
DOĞAN ERTUĞRUL –
Türkiye, Mursi’ye verilen idam kararını seçim malzemesi olarak kullanmaktan öte bir şey yapmıyor. Ortadoğu ve İslam dünyasını en iyi bilenlerden Ekmeleddin İhsanoğlu buna itiraz ediyor. “Maksat Mursi’nin canını kurtarmaksa bunun yolları çok.” diyen İhsanoğlu, Pakistan’ın devrik Başbakanı Navaz Şerif’in kurtarılmasını örnek gösteriyor.
Türkiye’nin son dönemde en başarısız olduğu alanlardan biri olarak dış politika gösteriliyor. ‘Arap Baharı’ sürecindeki Ortadoğu politikası, özellikle Mısır ve Suriye’de hayal kırıklığı ile neticelendi. Mısır’ın devrik lideri Muhammed Mursi hakkındaki idam kararının tartışıldığı şu günlerde, 10 yıl İslam Konferansı Teşkilatı’nın (İKT) genel sekreterliğini yapan Ekmeleddin İhsanoğlu ile bu konuları konuştuk. Türkiye’nin bölgesel güç olmasını tarihi ve coğrafi realite olarak gören İhsanoğlu, “Önemli olan bunun davul zurnayla mı yoksa ince sazla mı yapılacağıdır. Davul zurnayla yaparsanız herkes sizden uzaklaşır.” dedi. İKT’deki görevinin son döneminde Mısır krizinde arabuluculuk yapma fırsatı doğduğunu, ancak AKP iktidarının sert açıklamalarıyla bunun engellendiğini belirtti. Türkiye’nin maksadı Mursi’nin idamına engel olmaksa bunun için yapılabilecek çok şey olduğuna dikkat çeken İhsanoğlu, Demirel örneğini verdi: “General Müşerref, Pakistan’da darbe yaptığı zaman, Cumhurbaşkanı Demirel kendisiyle görüşerek devrik başbakan Navaz Şerif’in canına kıymasını engellemiştir.” Arap kavgalarında taraf olmamayı ‘altın kural’ diye niteleyerek, “Taraf tutarsanız iki tarafı da kaybedersiniz. Türkiye şu an bu durumda.” diye konuştu.
Ekmel Bey’in dış politika tecrübesine dikkat
Türkiye ‘çatı aday’ olarak tanıdı ama, muhafazakar camia kendisini 35 yıldır Osmanlı tarihi, medeniyeti hakkında ciltler dolusu kitap yazan bir entelektüel olarak yakından tanıyordu. 25 yıl İslam Tarih Sanat ve Kültür Araştırmaları Merkezi (IRCICA) başkanlığı yapan Prof. Ekmeleddin İhsanoğlu 2004-2014 arasında İslam Konferansı Teşkilatı genel sekreteri olarak İslam dünyasının başkentlerinde mekik dokudu. Buna rağmen cumhurbaşkanı adaylığı sürecinde dindarlığı hatta Müslümanlığı sorgulandı. MHP’nin bu seçimdeki en büyük sürprizi Ekmel Bey ile partisinin dış politika vizyonunu ve seçim döneminde maruz kaldığı ‘iftira kampanyası’nı konuştuk.
MHP seçim kampanyalarını genellikle terör ve ülkenin bölünmezliği gibi temalar üzerine kuruyor. Dış politika çoğunlukla geri planda kalıyor. MHP Türkiye’nin önündeki bölgesel sorunlara, mesela Ortadoğu’ya nasıl bakıyor?
Sayın Bahçeli’nin 3 Mayıs’ta açıkladığı seçim beyannamesi ki ben onu aynı zamanda hükümet programı olarak da görüyorum, çok kapsamlı bir vizyon çiziyor. Türkiye’nin “bölgesel güç ve küresel aktör” olarak rolü çok geniş bir şekilde ele alınıyor. Bunun icrası çok yönlü adımların atılmasını gerektirmektedir.
Türkiye’nin bölgesel güç iddiası bir retorik mi yoksa reel karşılığı var mı?
Türkiye’nin bölgesel güç olması tarihi ve coğrafi bir realite… Jeo-stratejik bir realite. Sağcı da solcu da olsanız, nasyonalist de olsanız bu değişmez. Ama bu eldeki hazır imkandan nasıl yararlanırsınız ve hangi enstrümanları kullanırsınız, esas önemli olan husus budur. Bunu davul zurnayla mı yapacaksınız, yoksa ince sazla mı yapacaksınız? Yani keman ya da kemençe çalar gibi mi yapacaksınız, ney üfler gibi mi yapacaksınız? Davul zurnayla yaparsanız herkes sizden uzaklaşır. Doğru enstrümanları kullanırsanız etrafınızda dost kazanırsınız.
İktidarın ‘bölgeye nizam veriyoruz’ söylemi Türkiye’ye dost kazandırıyor mu?
Biraz önce söylediğim davul zurna bu. Bu herkesi sizden kaçırır. Ben sizin ağabeyinizim, size yol göstereceğim derseniz, kimse size gelmez. Çünkü kimse bir başkasının kendisine ağabeylik taslamasını istemez. Bu konudaki sıkıntıları bizzat muhataplarımızdan dinledik. Zaten dinlemesek de her şey ortada…
Türkiye’nin bölgesel politikalarında önceliği ne olmalı sizce?
Türkiye esas itibarıyla bölgedeki ülkelerin toprak bütünlüğü ve devletlerin hükümranlık hakkının sağlanmasını savunmak zorundadır. Rejimin şekli benim hoşuma gitti gitmedi meselesi değil önemli olan… Ortadoğu’da başlayan parçalanma devam ederse, bizi de etkiler. Nitekim tesirlerini görmeye başladık.
Bu bakış açınız nedeniyle Mısır’daki darbeye destek vermekle suçlandınız…
Kim ne destek verdi acaba? Siz başka ülkeye müdahale ederseniz o ülkenin de size müdahale hakkı doğar. Ha o askeri rejimdir bizimki demokratiktir, diyemezsiniz. Uluslararası ilişkilerde böyle bir norm yoktur. Siz bir ülkedeki rejim değişikliklerini beğenmiyor ve orada bir siyasi hareketi destekliyorsanız, bunu ketumiyet içinde davul zurna kullanmadan yaparsınız. Bizim böyle imkanlarımız vardı. Mısır’daki hadiseler görevimin son aylarında vuku buldu ve müdahale imkanı yakalamak üzereyken kaybettim.
İİT genel sekreterliğiniz döneminde Mısır’daki krizde arabulucu olma fırsat ve ihtimaliniz mi vardı?
Evet, Avrupa Birliği Dış Politika yüksek temsilcisi Catherine Ashton Mısır’a gitti. Aynı zamanda ben de gitme talebinde bulundum. Tercihi Ashton’dan yana kullandılar. İkinci tercihi benden yana kullanacaklardı. Ama başka şeyler devreye girdiği ve ben Türk olduğum için bu hakkı vermek istemediler. Eğer siyasi iklim daha uygun olsaydı belki orada müspet tesirler yaratabilirdik.
İktidarın Mısır’la ilgili sert açıklamaları mı arabulucu olmanıza mani oldu?
Evet. Belki 30-40 sene sonra açıklanacak belgeleri okursanız söylenenlerle yapılanlar arasındaki farkı göreceksiniz. Önemli olan netice almaktır, konuşmak değil.
O dönemde Müslüman Kardeşler cumhurbaşkanlığı seçiminde Tunus’taki gibi başka gruplarla mutabakat arasa durum farklı olur muydu?
Çok farklı olurdu. İhvan mecliste ve hükümette daha rahat olurdu. Mısır’daki cumhurbaşkanı makamı çok güçlü bir makam… Son 60 senede üç asker idare etti. Tüm yetki orada… Mısır İhvan’ının çok acı tecrübeleri oldu. Devamlı mazlum ve mağdur oldular. Büyük işkencelere maruz kaldılar. Mısır’da siyasi tecrübe tamamlansaydı herkesi rahatlatacaktı.









