Siyaset Bilimci Dr. Cengiz Aktar: ‘Rejimin sırtı duvara dayandı, öyle ya da böyle yaşanan ekonomik kriz muazzam bir gayrı-memnuniyet doğuracak… Bu noktada tahammül edemeyenler ve rejim taraftarları arasında nasıl bir sıcak sürtüşme yaşanacak bilmiyoruz.’
ALİN OZİNİAN – SELAHATTİN SEVİ/KRONOS.NEWS
Siyaset bilimci Dr. Cengiz Aktar, Avrupa Birliği’nin önde gelen uzmanlarından. Birleşmiş Milletler çatısı altında uzun yıllar yönetici olarak çalışan Dr. Aktar, Avrupa Birliği’nin göç ve iltica politikaları başta olmak üzere Türkiye’de demokratikleşme, batılılaşma, adem-i merkeziyet ve insan hakları konularında çalıştı, eserler verdi. AB’nin derinleşme ve genişleme süreçlerinde bilfiil yer aldı. Çalışmaları, kitapları ve makaleleri ile düzenli olarak Türkiye’nin iç ve siyasetini de inceleyen Aktar, Türkiye’nin geleceğini kronos25.news’e anlattı.
Türkiye’deki baskıcı rejim, muhalefetin duruşu, önümüzdeki seçimler, siyasi güçler arasındaki ilişki ve Türkiye’nin dış siyasetinin ele alındığı bu söyleşide, Aktar ezber bozmaya devam ediyor. Sadece ülkenin siyasi hayatını değil, devletin geçmişini, üzerine örtmeye çalıştığı suçlarını, toplumun içinde bulunduğu ruh hali ve alışkanlıklarını da irdeleyen Aktar, günümüz Türkiye’sine tekrarlanacak İstanbul seçimleri öncesinde cesurca ayna tutuyor.
Türkiye nereye gidiyor?
Bir yere gitmiyor aslında, geriye gidebildiği kadar gitti ama doğrusu bir yere de gittiği yok. Tıkanmış bir toplum, bir yere gidemiyor. “Duran, ilerlemeyen düşer” deyişinden yola çıkacak olursak geriliyor. Toplumun çoğunluğu, “Biz neden bu hale düştük?” sorusuna cevap verebilecek kapasitede değil.
Soruyu sorduklarını düşünüyor musunuz?
Evet, o soru bile sorulmuyor. Soranların ise verdikleri cevap kısa: Siyasi İslam. “Siyasi İslam bunu yaptı, Atatürk olsaydı, Kemalizm olsaydı, biz böyle olmazdık.” Tüm yaklaşım, soru-cevap bu minvalde ilerliyor. Bundan bir şey çıkar mı? Çıkmaz. İşte bu yüzden Türkiye bir yere gitmiyor. Eksik sorular ve eksik cevaplar var, tembellik var, ümitvar değilim. Gerçek soruları sormakta çok çekingen bir toplum. Bu kadar kolay tefessüh etmek, çürümek nasıl mümkün, nasıl her şey tel tel dökülüyor, bu sorular meşru ama soran yok.
‘LOZAN, TÜRKİYE’Yİ KURTARAN ULUSLARARASI AKİTTİR’
Geldiğimiz yer; bu çürümüşlük sadece son dönemin sorunu mu?
Tabi ki değil, ben bunu soykırımlar dönemine kadar götürüyorum, çünkü şöyle bir ön kabulüm var; Ermeni Soykırımı ve soykırımlar gibi devasa cürümleri sindirebilmiş bir toplum bugün yaşanan hukuk dışılığı, adaletsizliği, yolsuzluğu, çalınan paraları hayli hayli sindirir. Muazzam bir sindirim kapasitesi var Türkiye toplumunun. Kimse bu soruları sormak, o kadar geriye gitmek istemiyor, en yakın arkadaşlarım bile. “Geçti, gitti, bitti, günümüze bakalım.” deniyor. Ama bugün bir şeyler olabilmesi, dikiş tutturabilinmesi için, bu yüzleşmeye ihtiyaç var, bu kadar basit.
Bunu kaç toplum becerebilmiş? Örnek toplum hangisi? Alman toplumu tabii, onun dışında bir iki toplum daha var ama diğerleri çok sorunlu. Yüzleşme olmayınca hayaletler koşa koşa geri geliyor. Polonya ve Macaristan örneğin, Yahudi Soykırımı ile ilgili kendilerine doğru soruları sormuş değiller. Bakın ne durumdalar şimdi? Çünkü temelleri sağlam değil. Türkiye’de de böyle oldu, II. Dünya Savaşı’na girmedi ve o sayede bu soruları sormaktan kurtuldu, kenarda kaldı unutuldu, kimse de ilişmedi böylece. Lozan, Türkiye’nin bu soruları sormamasını sağlayan uluslararası akittir.
Ben şimdi yüzleşelim diyorum ama gençler artık Ermeni’nin, Rum’un ne anlama geldiğini bile bilmiyor. Yabancı muamelesi yapıyorlar. Dolayısı ile Türkiye’nin bu işlerin altından kalkabilmesi çok zor. Geçmişte bir ışık vardı: Avrupa Birliği. AB’ye girebilseydi, Türkiye belki Polonya ve Macaristan gibi, çok kırıp dökmeden veya çok kırıp dökülmeden tedavi şansını yakalayabilirdi diye düşünüyorum ama o fırsat da kaçtı, öyle bir imkan yok artık. Önümüzde çok zor bir dönem var, çok ihtimal var, buna iç savaş ve darbe de dahil.
Verdiğiniz cevap beni bir çok soru sormaya itiyor, ama sırayla gidelim. Yüzleşmeden bahsettiniz, son günlerde Gülen Cemaati’nin Ermeni Soykırımı ve Kürt sorununda farklı bir pozisyon aldığını görüyoruz. Sanırım çıkış noktaları “Bize bunu yaptılarsa, onlara kim bilir neler yapmışlardır.” sanırım. Bu yaklaşımı samimi buluyor musunuz? İnsanlar başlarına gelenden sonra bunu idrak mı etmeye başladılar, yoksa kabaca yalnız kaldıklarından, diğer yalnızlara yaklaşmaya mı çabalıyorlar.
Cemaatin mütefekkirlerinin bir bölümü bahsettiğiniz soruları soruyor, ama diğerleri mıh gibi duruyor, benim gördüğüm. Tüm cemaati kapsayan bir sorgulama, duruş değil ama evet bu sorular soruluyor, daha ziyade yazanlar çizerler soruyor bu soruları. Sizin söylediğiniz aslında insani bir yaklaşım. Bu sorgulama çok anlaşılır, çünkü insanlar başlarına böyle bir şeyler geldiği zaman uyanır.
Bu “başa gelince anlamak” iyi bir şey midir? Bizi bir yere götürür mü?
Götürür tabi. Gülen cemaati diğer cemaatlerden farklı olarak insanların kitap okuduğu, merak ettiği ve bu soruları sormaya eğilimi olan bir topluluktu ama bunun Türkiye’de bir ivme oluşturabilmesi hayal.
Soruyu yeniden düzenlersek; Türkiye’de daha çok insanın adaletsizlikle burun buruna mı gelmesi gerekiyor bu aydınlanma için? Adaleti aramak, talep etmek ve ona ulaşmak için daha çok adaletsizliğe mi maruz kalmalı insanlar?
Cemaati bir tarafa bırakalım, CHP seçmenini ele alalım. CHP seçmeni dayak yiyor şimdi, yıllardır yiyor ve muhtemelen yemeye de devam edecek çünkü parti yönetimi hala mono blok. Kürt meselesine hala şaşı bakıyor, ne diyeceğini bilemiyor. Son derece millici ve son tahlilde rejimin payandası . . Bunun çok örneği var, Strazburg’da bir oylama vardı Avrupa Konseyi’nde ve bu oylama Türkiye’de hükümetin seçilmişlere kötü davrandığı ve yasamayı zedelediği ile ilgili bir oylamaydı. CHP’liler “hayır, yok öyle bir şey” diye oy attılar orda. Neden? CHP devlet partisidir çünkü, CHP Cumhuriyeti kuran ve devletle özdeşleşmiş bir partidir. Oradan Kürtlere ve diğer bütün ezilenlere dair bir empati, duygudaşlık çıkması pek kolay değil. Parti içinde bunu dile getiren yok mu? Var; Sezgin Tanrıkulu ve bir kaç kişi daha…
CHP ve diğer sözüm ona muhalefetin, aslında sözüm ona muhalefet de değil, yerli ve milli muhalefet diyelim bunlara, Afrin işgali konusunda, Kıbrıs’ta olup bitenler, Yunanistan ada tartışması ile ilgili söyledikleri kraldan çok kralcı söylemlerdir. O yüzden buradan bir dinamik çıkmaz. CHP dayak yemeye devam edecektir çünkü dayak yiyenler arasında bir ittifak oluşmadığı sürece iktidar onları böl yönet taktiği ile her bakımdan kullanmak ve istismar etmek imkanına sahip olmaya devam edecektir.
‘TÜRKİYE’DE TEK GERÇEK MUHALEFET HDP’
Muhalefet gerçekçi bir muhalefet yapamıyor diyorsunuz, AKP ise gittikçe muhafazakarlaşıyor, CHP’de yenilenme-dönüşme şansı da görmüyorsunuz, peki değişim nasıl olacak? CHP’nin demokrasiden yana olanlarının HDP’ye geçmesi bir şans olabilir mi?
Muhakkak. Öyle bir şey düşünülmeli. 2017 rejimi ile CHP’nin ne kadar sorunu var ben emin değilim. Bu rejimin, bu Türk usulü başkanlık sistemi denilen ucubenin, CHP yöneticileri ve sorumluları tarafından yeterince irdelenmediğini görüyorum.
Muhalefetleri bu sisteme değil sanki, meleklerin cinsiyeti ile uğraşıyorlar; Belediye Binasına “T.C ibaresi” koyalım mı, koymayalım mı vesaire … CHP’nin iktidardan farklı politikaları var mı ben emin değilim. Modası geçmiş bir laiklik var sadece. Siyasi İslam’ın, ister cemaat ister sonrası dönemde, bozmaya çalıştığı Kemalist alt yapıyı tekrar yerine koymaktan başka gördüğüm kadarı ile bir politika teklifleri yok. Teklif ettiklerini yeterli buluyorlar, oysa Türkiye’ye çok fazlası gerekiyor. Bu anlamda Türkiye’deki tek gerçek muhalefet HDP tabii çünkü onlar farklı bir şey söylüyorlar; hepsi söylüyor mu, ne kadar söylüyorlar, PKK ile aralarındaki ilişki ne? Bunlar ayrı meseleler. Türkiye’de yeni bir söylem hangisi diye baktığımızda HDP dışında bir oluşum gözükmüyor. HDP’nin de Türkiye’nin taşıyıcı dinamiği olması zor, işte bu yüzden Türkiye bir yere gitmiyor. Duruyor.
CHP’nin önerisi yok, tüm teklif ve temenniler geçmişe dönmeye yönelik. Mesela, Türkiye’ye merkez ile belediyeler arasında adı bölge olacak ara idari birim gerekiyor. Bu kadar büyük bir ülkede sadece belediye vasıtasıyla yereli idare etmek mümkün değil, ama CHP buna ölesiye karşı. Akıllarına gelmez, hemen kılıç kuşanırlar, zaten yaptılar. Nerde yaptılar, Anayasa Uzlaşma Komisyon’unda yaptılar. O dönemde BDP gündeme getirmişti bunu, en az MHP kadar CHP de bu kavrama karşı çıkmıştı.
– Neden politika üretemiyor CHP?
Devlet partisi, devlet gibi düşünüyor, kitleleri de öyle. 23 Haziran seçimleri öncesinde haleti ruhiye şöyle, “Bir oy atacağız, Ekrem İmamoğlu’na vereceğiz, her şey çok güzel olacak, her şey düzelecek”. Erken seçim yapılacak, Cumhurbaşkanı İmamoğlu olacak gibi bir masal ile yaşayan, devasa bir kitle var Türkiye’de.
‘TÜRKİYE’DE REJİMİN ADI KONULAMIYOR’
–Rejimin adını koyamamak, ne ile ilgili? Sorunu çözmek için sorunu kabullenmek yolu neden tercih edilmiyor?
Türkiye’de rejim adı konulamıyor. Burada kanaat önderlerinin büyük sorumluluğu var. Mesela demokrasiden az veya çok sapan her siyasi rejimi tarif eden otoritarizm kavramı, tam bir truism örneği, yani o kadar doğru ki doğru değil. Şöyle bir yanılsama var bu yaklaşımda. Otoritenin başı giderse sistem normal çalışacak ve otoriter olanın yerine demokrat olan birisi gelebilecek gibi bir varsayımdan hareket ediyor. Öyle değil, Türkiye’de Erdoğan tek adam değil, Erdoğan çok adam.
Türkiye’de milyonlarca irili-ufaklı, kadınlı-erkekli, genç-yaşlı Erdoğanlar var. Türkiye’de bu rejimi destekleyen bir kitle var. Totaliter kavramını bulan ve geliştiren kuramcılara baktığımızda, kitle vurgusu görürüz. Orta Asya diktatörlükleri, Afrika diktatörlükleri bunlar totaliter değil, orada diktatörler ya da otokratlar var, istibdat rejimleri var, zorla yaptırılan işler var. Türkiye’de işler zorla yaptırılmıyor. Bunu anlamak istemiyor insanlar. Türkiye’de toplumun en az %50si canı gönülden istiyor Erdoğan’ı. Seve seve, gözlerinden yaşlar aka aka, ayaklarına kapana kapana… Hitler, Mussolini, Stalin gibi. Bu başka bir şey, insanlar bunu görmek istemiyor, bahsettiğimiz kitleyi kandırılmış sanıyor. Orada da bir küçümseme var: “Siz aptalsınız, Erdoğan din üzerinden sizi kandırıyor”. Hayır, öyle değil. Bu kitle faşist, faşist kalmak istiyor. Bu bir arzu. Kedi köpek öldüren, kadın öldüren bir kitle bu, bu yüzden iç savaş ve darbe ihtimalinden bahsediyorum.
Türkiye için şunu söyleyebilir miyiz, başlarda Kemalizm ekildi ve…
Dikkatli olmalıyız, o zaman onlar azınlıktı, Kemalistler azınlıktı. O bir azınlık dinamiğiydi. Şimdi öyle değil…
‘KURTAR BİZİ EKREM!’
Bu gerçek bir demokrasi o zaman, insanlar istediklerini seçiyorlar.
Evet, öyle de diyebiliriz. Bahsettiğiniz Kemalist dönem empoze edilen, zoraki bir dönemdi, şimdi gönüllü bir kulluk söz konusu. Türkiye’nin sürüklendiği bu durumda hala Erdoğan için oy atıyorlar.












