ENES CANSEVER-MELBOURNE
İBRAHİM DELLAL’IN, HERKESİN ÜZERİNDE BÜYÜK HAKKI VAR
davul ve zurnalar eşliğinde karşılar. Bu yolculuğun temelleri, 5 Ekim 1967
yılında Canberra’da bir araya gelen Türkiye Cumhuriyeti heyeti ile Avustralyalı
yetkililerin, Türkiye Avustralya işgücü anlaşmasını imzalamasıyla atılır.
İstatistik bilgilerine göre; 1968 ile 1974 yılları arasında yaklaşık 11 bin
Türkiye vatandaşı, Anadolu’dan Kıta Ülkesi ’ne göç ettiğini kaydeder.
Kıbrıslı Türkler, Anadolu insanından 27 yıl daha kıdemli sayılırlar. Çünkü, Kıbrıslıların gelişi 1940’lı yıllara dayanır.
Beyaz Avusturalya politikalarının uygulandığı yıllardır ve bu Müslüman grup
bu politikalar gölgesinde yerleşir buralara ve öylelikle ömür sürerler.
Anadolu’dan gelenlere kucak açar öncekiler, bilhassa İbrahim Dellal bu
sıcak iklimin ateşleyicisi ve her hayırlı teşebbüsün öncüsüdür.
Dellal, Avustralya’ya göç eden, bu uzak adaya, hayli anlamlı gelişin ve konaklayışın öncülerindendir, hiç kuşkusuz.
İbrahim Dellal, Liberal Partide etkin görevde olan ve adeta fahri konsolos görevi
ifade eder, cansiparane çalışır. ‘Aman memleket evladı, yaban durmasın
buralarda, tez zamanda buralı olsun ve boynu bükük kalmasın.’ telaşını, bugün
olduğu gibi o dönemlerde tüm kılcallarında hisseder.
Bilaşüphe vesile olan yapan gibidir. O, kutlu bir göçe aracı olur ve gelenleri de Sydney Havaalanında büyük bir
heyecanla yine kendisi karşılar.
Ve memleket hasretiyle coşkunlaşan İbrahim Dellah, mahalli giysilerle
kuşattığı çocuklarını alır ve Anadolu’dan kopup gelmiş yağız, kavruk
hemşehrilerini karşılar. Kolay olmuyor tabi… Dil problemleri, ilk kafiledekilerin yakasını uzun yıllar bırakmaz.
Dil bilmeceye dönüşür, b gariplerin ağzında.
Dünyayı güzelleştirme, insanı güzelleştirme ve insanın insan olarak kalması
yolunda, harcanan çabalar, ortaya konan ömürler, emekler, gözyaşları, uykusuz
geceler, pır pır edip duran bir yürek.
Kocaman yürekler, İbrahim Dellal ve İbrahim Dellallar…
Durmadan yapanlar, onaranlar, bir taraftan yıkanlar, yıkmaya çalışanlar…
Bu böylesi bir devrandır, zira oluklar çift, bir nur, bir kir…
Güzellik, çirkinlik…
Ama esas yörünge ve geri dönüşümü olan ise elbette güzellikler ve
unutulmayan iyiliklerdir…
İşte Selimiye Vakfı Onursal Başkanı İbrahim Dellal de tarihe not düşen,
dünün vefasını, bugünün vefasızlıklarını kapsayan ve adeta altın harflerle yazılacak şu
cümlesiyle dillendiriyor, o yokluk dönemlerini; “Avrupa’dan buralara farklı insan grupları
boşaltılıyordu. ‘Türkiye’den neden binlerce insan gelmesin’ dedim.
Ve 1968 de,
Sydney ve Melbourne getirdiğimiz ilk kafileleri, davul zurna eşliğinde,
çocuklarımıza giydirdiğimiz bayramlılarla uçağın kapısında karşıladık ” diye
sonradan hikaye eder yaşadıklarını ve yürek heyecanını. EC
Dün olduğu gibi bugün de istisnasız birçok kişinin üzerinde emeği ve hakkı
olan, hasta haline rağmen Göç’ün 50. Yıldönümü nedeniyle röportajımızı kabul
ederek, bizi o dönemlere götüren Sayın İbrahim Dellal, satır ve cümlelerinin arasında adeta son 50 yılın tarihini sığıdıran sorularımızı şöyle cevaplandırdı:
TAM 50 YIL ÖNCE İLK TÜRK KAFİLESİ AVUSTRALYA’YA GELDİ:
eden insanların yaşanmış hikâyelerine geçmeden önce, sizin Avustralya’ya
gelişinizin tarihçesiyle başlayalım isterseniz.
İ.Dellal: Böyle bir
fırsatı tanıdığınız için teşekkür ederek, başlayayım. 1950’de Avustralya’ya göç
eden ilk Kıbrıs Türklerindenim. 18 yaşındayken 2 sene önce göçme kararı alan
ağabeyimin ardından ayrıldım Kıbrıs’tan. 35 gün gemi yolculuğuyla geldim.
Defalarca ağladığımı çok iyi hatırlıyorum. Şu anda 86 yaşındayım. 20
Temmuz 1974’te, Türkiye’nin Kıbrıs’a asker çıkardığı gün annem vefat etti.
Larnaka Rumlara geçince babam ceketini alıp ayrıldı. 1978’de Türk kesiminde bir
huzur evinde vefat etti. Ömrümün 68 yılını doğduğum topraklardan binlerce
kilometre ötede, ikinci vatanım Avustralya’da geçirdim. Aslında, Avustralya’ya
gelmeden önce, 7 yaşında bir çocukken buraları yakaza halinde görmüştüm.
Zaman au: Nasıl bir durumdu, biraz açar mısınız. Rüya
gibi bir şey miydi?
İ. Dellal: Yok, rüya
değildi. Çünkü uyanıktım. Zaten yatmıyordum. 1937 yılıydı. Henüz 7 yaşındaydım.
Bir gün hasırın üzerinde sırtüstü yatmış, gökyüzündeki yıldızları izliyordum.
Baktım gökyüzü adeta bir kapı gibi açıldı, her tarafı yemyeşil bir olan
devasa geniş bir alan açıldı ve kısa bir süre sonra kapandı. İnanılmaz
büyülenmiş ve etkilemişti beni. Adeta cennet gibi… Camiler gibi farklı mekanlar
vardı. Durumu nineme söyledim, ‘o da hayır ola inşallah’ dedi. Sonra aradan
yıllar geçti, Avustralya’ya geldiğimde, yaklaşık 11 yıl önce gördüğüm
manzaranın aynısıyla karşılaşmıştım. O yeşil manzara ve Avustralya’daki
yemyeşil alanlar ve mekanlar…
TÜRKİYE’DEN BİNİLERCE İNSAN
GETİRME PROJEMİ ÇETELER ENGELLEDİ
Zaman au: Ailenizin Osmanlı ile
sadece ticaret yapmadığını, aynı zamanda Seyit olduğunuzu ve Osmanlılarla bir
soy bağınızın olduğunu da biliyoruz.
İ. Dellal: Türkiye’ye ilk
kez 1978’lerde gittim. Halam hep söylerdi ‘Seyyid’ soyundan geldiğimizi. Babam,
Osmanlı coğrafyasında canlı hayvan tüccarıydı. Anneanemin babası, Kıbrıs’ın
son Şeyhülislamı. Kıbrıs’ın son Osmanlı Müftüsü Şeyh Mehmet Abdul Al’ın
torunuyum. Hem annem hem de baba tarafından. Hz. Hüseyin soyundan. Dedelerim
Anadolu’dan gelme. Geçmişimle ilgili birçok detayı 1984’te, son Türkiye
ziyaretinde Cemaliye halamdan öğrendim. Birkaç yıl sonra o da vefat edince
ancak bu kadar malumat elimde kaldı.
Zaman au: Anadolu’dan insanları
getirme fikri nasıl gelişti ve ilk kafile gelişiyle ilgili neler yaşandı?
İ. Dellal: Avrupa’dan buralara
değişik tipte insanlar adeta boşaltılıyordu, o yıllarda. ‘Türkiye’den neden
insan gelmesin’ dedim. Binlerce Türkiye vatandaşını getirme projem vardı.
1968’de, Sydney’de inen ilk kafileyi Türkiye’den getirmiş olduk. 15 Kasım
1968’de ise; 176 kişilik ikinci kafile Melbourne’a indi. Göç eden ilk
kafile Türkleri havaalanlarında, çocuklarıma milli kıyafet giydirerek, onları
karşılamada bizzat bulundum. Türklere vize bizim referansla oluyordu.
Türkiye’den gelen göçün lideriydim. Liberal Parti’de siyaset yapıyordum. Çok
güçlü bir pozisyonum vardı. Canberra’yı arıyordum, hemen işler hal oluyordu. Onlara
her aşamada yıllarca yardımcı oldum. Hatta Sydney’de karışlamada, Osmanlı’dan
kalma gözleri ama olan Mustafa amca tekerlekli sandalyesiyle, gelenleri karışılmayanların
arasındaydı.
Zaman au: Bir milyon Anadolu
insanını getirme projeniz neden gerçekleşmedi?
İ. Dellal: İlk kafileyle gelenlerden bazıları çete kurmaya başladı.
Bazılarını haraca bağladı. Çete, kebap dükkanını işleten birini çok zorlamış,
haraç istemiş. Para konusunda çok zorlayınca, baltayı bilemiş ve bu çete
başının kafasını kesmiş. Avustralya karıştı, adeta. Büyük bir yankı oldu. Zor
durumda kaldık. Herkes benim kapımı çalıyordu. Haberim oldu gittim, biri
hastanede öteki poliste. Elçilik konsolosluk yok. Dil de bilmediklerinden
gidecek yerleri de yoktu. Bu tür olaylar, binlerce Türkiye vatandaşını buraya
getirme hayalimi de aslında söndürdüler. Gelenler bu tür sıkıntılar çıkarınca
devlet yetkilileri ürktü.
Zaman au: O hayaliniz
gerçekleşseydi bugün nasıl bir tablo karşımıza çıkardı?
İ. Dellal: Şayet binlerce bilinçli ve eğitimli insan gelseydi buralara,
Yunanlar ve İtalyanlar gibi bizde buralarda en iyi noktalarda ve söz sahibi
olurduk. Yunanlar, bu fırsatları çok iyi kullandı. Bugün, hâkim, doktor,
siyasetçi, yargıç, tüm mesleklerde en iyi noktadalar.
Zaman au: Sizin Şeyh Nazım
Kıbrısi’yi de önce hapisten kurtardığınız, sonra da yurtdışına çıkardığınızı
bir kitapta okumuştuk.
İ. Dellal: Evet. Doğru
ŞENGÜL HOCA’NIN ‘MUHABBET’ KONULU
VAAZI, BENİ BU KERVANA KATTI
Zaman au: Bir taraftan
gelen göçmenlerle ilgilenirken, diğer taraftan da dernek cami, okul gibi
hayırlı işlerin de temelini attınız. Bunları biraz açar mısınız?
İ. Dellal: Allah’a
şükürler olsun, birçok hayırlı işlere vesile olmaya çalıştım. Bildiğiniz gibi,
Sadaka-i câriye: Cami, mektep, yol, çeşme gibi sürekli sevâba vesîle olan
hayırlara denir. Bir insan öldükten sonra da amel defterine sevap yazdırmaya
devam ettiren iyiliklerdir. İnşallah, bizler de bu düşünceyle, yola çıktık.
Afgan Deveciler için yapılmış 7-8 kişinin namaz kılabileceği Muhamedan
Chapel diye anılan yeri bulup, yıllarca orada 3-5 kişi ile cuma kıldık.
Sonra Carlton, Preston, Coburg, Sunshine camilerinin kurulmasında aktif rol
oynadık, katkıda bulunduk.









