ETTİM
Nasil yorumladın bunu?
Durum zaten oldukça karışıktı. Darbeden sonra bile Türkiye’deki insanların kafası karışıktı çünkü ne olduğu belli değildi. Akşamın ilerleyen saatlerinde de, aşağı yukarı 12:30’dan sonra televizyonda sadece bir kişi vardı, o kişi de Erdoğan’dı. Facetime’dan o konuşuyordu. Darbenin arkasında kimin olduğunu bildiğini söylüyordu. Bu saatten sonra zaten durum sakinleşmeye başladı ve gerçekten ne olduğunu anlamaya başladık. Her şeye rağmen gelişmeleri birkaç saat daha takip ettik. Aileler ve arkadaşlar olarak zaten toplanmıştık ve ailemizin yaşça büyük üyelerinden birisi Türkiye’de yaşanan darbelere geçmişte tanık olduğunu ve o anda yapılanın bir darbe olmadığını belirtti. O andan itibaren beynime sinyaller gitmeye başladı çünkü tuhaf bir şeyler olduğunun farkına vardım.
SOKAKTA ÇOK AZ ASKER VARDI
Bu askeri darbe girişimiyle ilgili ilginç olan şey neydi? Bu darbe girişimini ilginç kılan şey neydi?
Öncelikle çok iyi bilinen darbelere bakarsak, özellikle yakından takip edebildiğimiz, filmleri ve belgeselleri yapılan Türkiye’deki 1980 veya Şili’deki 1973 darbelerine bakarsak, sokakta muazzam bir askeri hareketlilik olduğunu görebiliriz. Sokağa çıkma yasağı anında ilan ediliyor. Cumhurbaşkanı, başbakan ve diğer bakanlar gibi liderleri anında alıkoyuyorlar. Anında topyekün bir denetim başlıyor. Bu darbede ise sokakta çok az asker vardı. Köprüdeki ve havaalanındaki askerler ne yaptıklarından pek haberleri yokmuş gibi davranıyorlardı. Suratlarını bazen yakından gördüğümüzde ne kadar rahatsız ve gergin olduklarını hissediyorduk. Gerçekten ne olduğunu bilmiyorlardı. Farklı yerlerden farklı mesajlar geliyordu. Her şey çok karışıktı. Otoriter rejimler tarafından yapılan bir darbe girişimi olmadığını görebiliyorduk.
Peki bu gerçek bir darbe değilse, tam olarak neydi? Yani bunun bir ‘yanıltma harekatı’ olabileceğine mi işaret ediyorsun?
GÜLEN HAKERETİ ‘SİSTEMİN DIŞINA’ ÇIKARILDI
Ortada bu kadar çok ilginç veri olunca, bir gazeteci olarak kafamda farklı sorular oluşmaya başladı. Benim için işin en büyük parçası budur; soru sormak. Ne gibi sorular sormaya başladın?
İlk olarak insanları aramaya başladım ve bu konu hakkında ne düşündüklerini sordum. İşin ilginç yanı ise kimse benimle konuşmak istemiyordu. Çok az kişinin konuyla ilgili bir fikri vardı. Kreşlerde, okullarda, üniversitelerde ve hastanelerde çalışan binlerce insan işinden oldu. Kimsenin bir şeyden haberi yoktu. Türkiye’nin ortasında bir hastanede hemşire olarak çalışan bir kadının darbe girişiminden haberi olamaz. Taşları yerine oturtunca bir şeyler döndüğünü anlıyorsunuz. Bunun bir darbe girişimiyle değil, Gülen hareketi mensuplarının sistemden çıkarılmasıyla ilgili olduğu belli oluyor. Ve sadece bu hareketin mensupları değil, Marksistler, Kürtçüler ve eleştiren herkes de dahil oldu. Cumhuriyet gazetesine dava açıldı. 2016’dan beri bunlar devam ediyor. Rejimi eleştiren herkes tutuklandı ve hapse atıldı.
YAZILANLAR DOĞRU DEĞİLDİ
Ve burada darbe girişimiyle ilgili ciddi sorular sormaya başladın. Daha sonra Türkiye’yeröportaj yapmaya gittin mi? Orada ne kadar kaldın ve (belgeselin tamamlanması) ne kadar sürdü?
İlk başlarda konuşmak isteyen birini bulmak çok zordu. Aslında bir şey bilen insan bulmak zordu demem gerekiyor. Çünkü bilenler de çok az şey biliyordu ve kafaları çok karışıktı. Daha sonra Erdoğan ‘kanıt’ olarak kitapçıklar dağıtmaya başladı. Biz gazeteci olarak, farklı ülkelerde yaşayan meslektaşlarımla birlikte bunları incelediğimizde, burada yazılanların bir doğruluk değeri taşımadığını ve gerçekte olanlarla bir ilgisi olmadığını anladık. Farklı bir şeyler olduğunu anlayabiliyorduk. Bu belgesel için 3 yıl çalıştım.











