KHK’lı İngilizce öğretmeni Mustafa Hanefi Uzunay, yaşadığı zorlukları üç peygamberin hayatından örneklerle anlattı. “Elbette onların makamı bambaşka” diyen Uzunay, sabır, yalnızlık, iftira ve ayrılıklarla geçen yıllarında kendisini en çok Hz. Eyyub, Hz. Yunus ve Hz. Yusuf’un kıssalarında bulduğunu söyledi.

Bazı hikâyeler rakamlara, mahkeme dosyalarına ya da resmi kararlara sığmaz. Mehmet Hanefi Uzunay’ın hikâyesi de onlardan biri. Bir zamanlar öğrencilerine İngilizce öğreten bir öğretmenken, 15 Temmuz kurgu darbesinin ardından bir gecede işini, aşını, ailesini, sağlığını, özgürlüğünü ve hayatının en verimli yıllarını kaybetti.
Cezaevi duvarları arasında geçen yıllar boyunca sadece özgürlüğünden değil, bir baba için en ağır imtihan olan evlatlarından da mahrum bırakıldı. Dört yıl boyunca çocuklarının nerede olduğunu, nasıl yaşadıklarını, hangi şartlarda hayata tutunmaya çalıştıklarını bilmeden yaşadı. Fakat onu en çok yaralayan şey demir kapılar, yüksek duvarlar ya da bitmek bilmeyen mahpusluk günleri değildi. Asıl acı, çocuklarının hayatından koparılmış bir baba olarak yaşamak zorunda bırakılmasıydı.
Yıllar sonra cezaevindeki görüş odasında çocuklarıyla ilk kez karşı karşıya geldiğinde ne zindanı düşündü ne de kaybettiği yılları… Karşısında büyümüş evlatlarını gördü. Sarıldılar, ağladılar, birbirlerinin yüzüne baktılar; fakat boğazlarına düğümlenen hasret yüzünden tek kelime konuşamadılar. Görüş süresi bittiğinde yine birbirlerinden koparıldılar.
Ancak Mehmet Hanefi Uzunay’ın çilesi bununla da sona ermedi. Tahliye sonrası günlerce kızıyla birlikte sokaklarda yaşam mücadelesi verdi. Dağılan hayatını yeniden kurmaya çalışırken, yurt dışına çıkış yolunda kaçakçıların ve bir karakol komutanının uyguladığı kötü muameleyle ve işkenceyle karşılaştı. Yaşadıkları, bir insanın başına gelebilecek acıların ardı ardına sıralandığı uzun ve sarsıcı bir hikâyeye dönüştü.
ENES CANSEVER-ZAMAN AVUSTRALYA
KHK ile ihraç olan öğretmen Mehmet Hanefi Uzunay, zindanlardan sokaklara uzanan film gibi hayat hikâyesini KHK TV’den Ahmet Erkan’a anlattı. İşte dram dolu bir hayatı yaşayan Uzunayın sorulara verdiği cevaplar:
Mehmet Hanefi Uzunay kimdir, kısacası kendini tanıtır mısınız?
Ben Mehmet Hanefi Uzunay. İngilizce öğretmeniyim. Uzun yıllar Milli Eğitim’de görev yaptım. Daha önce yurt dışında çeşitli ülkelerde çalıştım. KHK ile görevimden ihraç edildim. Aslen Ağrılıyım ancak uzun yıllardır İzmir’de yaşıyorum. Bir kızım ve bir oğlum var.
15 Temmuz’dan sonra hayatınız nasıl değişti?
15 Temmuz’dan sonra bir gecede hayatımız altüst oldu. KHK ile ihraç edildim. Hakkımda yakalama kararı çıkarıldı. O sırada okul tatili olduğu için memleketimdeydim. Uzun süre saklanmak zorunda kaldım. Sonunda 16 Şubat 2017’de yakalandım.
Aslında yakalandığımda rahatladığımı düşündüm. Çünkü devletin beni tanıdığını, yıllarca öğretmenlik yaptığımı biliyordum. Denizli’de, İzmir’de, Muğla’da beni tanıyan herkes benim nasıl bir insan olduğumu biliyordu. Yedi yıl boyunca Çanakkale rehberlik yaptım ve bunun için hiçbir ücret almadım.Bu yüzden böyle bir suçlamanın bana isnat edilemeyeceğini düşünüyordum. Hatta bazı belediye başkanları ismimin bazı yerlere verilmesini istiyordu.
Gözaltı ve cezaevi süreci nasıl başladı?
Önce hastaneye, ardından nezarethaneye götürüldüm. Daha sonra Ağrı M Tipi Cezaevi’ne sevk edildim. Yaklaşık bir yıl orada kaldım.
Sürekli avukatlar geliyor ve “Senin çıkman çok kolay” diyorlardı. Fakat ardından bazı talepler dile getiriliyordu. Benden bazı kişilere yönelik ifadeler vermem, bazı konularda yardımcı olmam isteniyordu. Oysa benim anlatabileceğim, suçlayabileceğim kimse yoktu.
Cezaevinde ne gibi muamelelerle karşılaştın?
Ağrı Cezaevi’nde bulunduğum dönemde ilginç olaylar yaşadım. Bir gün üç sivil kişi geldi. Benim üzerimde özellikle duruyorlardı. Çocuklarımın nerede okuduğundan, ailemin durumuna kadar birçok detayı biliyorlardı. Bana sürekli, “Biz senin bize yardımcı olacağını düşünüyoruz. Çocuklarını düşün. Geleceğini düşün.” diyorlardı.
Ben de kendilerine, “Siz kimsiniz?
Hakim misiniz, Savcı mısınız?
Bana kim olduğunuzu söyleyin.” diyordum.
Cezaevindeki eski bir Vali Yardımcısı bana bu görüşmelerden sonra mutlaka tutanak tutturmamı tavsiye etti. Aynı kişiler tekrar geldiklerinde cezaevi yönetiminden tutanak tutulmasını istedim. Kim olduklarının kayıt altına alınmasını talep ettim. O günden sonra bir daha gelmediler. Fakat asıl sıkıntılarım da o dönemden sonra başladı.

KENİDİMİ DUAYA VEREDİM O ŞEKİLDE RAHATLADIM:
Bir yıl sonra Erzurum Oltu T Tipi Cezaevi’ne sevk edildiniz?
Evet.Beni orda doğrudan koğuşa almadılar. Ayrı bir bölüme koydular. Orası normal bir hücre değildi. Eski bir kalorifer kazan dairesini andırıyordu. Tavanlardan sürekli kanalizasyon suyu akıyordu. Tuvalet ve lağımların taşması nedeniyle ağır bir koku vardı. İçeri girdiğinizde nefes almakta zorlanıyordunuz.
Yerde sabitlenmiş bir ranza vardı. Gece gündüz hiç sönmeyen çok güçlü bir ışık yanıyordu. Işığı kapatmıyorlardı. Gece mi gündüz mü olduğunu anlamak mümkün değildi. Sürekli sağa dönüyor, sola dönüyor, uyumaya çalışıyordum ama başarılı olamıyordum.
Bir süre sonra ciddi şekilde hastalandım.
Yüzümün sağ tarafı şişti. Antibiyotik kullandım ama fayda etmedi. İlaç kullandım ama sonuç alamadım. Pis suların içinde yaşamaya çalışıyordum. Defalarca kapının açılmasını istedim. Durumu anlattım. Ancak bana sürekli bunun yasak olduğu söylendi.
Yaklaşık üç ay bu şartlarda kaldım. Daha sonra öğrendim ki bazı mahkumları psikolojik olarak çökertmek için bu bölümlerde tutuyorlarmış. Benden önce kalanlardan birinin akıl sağlığını kaybettiğini duydum. Bazılarının da hayatını kaybettiği söyleniyordu.
O günlerde en çok ne zorladı?
Açıkçası fiziksel işkenceden çok psikolojik yıpranma yaşadım.
O sürekli yanan ışık…
Lağım kokusu…
Yalnızlık…
Belirsizlik…
Bunlar insanı içeriden kemiriyor.Gözlerimi sürekli ovuşturuyordum. Başım dönüyordu. Dişlerim ve yüzüm şişmişti.
Bir noktadan sonra artık burada öleceğime inanmaya başlamıştım.
Kitap okuyordum. Sürekli okuyordum. Ama bir süre sonra zihnim yoruldu. Okuduklarımı anlayamaz hale geldim.
Bunun üzerine kendimi tamamen Kur’an okumaya ve duaya verdim.
Saatlerce dua ediyordum. Çünkü insan bazen hiçbir beşeri çıkış yolu göremediğinde yalnızca Allah’a sığınıyor.
O dönemde size güç veren neydi?
Bir gün okuduğum bir kitapta dikkatimi çeken bir bölüm oldu. Orada Hz. Hızır’la ilgili bazı anlatımlar vardı. Kendi kendime, “Madem burada ölüme bu kadar yakınım, hiç olmazsa Allah’tan yardım isteyeyim.” dedim.
Günlerce dua ettim.
Birinci sefer olmadı.
İkinci sefer olmadı.
Üçüncü sefer yine dua ettim.
Benim inancıma göre Hz. Hızır gelmedi ama manevi olarak çok farklı bir tecrübe yaşadım.O süreçte bazı dualara ve evradlara yöneldim.
Özellikle Cevşen ve Evrad-ı Kudsiye okumaya başladım.
İlk günlerde zorlandım.
Fakat zamanla hem psikolojik olarak toparlanmaya hem de fiziksel olarak iyileşmeye başladım.
Yüzümdeki şişlikler inmeye başladı.
Daha önce sürekli ölüm korkusuyla yaşarken, yeniden hayata tutunmaya başladım.
Bugün dönüp baktığımda, o şartlarda ayakta kalmamı sağlayan en önemli şeyin manevi dayanıklılık olduğunu düşünüyorum.
4 YIL BOYUNCA ÇOCUKLARIMLA ĞÖRÜŞEMEDİM:
Dört yıl boyunca çocuklarınızı göremediniz. O süreç nasıl geçti?
Normal şartlarda insan cezaevindeyken en azından ailesinden haber alır. Ben dört yıl boyunca çocuklarımın nerede olduğunu, nasıl yaşadıklarını, okula gidip gitmediklerini bile bilmiyordum.
Kızım o dönem 13 yaşındaydı.
Oğlum ise 12 yaşındaydı.
Düşünün; evlatlarınız var ama onların nerede olduğunu bilmiyorsunuz.
Hasta mı, aç mı, açıkta mı, okuyorlar mı, kim bakıyor, hiçbir şey bilmiyorsunuz.
Kimse haber getirmiyor.
Kimse bilgi vermiyor.
Kimse ziyarete gelmiyor.
Ziyaret günleri geldiğinde koğuştaki arkadaşlar üzülüyordu.
Çünkü herkesin bir ziyaretçisi vardı.
Bir tek benim yoktu.
Gardiyanlar bazen isimleri okurken, “Mehmet Hanefi Uzunay…” diye sesleniyorlar, sonra da “Ziyaretçin yok.” diyerek geçiyorlardı.
İnsan zamanla buna alışıyor zannediyor ama alışmıyor.
Bu, hapis içinde hapis yaşamak gibi bir şey.
Zindan içinde zindan.
İşkence içinde işkence.

İLK GÖRÜŞTE ÇOCUKLARIMLA TEK BİR KELİME KONUŞAMADAN SADECE SARILDIK VE AĞLAŞTIK:
Çocuklarınızı ilk kez ne zaman gördünüz?
Bir gün çok farklı bir rüya gördüm.
Rüyamda oğlumu ve kızımı görüyordum.
Sabah uyandığımda koğuşun içinde tarif edemeyeceğim kadar güzel bir koku vardı.
Yataktan kalkamıyordum.
O koku saatlerce devam etti.
Daha önce bir hadis-i şerifte okumuştum.
Evlat kokusunun cennet kokusuna benzediğini anlatıyordu.
O gün içimde farklı bir his oluştu.
Sonra gardiyan geldi.
Normalde benim ziyaretçim olmadığı için ismimin okunmasına alışık değildim.
Ama o gün gardiyan:
“Mehmet Hanefi Uzunay, ziyaretçin var.” dedi.
Bir anda ellerim titremeye başladı.
Ayakta duramıyordum.
Arkadaşlar etrafımı sardı.
Birisi saçımı düzeltti.
Birisi sakalımı kesti.
Birisi bana pantolon buldu.
Birisi gömlek getirdi.
Sanki kendi evlatları geliyormuş gibi seviniyorlardı.
Ben ise hâlâ titriyordum.
O görüşmede neler yaşadınız?
İlk kez çocuklarımı görecektim.
Hem aranırken hem de cezaevinde bulunduğum yıllar boyunca onları görememiştim.
Karşıma geldiler.
Sarıldık.
Ağlıyorlardı.
Ben de ağlıyordum.
Ama konuşamıyordum.
İnsan bazen öyle bir noktaya geliyor ki, kelimeler boğazında düğümleniyor.
Hoş geldiniz diyemedim.
“Nasılsınız?” diyemedim.
“Nerede yaşıyorsunuz?” diye soramadım.
“Kimin yanındasınız?” diyemedim.
Sadece sarıldım.
Onlar da bana sarıldılar.
Ağladılar.
Kokladılar.
Ben kızımın büyüdüğünü gördüm.
Oğlumun boyumu geçtiğini gördüm.
Ama tek bir cümle kuramadım.
Gardiyanlar normalden daha fazla süre verdiler.
Belki konuşuruz diye beklediler.
Olmadı.
Bir kelime bile konuşamadık.
Sadece sarıldık.
Ağladık.
Ve ayrıldık.
Ayrıldıktan sonra ne hissettiniz?
Hayatımın en ağır günlerinden biriydi.
Onlar gittikten sonra günlerce kendime gelemedim.
Sürekli ağlıyordum.
Titriyordum.
Arkadaşlar beni sakinleştirmeye çalışıyordu.
Su getiriyorlardı.
Masaj yapıyorlardı.
Teselli etmeye çalışıyorlardı.
Gece olduğunda yastığımı ağzıma bastırıyordum.
Çünkü feryatlarım koğuştaki arkadaşları rahatsız etmesin istiyordum.
Kimseye göstermeden ağlamaya çalışıyordum.
Hakikaten yaşamayan bilmez.
Bunu anlatmak mümkün değil.
Film olsa inandırıcı gelmez.
Ancak yaşayan bilir.
Daha sonra çocuklarınızla irtibat kurabildiniz mi?
Evet.
O görüşmeden sonra kızımın telefon numarasını alabildim.
Yıllar sonra ilk kez konuşabileceğim bir evladım vardı.
Sonra zamanla bazı gerçekleri öğrenmeye başladım.
Annem vefat etmişti.
Ama bana haber verilmemişti.
Bir gün kızımla telefonda konuşurken hayatımın en ağır cümlelerinden birini duydum.
“Baba, ben annemle yaşamıyorum.” dedi.
O an her şey yeniden değişti.
Çocuklarımın benim yokluğumda nasıl savrulduğunu, neler yaşadıklarını yavaş yavaş öğrenmeye başladım.
Ve cezaevindeki acıların dışında, dışarıdaki hayatın da en az içerisi kadar ağır olduğunu fark ettim.

CEZAEVİNDEN ÇIKMAK İÇİN DEĞİL, KALMAK İÇİN DUA EDİYORDUM:
Tahliye günüm yaklaştıkça cezaevindeki arkadaşlar heyecanlanıyordu.
Herkes dışarı çıkacağı günü bekler.
Herkes tahliye olabilmek için dua eder.
Ama emin olun ben cezaevinden çıkmak için dua etmiyordum.
Ben Allah’a:
“Allah’ım beni çıkarma.” diye dua ediyordum.
İnsanlar buna şaşırıyor.
“Neden?” diye soruyorlar.
Çünkü benim çıkınca gidecek bir yerim evim yoktu.
Annem vefat etmişti.
Yuvam dağılmıştı.
Eşim terk etmişti.
Çocuklarım farklı yerlere savrulmuştu.
Evim yoktu.
İşim yoktu.
Param yoktu.
Beni bekleyen bir hayat yoktu.
Bu yüzden tahliye günü yaklaştıkça içimde korku büyüyordu.
Tahliye günü neler yaşadınız?
Çoğu insan tahliye olurken alkışlarla uğurlanır.
Benim arkadaşlarım ağlıyordu.
Çünkü herkes benim durumumu biliyordu.
“Bu adam dışarıda ne yapacak?” diye düşünüyorlardı.
Ben de aynı soruyu kendime soruyordum.
Nereye gideceğim?
Kimin kapısını çalacağım?
Kim beni kabul edecek?
Tahliye olduğum gün cezaevi müdürlerinden biri yanıma geldi.
Yine aynı şeyleri söyledi.
“İyi düşün hocam.”
“Biz seni biliyoruz.”
“Çoluk çocuğun var.”
“Bize yardımcı ol.”
Ben artık yorulmuştum.
Kimliğimi istedim.
Beş yıl sonra ilk defa kimliğimi elime aldım.
Bir süre kimliğe baktım.
Sonra kendime baktım.
Aynadaki insanı tanımakta zorlandım.
Cezaevinden çıktığınızda ilk karşılaştığınız şey neydi?
Yürümeye çalıştım.
Yürüyemedim.
Gözlerim ciddi zarar görmüştü.
Yıllarca kaldığım koşullar nedeniyle denge problemim vardı.
Yeryüzü kayıyor gibiydi.
Başım dönüyordu.
O sırada oğlum geldi.
Birbirimize sarıldık.
Yarım saat boyunca ağladık.
Sonra bir köşeye çekilip secdeye kapandım.
Allah’a şükrettim.
Ama ardından yine aynı soru geldi:
Şimdi ne olacak?
Nereye gideceğiz?
Tahliye sonrası hayat beklediğinizden daha mı zordu?
Evet.
Hatta bazen kendi kendime:
“Cezaevi dışarıdan daha kolaymış.” diyordum.
Çünkü içeride en azından başınızı sokacak bir yer vardı.
Bir yatağınız vardı.
Bir düzeniniz vardı.
Dışarı çıktığımda ise hiçbir şeyim yoktu.
İzmir’deki eşyalarım dağılmıştı.
Evim gitmişti.
Ailem dağılmıştı.
Annem vefat etmişti.
Kızım başka bir şehirdeydi.
Oğlum başka bir yerdeydi.
Ve ben beş yıl sonra yeniden hayata başlamaya çalışıyordum.
Yakınlarınız size destek oldu mu?
Bazı akrabalarım sahip çıktı.
Ama çok ağır iftiralar da atıldı.
İnsanlar korkuyordu.
Bana yaklaşmaktan çekiniyorlardı.
Hatta bazı kişiler hakkımda öyle şeyler söylemişti ki, duyduklarıma inanamadım.
Cezaevindeyken kurulan propaganda dışarıda da devam ediyordu.
Bazıları insanları benden uzak tutmaya çalışıyordu.
O günlerde şunu düşündüğümü hatırlıyorum:
“Dışarısı içeriden daha zor.”
Çünkü içeride düşmanınız belliydi.
Dışarıda ise kime güveneceğinizi bilmiyordunuz.

HERKES BENİ TERKETTİ AMA KİTAPLARIM HARİÇ:
O günlerde size en çok ne güç verdi?
Cezaevinde de, dışarıda da beni ayakta tutan şey aynıydı.
Kitaplarım.
Kur’an-ı Kerim.
Dualarım.
Ve yıllardır okuduğum eserler.
Bir gün kendi kendime şöyle dedim:
“Herkes beni terk etti ama bu kitaplar beni terk etmedi.”
Gerçekten de öyleydi.
İnsanlar gitti.
Dost bildiklerim gitti.
Akrabalar gitti.
Ama kitaplarım yanımdaydı.
Bu yüzden bugün bile o kitaplara farklı bir gözle bakarım.
Onlar benim için sadece kitap değil.
En zor günlerimin şahididir.
KIZIM AYLARCA ÖLDÜM DİYE MEZARIMI ARAMIŞ
Kızınızı bulduğunuzda neler öğrendiniz?
Tahliye olduktan sonra ilk hedefim çocuklarımı bulmaktı.
Özellikle kızımı.
Çünkü yıllardır ondan haber alamıyordum.
Onu bulduğumda öğrendiğim şeyler yüreğimi parçaladı.
Meğer ben cezaevindeyken kızım aylarca, hatta yıllarca benim mezarımı aramış.
Nerede olduğumu bilmiyormuş.
Hayatta olup olmadığımı bilmiyormuş.
Kendisi bana:
“Baba, bir buçuk yıl boyunca mezarını aradım.” dedi.
Bu cümleyi duyduğum an yaşadığım acıyı tarif etmem mümkün değil.
Bir evlat düşünün…
Babasının yaşayıp yaşamadığını bilmiyor.
Ve mezarını arıyor.
Bu, bir insanın kaldırabileceği en ağır yüklerden biridir.
Kızınızın yaşadıkları sizi nasıl etkiledi?
Daha sonra öğrendim ki kızım çok ağır travmalar yaşamış.
Defalarca intiharı düşünmüş.
Hayata tutunmakta zorlanmış.
Ama buna rağmen eğitimini bırakmamış.
Başarılı olmuş.
Türkiye derecesi yaparak ikinci olmuş.
Üniversite kazanmış.
Ben bunları öğrendikçe hem gurur duydum hem de kahroldum.
Çünkü bir baba olarak yanında olmam gereken yıllarda yanında olamamıştım. Bu benim hayatım boyunca taşıyacağım bir sızı olarak kaldı
Kızınızı Bulduktan Sonra Hayatınız Nasıl Devam Etti?
Kızımı bulmuştum ama önümde hâlâ çok büyük problemler vardı.
Bir tarafta oğlum vardı.
Bir tarafta kızım.
Bir tarafta sağlık sorunlarım.
Bir tarafta yıllarca kaybettiğim hayatım.









